Bài tập và cách tìm công thức tổng quát của dãy số

Chú ý:  Như các bạn đã thấy, nhiều suy luận trong phần đi tìm công thức tổng quát dãy số của chúng ta khá giống với tư tưởng của phương trình sai phân tuyến tính. Tuy nhiên, những suy luận đó rất tự nhiên, trong sáng và hoàn toàn không cần tới một công cụ cao cấp như phương trình sai phân tuyến tính phải không các bạn !  Phương trình sai phân tuyến tính hay một số công cụ khác (ví dụ: hàm sinh) là những khái niệm thuộc toán học cao cấp, có nhiều ứng dụng trong việc tìm CTTQ của dãy số. Nhưng để đảm bảo tính sơ cấp của tập tài liệu, những khái niệm đó không được đề cập tại đây, rất mong bạn đọc thông cảm!

pdf21 trang | Chia sẻ: maiphuongtl | Ngày: 18/05/2013 | Lượt xem: 1529 | Lượt tải: 3download
Tóm tắt tài liệu Bài tập và cách tìm công thức tổng quát của dãy số, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
1ĐI TÌM CÔNG THỨC TỔNG QUÁT DÃY SỐ 2 2 ... 2   lim x * ˆ n n nu u u  1 1 2 1 2 n n n u    TRẦN DUY SƠN Xuân kỷ sửu 2009 Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 2 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Giới thiệu Dãy số là một phần của Đại số cũng như Giải tích toán học. Dãy số đóng một vai trò cực kì quan trọng trong toán học cũng như nhiều lĩnh vực của đời sống. Trong các kì thi HSG quốc gia, IMO (Olympic toán học quốc tế), hay những kì thi giải toán của nhiều tạp chí toán học các bài toán về dãy số được xuất hiện khá nhiều và được đánh giá ở mức độ khó. Các bạn học sinh cũng đã được làm quen với dãy số từ rất sớm, từ hồi tiểu học chúng đã được làm quen với các bài toán về dãy số như: tìm quy luật của một dãy số đơn giản,… Đây không phải một giáo trình về lí thuyết dãy số mà chỉ là một chuyên đề nhỏ trình bày một vấn đề nhỏ trong lĩnh vực dãy số. Tập tài liệu này gần như một bài viết mở, như một cuộc trao đổi, trò chuyên, trình bày con đường đi tìm công thức tổng quát của một số dạng dãy số cơ bản, từ đó ứng dụng để giải một số bài toán. Do đây là chuyên đề đầu tay của tôi, nên nội dung cũng như cách trình bày trong tài liệu này chắc chắn còn nhiều thiếu xót, rất mong bạn đọc thông cảm và có ý kiến đóng góp để bài viết được hoàn thiện. Mọi ý kiên đóng góp, phản hồi xin gửi về địa chỉ hòm thư: ibelieveicanfly@ymail.com Trần Duy Sơn Xuân kỷ sửu 2009 Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 3 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Một số kí hiệu dùng trong tập tài liệu  CSN – Cấp số nhân  CSC – Cấp số cộng  CTTQ – Công thức tổng quát Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 4 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Mục lục Trang Đi tìm công thức tổng quát dãy số………………………………………………………... 5 Phương trình sai phân tuyến tính…………………………………………………………. 14 Sử dụng phép thế lượng giác để xác định CTTQ dãy số………………………………… 16 Các bài toán dãy số chọn lọc……………………………………………………………... 18 Bài tập đề nghị……………………………………………………………………………. 20 Tài liệu tham khảo………………………………………………………………………... 