Đề tài Nghiên cứu ứng dụng phương pháp giảng dạy mới môn học hóa đại cương đáp ứng yêu cầu dạy - học theo học chế tín chỉ tại trường đại học dân lập Hải Phòng

Một số phương pháp xử lí chất thải gây ô nhiễm môi trường : - Phương pháp hấp thụ : Nguyên tắc cơ bản của phương pháp này là hấp thụ khí thải bằng nước, dung dịch xút hoặc dung dịch axit trong tháp hấp thụ, sau đó tái sinh hoặc không tái sinh dung dịch đã hấp thụ. - Phương pháp hấp thụ trong than bùn, phân rác, đất xốp, than hoạt tính : Nguyên tắc của phương pháp này là chất thải có các chất gây ô nhiễm được hấp phụ trong lớp đệm than bùn, đất xốp,.sau đó phân hủy bằng phương pháp sinh hóa. - Phương pháp oxi hóa – khử : Người ta cho luồng khí thải qua dung dịch axitsunfuric để hấp thụ amin, ammoniac, rồi cho luồng khí qua dung dịch kiềm để hấp thụ axitcacboxylic, axit béo, phenol. Sau đó cho luồng khí qua dung dịch natri hipoclorit để oxi hóa anđehit, H2S, xeton, Giáo dục bảo vệ môi trường không phải chỉ học một lần mà là học suốt đời, từ tuổi thơ ấu đến lúc trưởng thành không phải chỉ với một người mà là của cả cộng đồng. Mục đích tạo nên con người giác ngộ về môi trường, người công dân có trách nhiệm về môi trường góp phần bảo vệ môi trường sống trong lành.

pdf85 trang | Chia sẻ: linhlinh11 | Ngày: 17/12/2018 | Lượt xem: 42 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Đề tài Nghiên cứu ứng dụng phương pháp giảng dạy mới môn học hóa đại cương đáp ứng yêu cầu dạy - học theo học chế tín chỉ tại trường đại học dân lập Hải Phòng, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ủa đề thi, nâng cao yêu cầu về mặt kiến thức chuyên môn đối với cả giảng viên và sinh viên trong quá trình dạy và học. Nhà trường đầu tư, hỗ trợ về mặt thời gian và kinh phí cho giảng viên tham gia các lớp tập huấn nghiệp vụ, các cuộc hội thảo chuyên ngành nhằm nâng cao kiến thức chuyên môn. Nhà trường nên đầu tư cho mỗi bộ môn một tủ sách chuyên môn, giúp các tổ môn được trang bị sách tham khảo, tạp chí chuyên ngành phục vụ hoạt động giảng dạy và nghiên cứu. Đối với sinh viên, nhà trường chỉ đạo, kết hợp với Đoàn Thanh niên, Hội sinh viên tổ chức những buổi ngoại khóa, hướng dẫn sinh viên về phương pháp 52 học tập theo học chế tín chỉ, giúp các em làm quen với phương pháp học tập mới, đặc biệt là đối với sinh viên năm thứ nhất, điều đó sẽ hỗ trợ các em rất nhiều khi tiếp cận với phương pháp giảng dạy hiện đại. Về phía các bộ môn: cần tăng cường sinh hoạt chuyên môn, trao đổi thường xuyên hơn về kinh nghiệm đổi mới phương pháp giảng dạy của từng môn học cụ thể. 53 KẾT LUẬN Đào tạo theo hệ thống tín chỉ là một xu hướng tiến bộ của đào tạo đại học trên thế giới, được rất nhiều các trường đại học ở Việt Nam quan tâm trong đó có Đại học Dân lập Hải Phòng. Mục đích của hình thức đào tạo này nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, từng bước quốc tế hóa chương trình đào tạo, lien thông đào tạo với các trường đại học trong khu vực và trên thế giới, tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu xã hội và hội nhập quốc tế. Về mặt bản chất, mục đích cuối cùng của phương pháp giảng dạy đại học hiện đại cũng như những nỗ lực đổi mới phương pháp giảng dạy là làm thế nào để sinh viên phải thực sự tích cực, chủ động, tự giác, luôn trăn trở tìm tòi, suy nghĩ và sáng tạo trong quá trình lĩnh hội tri thức và lĩnh hội cả cách thức để có được tri thức nhằm phát triển và hoàn thiện nhân cách của mình. Sự chuyển đổi sang hình thức đào tạo đại học theo hệ thống tín chỉ là một xu thế tất yếu của các trường đại học Việt Nam hiện nay và trường Đại học Dân lập Hải Phòng cũng không nằm ngoài quỹ đạo đó. Mục đích của hình thức đào tạo này nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu xã hội và hội nhập quốc tế. Để thực hiện theo hình thức đào tạo này, cần có sự cải tến đồng bộ về nhiều mặt: hệ thống quản lý, phương pháp giảng dạy và học tập, phương pháp kiểm tra đánh giá sinh viênTrong phương pháp đào tạo phục vụ học chế tín chỉ, giảng viên phải biết áp dụng các phương pháp giảng dạy khác nhau tùy thuộc vào từng môn học, từng bài học như: thuyết giảng, thảo luận, thực tập, thí nghiệm, giải quyết vấn đề, nghiên cứu trường hợp, mô phỏng Đó chính là việc thầy phải áp dụng phương pháp giảng dạy hiện đại, phương pháp giảng dạy tích cực phát huy tính chủ động sáng tạo của sinh viên, đồng nghĩa với việc quán triệt nguyên tắc: “Lấy người học làm trung tâm”. Trên cơ sở tìm hiểu về phương pháp giảng dạy hiện đại phục vụ yêu cầu đào tạo theo học chế tín, đề tài đã đề cập đến các vấn đề sau: 54 - Đề tài đã trình bày khái quát về đào tạo theo tín chỉ và phương pháp dạy học trong đào tạo theo tín chỉ. Cơ sở để đổi mới phương pháp giảng dạy là quan điểm dạy học: “lấy người học làm trung tâm” - Bước đầu thử nghiệm áp dụng phương pháp giảng dạy mới kết hợp nhuần nhuyễn với các phương pháp giảng dạy truyền thống đối với môn Hóa đại cương cho sinh viên năm thứ nhất các ngành: Môi trường, Chế biến, Xây dựng tại trường Đại học Dân lập Hải Phòng. - Qua việc khảo sát lấy ý kiến của sinh viên cũng như những đánh giá chủ quan của bản thân về công tác dạy và học theo học chế tín chỉ, tác giả mạnh dạn đề xuất một vài kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập. Chắc chắn đề tài không thể tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế nhưng tác giả vẫn hi vọng đã góp một phần nào đó vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập tại trường Đại học Dân lập Hải Phòng./. 55 TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Đỗ Ngọc Đạt, Bài giảng lí luận dạy học hiện đại, NXB Đại học Quốc gia HN, 2000. 2. Đào Thị Thanh Mai, Nghiên cứu ứng dụng phương pháp giảng dạy mới môn học Nhập môn khoa học du lịch phục vụ đào tạo theo học chế tín chỉ tại trường Đại học Dân lập Hải Phòng, 2/2009 3. Ban đào tạo, Đại học quốc gia Hà Nội – Hướng dẫn chuyển đổi chương trình đào tạo hiện hành phù hợp với phương thức đào tạo theo tín chỉ- Hà Nội, 2008 4. Carl R. Rogers – Freedom to learn – Columbus, OH: Merrill, 1969/1999 5. Lưu Xuân Mới, Lí luận dạy học Đại học, NXBGD, 2000. 