21 Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 5 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trong phần này, tôi và các bạn sẽ cùng nhau tìm hiểu và nêu ý tưởng tìm CTTQ của một số dạng dãy số bản. Chúng ta sẽ bắt đầu bằng một bài tập đơn giản trong sách giáo khoa sau: Ví dụ 1: (Bài 45, trang 123, Đại số & Giải tích 11 nâng cao) Cho dãy số ( )nu xác định bởi: 1 2u  và 1 12 n n u u   2.n  Chứng minh rằng 1 1 2 1 2 n n n u    Với mọi số nguyên dương .n Ý tưởng: Khi gặp dạng bài chắc hẳn nhiều bạn sẽ nghĩ ngay đến việc chứng minh bằng phương pháp quy nạp. Nhưng làm như thế thì chẳng có gì thú vị, vậy tại sao chúng ta không thử đi tìm một cách giải khác cho bài toán này! Ta nhận thấy đề bài cho một công thức truy hồi xác định dãy ( )nu và cho số hạng đầu tiên 1 2u  nên ý tưởng của chúng ta sẽ là tìm cách đưa ( )nu về một CSC hoặc CSN để dễ dàng liên hệ với 1u đã cho. Giải: Ta viết lại 1( ) : 2 1n n nu u u   từ đó ta sẽ tìm cách đưa về CSN. Nhưng một rắc rối nhỏ là ở vế phải của công thức truy hồi có số 1. Bây giờ nếu đặt n nu v d  và thay vào dãy ta được: 12( ) 1.n nv d v d    Từ đó nếu 2 1 1d d d    thì ( )nv sẽ là một CSN với công bội 11 1 1 . 2 2n n q v v   Mà 1 1 1 1 1 1 1 2 11 1 . 2 2 n n n n n v u a v u v d              Đến đây bài toán coi như được chứng minh xong! Nhận xét: Bài toán trên rất đơn giản và điển hình cho dạng bài tìm CTTQ của dãy số. Thông thương chúng ta có thể dễ dàng giải nó bằng phương pháp quy nạp. Nhưng nếu không cho trước CTTQ của dãy số thì phương pháp quy nạp gần như vô hiệu và cần có phương pháp cho nhưng trường hợp như thế. Trong tập tài liệu này tôi và các bạn sẽ cùng nhau đi tìm CTTQ của dãy số. Tiếp theo ta sẽ xét một số ví dụ khác sau đây. Ví dụ 2: Tìm CTTQ của dãy ( )nu được xác định: 1 12, 2 2n nu u u n    2.n  Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 6 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Ý tưởng: Tiếp tục ý tưởng như ví dụ 1, tuy nhiên ta thấy ở trong công thức truy hồi đã cho xuất hiện một đa thức theo n là 2n  nên cách làm của chúng ta sẽ hơi khác một chút. Giải: Giả sử: (2).n nu v an b   Thay vào dãy đã cho ta được: 12( ( 1) ) 1,n nv an b v a n b n        chọn ,a bsao cho 2 ( 1) 2 1 ( 2) 1 0 ( )nan b a n b n a n b n v             là một CSN và 1 12 . n nv v  Thay 11,2 1 a n b       . Tiếp tục thay ,a bvào (2) suy ra: 1 1 1 1 4v u    1 1 1 12 2 2 1. n n n n nv v u n          Ví dụ 3: Cho dãy số 1 1 1( ) : 2. 3 2n nn n u u n u u       Tìm CTTQ của ( ).nu Giải: Giả sử: 2 (3).nn nu v q  Thay vào dãy số đã cho ta được: 112 3( 2 ) 2n n nn nv q v q     1 1 1 3 2. 2 3 2 2 n n n n n v v q q q          Thay vào (3) suy ra: 1 1 11 1 2 1 3 2 3 .n n nn nv u v u           Nhận xét: Từ ba ví dụ trên, chúngta có thể phát biểu bài toán tổng quát sau: (cách giải tổng quát sẽ nói tới trong phần Phương trình sai phân tuyến tính) Bài toán tổng quát 1: Cho dãy ( )nu được xác định bởi 1 1 ( )n n u c au bu f n    2.n  Trong đó , ,a b c là các hằng số và ( )f n là một đa thức theo .n Tìm CTTQ của dãy ( ).nu Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 7 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Các bạn có thể tự tổng quát bài toán trên dưới dạng công thức, với một chút kiên nhẫn biến đổi tôi cũng tìm được hai CTTQ sau đây, ngoài ra các bạn hãy tự mình tổng quát những công thức phức tạp hơn. Công thức tổng quát 1: Cho dãy ( )nu được xác định: 1 1 1 2 n n u x n u qu d      Trong đó , 0a b  là các hằng số, có CTTQ là: 1 1 1 1 ( 1) (khi 1) 1 (khi 1) 1 n n n x n d q u qq x d q q          Công thức tổng quát 2: Cho dãy ( )nu được xác định: 1 1 1 1 2 n n n u x n u au b       Trong đó , 0, ,a b  là các hằng số. i. Nếu a  thì 1 11( 1) .n nnu b n x     ii. Nếu a  thì 1 1 .n nn b bu a x a a            Thế là bắt đầu hình thành phương pháp rồi đấy nhỉ! Chúng ta tiếp tục bằng một bài toán rất nổi tiếng sau đấy: Một đôi thỏ con (gồm một thỏ đực và một thỏ cái) kể từ lúc tròn hai tháng tuổi cứ mỗi tháng đẻ ra một đôi thỏ con (gồm một thỏ đực và một thỏ cái). Giả sử từ lúc đầu tháng giêng có một đôi thỏ sơ sinh., hỏi đến đầu tháng n có bao nhiêu đôi thỏ. Bài toán Fibonacci, trích cuốn Liber Abaci (sách về toán đố). Ý tưởng: Đây là một bài toán đố đơn thuần, để tiện cho việc giải toán, ta sẽ tìm cách viết lại đề bài. Gọi nF là số đôi thỏ sau n tháng. Thì 1 21, 1.F F  Ta dễ thấy đến tháng ba, đôi thỏ ở tháng giêng đẻ còn đôi thỏ sinh ra ở tháng hai mới 1 tháng tuổi nên chưa đẻ nên có 3 2 1 3F    đôi thỏ, đến tháng thứ tư thì đôi thỏ ở tháng giêng và tháng hai đẻ nên có 4 3 2 5F    đôi thỏ. Cứ tiếp tục suy diễn như vậy ta suy ra: 1 2.n n nF F F   Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 8 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Đề bài được viết lại như sau: Ví dụ 4: (dãy Fibonacci) Dãy ( )nF được xác định 1 21, 1F F  và 1 2n n nF F F   3.n  Tìm CTTQ của ( ).nF Ý tưởng: Không như những bài toán đã gặp ở trên, bài toán này chúng ta gặp một công thức truy hồi liên quan tới 3 số hạng của dãy. Ý tưởng của chúng ta bây giờ sẽ là tìm cách biến đổi công thức truy hồi đó về dạng đơn giản hơn chỉ liên quan tới 2 số hạng của dãy. Giải: Giải sử: 1 221 1 2 1 1 2 2 2 1 1 1 2 1( ) ( ) 1 n n n n nF F F F F F                       Suy ra 1 2,  là nghiệm của phương trình: 2 1 0    , giải PT ta được hai nghiệm 1,2 1 5 . 2   Chọn 1 21 5 1 5, .2 2     2 2 1 2 1 1 5 1 5 1 5 1 5 1 5 . . 2 2 2 2 2 n n n nF F F F                                      1 1 1 5 1 5 . 2 2 n n nF F                Áp dụng kết quả công thức tổng quát 2 ta suy ra: 1 1 5 1 5 . 2 25 n n nF                 Chú ý:  Bài toán trên được Leonardo Pisano (khoảng 1170-1250) hay còn gọi là Fibonacci phát biểu lần đầu tiên ttrong một cuốn sách của mình tên là Liber Abaci dưới dạng một bài toán đố. Dãy Fibonacci là một dãy số có rất nhiên ứng dụng trong toán học, kinh tế, sinh học, hội họa,… Có rất nhiều tính chất tuyệt đẹp của dãy Fibonacci nhưng trong khuôn khổ của tập tài liệu không thể nói đến được, hi vọng có thể cùng các bạn trao đổi về dãy Fibonacci trong một chuyên đề khác!  