6. McKeachie, Teaching Tips- Strategies, Research and Theory for College and University Teachers, College Teaching Serie, University of Michigan, 2000. 7. Nguyễn Cửu Đỉnh, Các biện pháp cụ thể nhằm nâng cao tính chủ động trong học tập của sinh viên và thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế, 2006 8. Nguyễn Văn Nhã, Bàn về phương pháp dạy và học ở đại học phù hợp phương thức đào tạo theo tín chỉ, Kỷ yếu hội thảo khoa học “đổi mới phương pháp dạy- học trong đào tạo học chế tín chỉ- xây dựng hệ thống thông tin quản lý đào tạo”, Hải Phòng, 9/2007. 9. Nguyễn Thiện Tống, Đổi mới đồng thời phương pháp giảng dạy, phương pháp học tập và phương pháp đánh giá trong đào tạo theo học chế tín chỉ, Kỷ yếu hội thảo khoa học “đổi mới phương pháp dạy- học trong đào tạo học chế tín chỉ- xây dựng hệ thống thông tin quản lý đào tạo”, Hải Phòng, 9/2007 10. Phạm Xuân Hậu, Một số giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo theo tín chỉ ở các trường đại học Việt Nam, Kỷ yếu hội thảo khoa học “đổi mới phương pháp dạy- học trong đào tạo học chế tín chỉ- xây dựng hệ thống thông tin quản lý đào tạo”, Hải Phòng, 9/2007 56 11. Phan Huy Phú- Đào tạo tín chỉ- Bài nói chuyện tại Đại học Dân lập Hải Phòng 27/4/2008 12. Robert J. Marzano, A Different Kind of Classroom: Teaching with Dimensions of Learning, Associasion for Supervision and Curriculum Development, 1997 13. Trần Thảo Nguyên – Đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu cấp bách trong thời đại ngày nay- tạp chí Khoa học và Đào tạo Ngân hàng, 3/2007 14. Trần Nguyễn Ngọc Anh Thư, Hình thành và phát triển tính năng động, sáng tạo, độc lập, tự chủ của học viên, Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh, 2005 15. Tôn Quang Cường, Các hình thức tổ chức dạy học trong mối quan hệ với phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá trong đào tạo theo tín chỉ, Kỷ yếu hội thảo khoa học “đổi mới phương pháp dạy- học trong đào tạo học chế tín chỉ- xây dựng hệ thống thông tin quản lý đào tạo”, Hải Phòng, 9/2007 16. Võ Xuân Đàn, Trường Đại học Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM, Phát huy tính chủ động và tự giác của sinh viên trong quản lý đào tạo theo học chế tín chỉ. 17. Giáo trình Cơ sở lý thuyết hóa học 57 PHỤ LỤC 1. Đề cương chi tiết môn học Hóa đại cương 2. Bài viết của sinh viên 3. Phiếu khảo sát ý kiến sinh viên 4. Phiếu khảo sát ý kiến giáo viên 58 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC DÂN LẬP HẢI PHÒNG ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT Môn học: Hóa học đại cƣơng Mã môn: Dùng cho các ngành: Môi trường Bộ môn phụ trách: Bộ môn Môi trƣờng 59 THÔNG TIN VỀ CÁC GIẢNG VIÊN CÓ THỂ THAM GIA GIẢNG DẠY MÔN HỌC 1. ThS. Phạm Thị Minh Thúy – Giảng viên cơ hữu - Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sỹ - Thuộc bộ môn: Bộ môn Môi trường - Địa chỉ liên hệ: Ngành Kỹ thuật Môi trường - Bộ môn Môi trường - Đại học Dân lập Hải Phòng - Điện thoại: 0904387336 - Các hướng nghiên cứu chính: 2. ThS. Phạm Văn Phƣớc – Giảng viên cơ hữu - Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sỹ - Thuộc bộ môn: Bộ môn Môi trường - Địa chỉ liên hệ: Ngành Kỹ thuật Môi trường - Bộ môn Môi trường - Đại học Dân lập Hải Phòng - Điện thoại: - Các hướng nghiên cứu chính: 60 THÔNG TIN VỀ MÔN HỌC 1. Thông tin chung: - Số đơn vị học trình/ tín chỉ: 3 tín chỉ - Các môn học tiên quyết: Hóa học phổ thông - Thời gian phân bổ đối với các hoạt động: + Nghe giảng lý thuyết: 27 tiết + Bài tập: 10 tiết + Thảo luận: 8 tiết + Tự học: 8 tiết + Kiểm tra: 3 tiết + Thực hành: 12 tiết 2. Mục tiêu của môn học: - Kiến thức: Hóa học đại cương cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản cần thiết như: Cấu tạo nguyên tử, cấu tạo phân tử, liên kết hóa họcvà những kiến thức cơ bản về các quá trình hóa học, chuẩn bị cơ sở cho sinh viên có thể tiếp thu được các môn hóa học khác và các môn kỹ thuật. - Kỹ năng: rèn luyện cho sinh viên kỹ năng tìm kiếm tài liệu và làm việc theo nhóm có hiệu quả. - Thái độ: sinh viên sẽ có nhân thức đúng đắn về các hiện tượng hóa học. 3. Tóm tắt nội dung môn học: Nội dung của môn học Hóa học đại cương gồm: - Phần 1: Cấu tạo chất. - Phần 2: Các quá trình hóa học. 4. Học liệu: - Học liệu bắt buộc ghi theo thứ tự ưu tiên (tên sách, tên tác giả, nhà xuất bản, nơi có tài liệu này, website, băng hình...): tối thiểu là 3 học liệu bắt buộc. 1. Nguyễn Đình Chi – Cơ sở lý thuyết hóa học tập 1– Nhà xuất bản Giáo dục 2. Nguyễn Hạnh – Cơ sở lý thuyết hóa học tập 2– Nhà xuất bản Giáo dục 3. Ngô Kim Định, Trần Thị Mai – Thực hành Hóa đại cương – Đại học Hàng Hải Việt Nam 4. Ngô Kim Định, Trần Thị Mai – Bài tập Hóa đại cương – Đại học Hàng Hải Việt Nam - Học liệu tham khảo ghi theo thứ tự ưu tiên (tên sách, tên tác giả, nhà xuất bản, nơi có tài liệu này, website, băng hình,...). Tài liệu tham khảo xác định cho từng nội dung. Có thể ghi rõ các phần hoặc các trang quan trọng trong tài liệu tham khảo giúp sinh viên thuận tiện trong việc nghiên cứu tài liệu. 1. Hóa học đại cương – Lê Mậu Quyền – Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội 2. Bài tập hóa học đại cương – Lê Mậu Quyền – Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội 5. Nội dung và hình thức dạy – học: Nội dung (Ghi cụ thể theo từng chương, mục, tiểu mục) Hình thức dạy – học Tổng (tiết) Lý thuyết Bài tập Thảo luận TH, TN, điền dã Tự học, tự NC Kiểm tra Chƣơng 1: Cấu tạo nguyên tử 6 1.1. Tính chất sóng trong chuyển động của hạt vi mô 1.0 0 0 0 0 0 1.2. Bài toán nguyên tử 1 điện tử 0.5 0 0 0 0.5 0 1.3. Bài toán nguyên tử nhiều điện tử 0.5 0.5 0.5 0 0.5 0 1.4. Biến thiên tuần hoàn cấu tạo vỏ điện tử 1.0 0 0.5 0 0 0 1.5. Biến thiên tuần hoàn 1 số tính chất của nguyên tố 0.5 0 0 0 0 0 61 Chƣơng 2. Liên kết hóa học – Cấu tạo phân tử 7 2.1. Đặc trưng cơ bản của liên kết 0.5 0 0 0 0 0 2.2. Độ âm điện của nguyên tố 0.5 0 0 0 0 0 2.3. Liên kết ion 0.5 0 0 0 0 0 2.4. Liên kết cộng hóa trị 1.0 0.5 0 0 0 0 2.5. Tính định hướng của liên kết cộng hóa trị 0.5 0 0.5 0 0 0 2.6. Thuyết lai hóa 1.0 0 0 0 0 0 2.7. Phương pháp MO 1.0 0 0 0 0 0 2.8. Các mối liên kết yếu 0 0 0 0 1.0 0 Chƣơng 3. Các trạng thái tập hợp 0 0 0 0 2 0 2 Chƣơng 4. Nhiệt hóa học 4 4.1. Hệ - trạng thái – Quá trình 0.5 0 0 0 0 0 4.2. Hiệu ứng nhiệt – Nội năng - Entanpi 1.0 0 0 0 0 0 4.3. Định luật Hess 1.0 0.5 0 0 0 0 4.4. Sự phụ thuộc của hiệu ứng nhiệt vào nhiệt độ 0.5 0.5 0 0 0 0 Kiểm tra tư cách bài 1 0 0 0 0 0 1 1 Chƣơng 5. Chiều và giới hạn của quá trình 5 5.1. Entropi 0.5 0.5 0 0 0 0 5.2. Thế đẳng áp 1.0 0.5 0.5 0 0 0 5.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến G và G của quá trình 1.0 0.5 0.5 0 0 0 Chƣơng 6. Vận tốc phản ứng 5 6.1. Khái niệm – cách đo vận tốc 0 0 0 0 0.5 0 6.2. Điều kiện động học xảy ra phản ứng 1.0 0 0 0 0 0 6.3. Ảnh hưởng của nồng độ đến vận tốc 0.5 0.5 0 0 0 0 6.4. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến vận tốc 0.5 0.5 0.5 0 0 0 6.5. Ảnh hưởng của xúc tác đến vận tốc 0.5 0.5 0 0 0 0 Chƣơng 7. Cân bằng hóa học 4 7.1. Trạn thái cân bằng của phản ứng thuận nghịch 0.5 0 0 0 0 0 7.2. Quan hệ giữa K với G 1.0 0 0 0 0 0 7.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến cân bằng 0.5 0.5 0.5 0 0 0 7.4. Nguyên lý chuyển dịch cân bằng 0.5 0 0.5 0 0 0 Kiểm tra tư cách bài 2 0 0 0 0 0 1 1 Chƣơng 8. Dung dịch phân tử 7 8.1. Nồng độ dung dịch 0 0 0 0 0.5 0 8.2. Quá trình hòa tan 0.5 0 0 0 0 0 8.3. Độ tan 0 0 0 0 0.5 0 62 8.4. Áp suất hơi bão hòa của dung dịch loãng chứa chất tan không bay hơi, không điện li 0.5 0.5 0.5 0 0 0 8.5. Nhiệt độ sôi của dung dịch loãng chứa chất tan không bay hơi, không điện li 0.5 0.5 0.5 0 0 0 8.6. Nhiệt độ kết tinh của dung dịch loãng chứa chất tan không bay hơi, không điện li 0.5 0.5 0.5 0 0 0 8.7. Áp suất thẩm thấu 0.5 0 0.5 0 0 0 Chƣơng 9. Dung dịch điện ly 7 9.1. Hiện tượng điện li 0 0 0 0 0.5 0 9.2. Độ điện li – quan hệ giữa độ điện li và hệ số điều chỉnh i 0.5 0.5 0 0 0.5 0 9.3. Cân bằng trong dung dịch chất điện li yếu 0.5 0.5 0.5 0 0 0 9.4. Chất điện li ít tan 1.0 0.5 0 0 0 0 9.5. Chất điện li mạnh 0 0 0 0 0.5 0 9.6. Phản ứng trao đổi ion 0 0 0 0 0.5 0 9.7. Tính axit – bazơ của dung dịch nước – Sự thủy phân của muối 0.5 0 0.5 0 0 0 Chƣơng 10. Điện hóa học 6 10.1. Đại cương về pin 0.5 0 0 0 0.5 0 10.2. Cơ chế xuất hiện E và bản chất bước nhảy thế 0.5 0 0.5 0 0 0 10.3.Thế điện cực quy ước và thế điện cực chuẩn 0.5 0 0.5 0 0 0 10.4. Nhiệt động lực học về pin 0.5 0.5 0 0 0 0 10.5. Công thức Nernst và ứng dụng 1.0 1.0 0 0 0 0 Kiểm tra tư cách bài 3 0 0 0 0 0 1.0 1 6. Lịch trình tổ chức dạy – học cụ thể: Tuần Nội dung Chi tiết về hình thức tổ chức dạy – học Nội dung yêu cầu sinh viên phải chuẩn bị trƣớc Ghi chú Tuần I Chƣơng 1: Cấu tạo nguyên tử 6t 1.1. Tính chất sóng trong chuyển động của hạt vi mô Giảng lý thuyết 1.2. Bài toán nguyên tử 1 điện tử Giảng lý thuyết 1.3. Bài toán nguyên tử nhiều điện tử Giảng lý thuyết 1.4. Biến thiên tuần hoàn cấu tạo vỏ điện tử Giảng lý thuyết Tuần II 