Công thức chúng ta vừa tìm được còn có tên là công thức Binet do nhà toán học Pháp Binet (1786 – 1856) tìm ra đầu tiên. Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 9 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Từ cách làm ở ví dụ 4, ta rút ra được bài toán tổng quát sau: Bài toán tổng quát 2: Cho dãy ( )nu được xác định bởi 1 1 2 2 1 2 , 0n n n u x u x u au bu       3.n  Trong đó 1 2, , ,a b x x là các hằng số và 2 4 0a b  . Tìm CTTQ của dãy ( ).nu Giải: (tổng quát) Giải phương trình đặc trưng: 2 0.a b    từ đó tìm được 1 2,  , khi đó: 1 1 1 2 1 1 2 2 2 1 1( ) ... ( )nn n n nu u u u u u            1 1 1 2 1 1 2( ) nn nu u x x       Áp dụng Công thức tổng quát 2: Nếu 1 2 2 a   thì: 2 1 2 1 1( 1)2 2 2 n n n a a a u x x n x                      2 22 1 1( 1) ( 1)2 2 2 2 n n a a a a x x n x k n l                          Trong đó ,k l là nghiệm của hệ phương trình: 1 2 2 x al k l x     (sửa) Ví dụ 5: Cho dãy ( )nu được xác định: 1 2 2 1 2 1, 3 5 6 2 2 1 2n n n u u u u u n n n            Tìm CTTQ của ( )nu . Giải: Giải sử: 2n nu v an bn c    , cần chọn , ,a b c sao cho: 2 2 2 2 1 1 2 2 1 ( ) 5( ( 1) ( 1) ) 6( ( 2) ( 2) ) (5.1) 5 6 0 (5.2)n n n n n an bn c a n b n c a n b n c v v v                     Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 10 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Thay lần lượt 0,1,2n  vào (5.1) ta có hệ: 19 7 2 1 1 7 5 2 5 8 3 2 11 19 a b c a a b c b a b c c                  Đến đây ta giải tiếp (5.2) từ đó có thế suy ra ( ),nu công việc này xin được dành bạn đọc. Ví dụ 6: Tìm CTTQ của ( )nu biết: *1 1, .2 n n n u u u n u      Giải: Ta có: 1 2 21 . 2 n n n n n n n u u u u u u u      Đặt: 1 1 11 1 2n n nn v v v vu       12 1 . 2 1 n n n n v u      Nhận xét: Đây là dạng bài toán tìm CTTQ của dãy số cho bởi một công thức truy hồi dạng phân tuyến tính với các hệ số hằng. Chúng ta có thể dễ dàng tổng quát bài toán trên dưới dạng sau đây: Bài toán tổng quát 3: Cho dãy ( )nu được xác định bởi: *11 1 , . n n n pu q u u n ru s         Trong đó , , , ,p q r s là các hằng số. Tìm CTTQ của dãy ( ).nu Giải: (tổng quát) Đặt:       21 1 1 1 ( )n n n n n n n n p v t q p rt v rt p s t q u v t v t v r v t s rv rt s                     . Ta chọn: 2 ( ) 0rt p s t q    khi đó: 1 1 1 n nv v      . Từ đó tìm được CTTQ của ( )nv rồi suy ra ( ).nu Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 11 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Chúng ta tiếp tục xét một ví dụ sau là dạng bài xác định CTTQ của dãy số khi biết công thức truy hồi có căn thức Ví dụ 7: Cho dãy ( )nu được xác định: 21 12, 2 3 2n n nu u u u    . Tìm CTTQ của ( )nu . Ý tưởng: Ta thấy trong công thức truy hồi có căn thức nên việc đầu tiên của chúng ta làm sẽ là khai triển căn thức, từ đó sẽ tìm cách đưa dãy về dạng đơn giản hơn. Giải: Viết lại công thức truy hồi:  2 2 2 21 1 12 3 2 4 2 0n n n n n n nu u u u u u u          . Thay n bằng 1n  ta đươc: 2 2 2 21 1 1 14 2 4 2 0n n n n n n n nu u u u u u u u           . Từ đó suy ra: 1nu  và 1nu  là nghiệm của phương trình: 2 24 2 0n nx xu u    1 1 4n n nu u u    . Từ đây ta đã đưa được về dạng quen thuộc, các bạn hãy giúp tôi hoàn thành nốt bài toán này! Ví dụ 8: Cho 2 dãy số 1 1 1 1 1, 1 ( ), ( ) : 4 2n n n n n n n n u v u v u u v v u v         Tìm CTTQ của ( )nu và ( ).nv Giải: Thay n bằng 1n  ta được: 1 1 1 1 1 1 1 1 1 4 2 4 2 4 2( ) 4 2 2n n n n n n n n n n n n n n n u u v u u v u u v u u v v u v                       1 1 14 2 4 5 6n n n n n nu u u u u u        . Từ đó ta có hệ 1 2 1 1 1 1, 2 2 5 6 n n n n n u u u u u u          . Thay vào hệ đã cho, suy ra: 1 1 1 2 2 . n n n n nv v v        Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 12 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Nhận xét: Đây là dạng bài toán xác định CTTQ dãy số cho bởi một hệ phương trình. Ta có thể tổng quát bài toán trên dưới dạng: Bài toán tổng quát 4: Cho dãy ( ), ( )n nu v được xác định bởi: 1 1 1 1 , n n n n n n u v u pu qv v ru sv           Trong đó , , , , ,p q r s  là các hằng số. Tìm CTTQ của dãy ( ), ( ).n nu v Giải: (tổng quát) Thay n bằng 1n  ta được hệ 1 1 1 1 n n n n n n u pu qv v ru sv         1 1 1( )n n n n n nu pu qv pu q ru sv        1 1 1( ) ( ) ( )n n n n n npu qru s u pu p s u qr ps u          1 1( ) ( ) 0n n nu p s u ps qr u       Từ đây ta đưa được về dạng như Bài toán tổng quát 2. Ngoài việc tìm CTTQ của những bài toán cho trước, chúng ta cũng có thể tự tổng quát một số dạng dãy số khác. Chúng ta sẽ cùng nhau xét một ví dụ: xây dựng phương trình phi tuyến bậc cao từ nghiệm của một phương trình bậc 2. Xét phương trình bậc 2: 2 1 0x mx   có nghiệm là 1x và 2x . Xét mộ số thực bất kì và dãy số  2 21 2 .n nnu x x  Khi đó  1 12 2 2 2 21 2 12 2n nn nu x x u         2 1 2 .nn u u    Từ đây ta có bài toán: Ví dụ 9: Cho dãy ( )nu xác định bởi: 21 12, 2 1.n nu u u   Tìm CTTQ của ( ).nu Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 13 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Giải: Ta thấy: 2 2 1 1 12 1 2.1 2 2 n n n n u u u u      Trong trường hợp này 12  . Lại có:    0 02 2 20 1 2 1 21 2 4 4 1 02u x x x x m x x              2 21,2 12 3 2 3 2 32 n n nx u            . Chú ý:  Trong phần nay chúng ta vừa cùng nhau tìm hiểu và nêu ý tưởng tìm CTTQ của một số dạng dãy số cơ bản. Tuy nhiên còn nhiều dạng dãy số khác, do khuôn khổ tài liệu có hạn không thể đề cập hết ở đây. Rất mong các bạn thông cảm và hãy tự mình tìm hiểu, khám phá những loại dãy số mới!  Trong các phần tiếp theo, tôi sẽ giới thiệu một số bài toán mà trong quá trình giải có sử dụng kết quả của phần này. Nhưng trước tiên, chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu một khái niệm rất thú vị sau! Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 14 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Phương trình sai phân tuyến tính Phương trình sai phân tuyến tính là một công cụ rất mạnh trong việc tìm CTTQ của dãy số. Trong phần này, tôi sẽ giới thiệu vơi các bạn khái quát về phương trình sai phân tuyến tính cấp một và cấp hai. 1. Phương trình sai phân tuyến tính cấp một (bậc nhất) Định nghĩa: Phương trình sai phân tuyến tính cấp một là phương trình sai phân dạng: * 1 1, ( ) .n nu au bu f n n      Trong đó , 0,a b  là những hằng số và ( )f n là biểu thức của n cho trước. Phương pháp giải: Giải phương trình đặc trưng 0a b   ta tìm được . Giải sử: * ˆn n nu u u  trong đó: *nu là nghiệm tổng quát của phương trình thuần nhất 1 0n nau bu   và ˆnu là nghiệm riêng tùy ý của phương trình không thuần nhất 1 ( )n nau bu f n   . Vậy * 1nnu q  ( q là hằng số sẽ xác định sau). Để xác định ˆ nu ta làm như sau: i. Nếu 1  thì ˆ nu là đa thức cùng bậc với ( ).f n ii. Nếu 1  (khi đó dãy ( )nu là CSC) thì ˆ . ( )nu n g n trong đó ( )g n là một đa thức cùng bậc với ( ).f n Thay ˆ nu và phương trình, đồng nhất hệ số ta sẽ tính được các hệ số của ˆnu . 2. Phương trình sai phân tuyến tính cấp hai Định nghĩa: Phương trình sai phân tuyến tính cấp hai là phương trình sai phân dạng: * 1 2 1 1, u , ( ) .n n nu au bu cu f n n          Trong đó , , , ,a b c  là các hằng số khác, 0a  và ( )f n là biểu thức của n cho trước. Phương pháp giải: Giải phương trình đặc trưng 2 0a b c    ta tìm được . i. Nếu 1 2,  là hai nghiệm thực bằng nhau: 1 1    thì:  . nnu A B n   trong đó ,A B được xác định khi biết 1 2,u u . Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 15 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger ii. Nếu 1 2,  là hai nghiệm thực khác nhau thì: 1 2n nnu A B   trong đó ,A B được xác định khi biết 1 2,u u . iii. Nếu là hai nghiệm phức, giả sử: x iy   thì: (cos sin )r i    và  cos sin ,nnu r A n B n   trong đó: 2 2 , tan , , 2 2 2 y r x y             và ,A B được xác định khi biết 1 2,u u . Chú ý:  Như các bạn đã thấy, nhiều suy luận trong phần đi tìm công thức tổng quát dãy số của chúng ta khá giống với tư tưởng của phương trình sai phân tuyến tính. Tuy nhiên, những suy luận đó rất tự nhiên, trong sáng và hoàn toàn không cần tới một công cụ cao cấp như phương trình sai phân tuyến tính phải không các bạn !  Phương trình sai phân tuyến tính hay một số công cụ khác (ví dụ: hàm sinh) là những khái niệm thuộc toán học cao cấp, có nhiều ứng dụng trong việc tìm CTTQ của dãy số. Nhưng để đảm bảo tính sơ cấp của tập tài liệu, những khái niệm đó không được đề cập tại đây, rất mong bạn đọc thông cảm! P/s: Nếu các bạn muốn tìm hiểu về những khái niệm nói trên có thể tham khảo trong một số tài liệu như: [1] Nguyễn Văn Mậu (chủ biên) - Chuyên đề chọn lọc dãy số và áp dụng, NXB Giáo Dục 2008. [2] Các diễn đàn: Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 16 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Sử dụng phép thế lượng giác để xác định CTTQ dãy số Nhiêu công thức truy hồi phức tạp trở thành đơn giản nhờ thực hiện phép thế lượng giác. Chúng ta hãy cùng nhau xét những ví dụ sau. Ví dụ 8: Hãy tìm cách biểu diễn 2 2 ... 2   dưới một dạng khác. Ý tưởng: Đây là một bài toán kinh điển trong lượng giác, nếu tinh mắt một chút ta có thể dễ dàng đưa nó về một bài toán dãy số, cách làm đó như sau: Đặt: 1 22, 2 2 ,..., 2 2 ... 