1.5. Biến thiên tuần hoàn 1 số tính chất của nguyên tố Giảng lý thuyết Chƣơng 2. Liên kết hóa học – Cấu tạo phân tử 7t 2.1. Đặc trưng cơ bản của Giảng lý thuyết 63 liên kết 2.2. Độ âm điện của nguyên tố Giảng lý thuyết 2.3. Liên kết ion Giảng lý thuyết 2.4. Liên kết cộng hóa trị Giảng lý thuyết Tuần III 2.5. Tính định hướng của liên kết cộng hóa trị Giảng lý thuyết 2.6. Thuyết lai hóa Giảng lý thuyết 2.7. Phương pháp MO Giảng lý thuyết 2.8. Các mối liên kết yếu Thảo luận nhóm Các loại liên kết yếu, ảnh hưởng của từng loại đến tính chất của các chất Chƣơng 3. Các trạng thái tập hợp Thảo luận nhóm Các trạng thái tập hợp của vật chất, quan hệ giữa các trạng thái, tính chất của các chất. 2t Tuần IV Chƣơng 4. Nhiệt hóa học Giảng lý thuyết 4t 4.1. Hệ - trạng thái – Quá trình Giảng lý thuyết 4.2. Hiệu ứng nhiệt – Nội năng - Entanpi Giảng lý thuyết 4.3. Định luật Hess Giảng lý thuyết 4.4. Sự phụ thuộc của hiệu ứng nhiệt vào nhiệt độ Giảng lý thuyết Kiểm tra tư cách bài 1 1t Tuần V Chƣơng 5. Chiều và giới hạn của quá trình 5t 5.1. Entropi Giảng lý thuyết 5.2. Thế đẳng áp Giảng lý thuyết 5.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến G và G của quá trình Giảng lý thuyết Tuần VI Chƣơng 6. Vận tốc phản ứng 5t 6.1. Khái niệm – cách đo vận tốc Thảo luận nhóm C ác c ách đo vận tốc phản ứng, ưu - nhược của từng cách. 6.2. Điều kiện động học xảy ra phản ứng Giảng lý thuyết 6.3. Ảnh hưởng của nồng độ đến vận tốc Giảng lý thuyết 6.4. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến vận tốc Giảng lý thuyết 6.5. Ảnh hưởng của xúc tác đến vận tốc Giảng lý thuyết Chƣơng 7. Cân bằng hóa học 4t 7.1. Trạng thái cân bằng của phản ứng thuận nghịch Giảng lý thuyết Tuần 7.2. Quan hệ giữa K với G Giảng lý thuyết 64 VII 7.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến cân bằng Giảng lý thuyết 7.4. Nguyên lý chuyển dịch cân bằng Giảng lý thuyết Kiểm tra tư cách bài 2 1t Chƣơng 8. Dung dịch phân tử 7t 8.1. Nồng độ dung dịch Thảo luận nhóm Các loại nồng độ dung dịch, mối quan hệ giữa các loại nồng độ 8.2. Quá trình hòa tan Giảng lý thuyết 8.3. Độ tan Tuần VIII 8.4. Áp suất hơi bão hòa của dung dịch loãng chứa chất tan không bay hơi, không điện li Giảng lý thuyết 8.5. Nhiệt độ sôi của dung dịch loãng chứa chất tan không bay hơi, không điện li Giảng lý thuyết Tuần IX 8.6. Nhiệt độ kết tinh của dung dịch loãng chứa chất tan không bay hơi, không điện li Giảng lý thuyết 8.7. Áp suất thẩm thấu Giảng lý thuyết Chƣơng 9. Dung dịch điện ly 7t 9.1. Hiện tượng điện li Thảo luận nhóm các trường hợp điện li, phân loại chất điện li, quá trình điện li của từng loại hợp chất, ảnh hưởng của chất tan, dung môi đến quá trình điện 9.2. Độ điện li – quan hệ giữa độ điện li và hệ số điều chỉnh i Giảng lý thuyết 9.3. Cân bằng trong dung dịch chất điện li yếu Giảng lý thuyết Tuần X 9.4. Chất điện li ít tan Giảng lý thuyết 9.5. Chất điện li mạnh Giảng lý thuyết 9.6. Phản ứng trao đổi ion Thảo luận nhóm Quy tắc xét chiều của phản ứng, cách biểu diễn bản chất của