2nu u u       Từ đó suy ra: 12n nu u   . Giải: Ta thấy: 2 2 1 2 1 2 12 2cos 2 2 2 1 cos 4cos4 4 8 u u u u u                 2 2cos .8 u   Từ đó suy ra: 12cos 2n n u   (các bạn có thế dùng chứng minh quy nạp để kiểm tra lại). Tiếp tục ý tưởng dùng phép thế lượng giác, liên tưởng tới công thức To be continue… Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 17 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 18 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Các bài toán dãy số chọn lọc Trong phần này tôi sẽ đưa ra một số bài toán dãy số mà trong quá trình giải có sử dụng kết quả của các phần trước. Ví dụ: (HSG Quốc gia 1997) Cho dãy số 1 2 1 1( ) : 7, 50, 4 5 1975 2.n n n nx x x x x x n        Chứng minh rằng: 1996 1997.x  Giải: Ví dụ: (IMO 1967) Trong một cuộc thi đấu thể thao có m huy chương, được phát trong n ngày thi đấu. Ngày thứ nhất phát một huy chương và 1 7 số huy chương còn lại. Ngày thứ hai phát hai huy chương và 1 7 số huy chương còn lại. Những ngày còn lại được tiếp tục tương tự như vậy. Ngày sau cùng còn lại n huy chương để phát. Hỏi có tất cả bao nhiêu huy chương và được phát trong bao nhiêu ngày? Ý tưởng: Thoạt nhìn ta thấy đây chỉ là một bài toán đố đơn thuần, nhưng nếu “nhạy cảm” một chút ta có thể biến nó về một bài toán dãy số. Nếu gọi ku là số huy chương phát trong ngày thứ k thì: 0 1 2 1 1 1 6 1 6 , 1 ( 1), 2 1 ( 1) 2 1 ( 1) 7 7 7 7 7 7 u m u m u m m m                           2 1 6 6 7 7 u u   , bằng quy nạp ta chứng minh được: 1 6 6 6 2. 7 7 7 7k k k k u u k u k k        Giải: Từ công thức truy hồi tìm được, ta suy ra: 16 ( 36) 6 42 7 n nu m n n         1 1 7 736 (7 42) ( 6) 6 6 n n n m n n            . Do (7,6) 1 và 16 6 6 0 6 36.n n n n m          Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 19 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Vậy có 36 huy chương phát trong 6 ngày. To be continue… Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 20 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Bài tập đề nghị Bài viết đến đây là kết thúc, sau khi đọc bài viết này, các bạn hãy tự mình giải một số bài tập đề nghị sau đây. Bài 1: Cho dãy 1 2 2 1 2 1 ( ) : .2 2n nn n u u u u u n u         Tìm CTTQ ( ).nu Bài 2: (HSG Quốc gia bảng A - 1998) Cho dãy số 0 1 1 1 20, 100( ) : 4 5 20 2n n n n u u u u u u n         Tìm số nguyên dương h bé nhất sao cho: *1998 .n h nu u n     To be continue… Đi tìm công thức tổng quát dãy số Trần Duy Sơn 21 ______________________________________________________________________________ The love makes us stronger Tài liệu tham khảo [1] Nguyễn Văn Mậu (chủ biên) - Chuyên đề chọn lọc dãy số và áp dụng, NXB Giáo Dục 2008. [2] Nguyễn Tất Thu – Chuyên đề hội giảng: Một số phương pháp xác định công thức tổng quát của dãy số, 2008. [3] Một số chuyên đề từ Internet.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfEbook4Me.Net bai tap tim CTTQ cua day so.8032.pdf