phản ứng trao đổi ion 9.7. Tính axit – bazơ của dung dịch nước – Sự thủy phân của muối Giảng lý thuyết Chƣơng 10. Điện hóa học 6t 10.1. Đại cương về pin Giảng lý thuyết Tuần XI 10.2. Cơ chế xuất hiện E và bản chất bước nhảy thế Giảng lý thuyết 10.3.Thế điện cực quy ước và thế điện cực chuẩn Giảng lý thuyết 65 10.4. Nhiệt động lực học về pin Giảng lý thuyết 10.5. Công thức Nernst và ứng dụng Giảng lý thuyết Kiểm tra tư cách bài 3 1t 7. Tiêu chí đánh giá nhiệm vụ giảng viên giao cho sinh viên: a. Ý thức chuẩn bị bài trước buổi thảo luận b. Đóng góp ý kiến xây dựng bài c. Làm bài kiểm tra đạt kết quả 8. Hình thức kiểm tra, đánh giá môn học: - Bài kiểm tra tư cách: 3 bài - Thảo luận nhóm: mỗi nhóm chuẩn bị 2 nội dung thảo luận - Hình thức thi hết môn: trắc nghiệm 9. Các loại điểm kiểm tra và trọng số của từng loại điểm: - Thảo luận: 10% - Kiểm tra giữa kỳ (tư cách): 20% - Thi hết môn: 70% 10. Yêu cầu của giảng viên đối với môn học: - Yêu cầu về điều kiện để tổ chức giảng dạy môn học (giảng đường, phòng máy,...): Máy chiếu, thiết bị tăng âm thanh. - Yêu cầu đối với sinh viên: + Dự lớp: 70% số giờ học. + Tìm hiểu tài liệu, hoàn thành nội dung thảo luận, đóng góp ý kiến xây dựng bài, làm đủ bài kiểm tra tư cách và đạt kết quả. Hải Phòng, ngày tháng năm 2008 P.Chủ nhiệm Bộ môn Ngƣời viết đề cƣơng chi tiết ThS. Nguyễn Xuân Hải ThS. Phạm Thị Minh Thúy Phê duyệt cấp trƣờng 66 Phụ lục 3. HÓA HỌC VÀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ Xà HỘI Hóa học và Công nghiệp hóa học với những thành tựu to lớn, những phát minh đa dạng mới mẻ đã và đang góp phần phát triển sản xuất, tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, góp phần làm cho cuộc sống tinh thần và vật chất của con người ngày càng phong phú, chất lượng cuộc sống ngày càng được cải thiện và nâng cao. Song chính sự phát triển ấy cũng tạo ra những ảnh hưởng ngày càng nghiêm trọng với môi trường. A. Hóa học và vấn đề năng lƣợng I - Năng lƣợng và nhiên liệu 1. Năng lượng và nhiên liệu có vai trò quan trọng như thế nào đối với sự phát triển kinh tế Có nhiều dạng năng lượng khác nhau như: nhiệt năng, hóa năng, điện năng, quang năng, Từ dạng năng lượng này có thể biến đổi sang dạng năng lượng khác, thí dụ nhiệt năng có thể biến đổi thành quang năng, điện năng. Tất cả các nguồn năng lượng đều có nguồn gốc từ Mặt Trời và sâu trong lòng đất. Mọi hoạt động của con người đều cần năng lượng. Nhu cầu sử dụng năng lượng của con người gia tăng nhanh chóng cùng với sự phát triển của kinh tế- xã hội. Mức gia tăng tiêu thụ năng lượng thường gấp 2 lần mức gia tăng GDP. Hàng năm, mức tiêu thụ năng lượng trung bình cho 1 người trên thế giới giữa thế kỷ XX là 70.000kcal/người/ngày (hiện nay là 200.000 kcal/người/ngày). Năng lượng sử dụng ở Việt Nam hàng năm tăng khoảng 11%. Nhiên liệu khi bị đốt cháy sinh ra năng lượng (dạng nhiệt năng). Hiện nay, nguồn nhiên liệu chủ yếu là than đá, dầu mỏ và khí tự nhiên,( được gọi chung là nhiên liệu hóa thạch). Nhiên liệu hóa thạch với trữ lượng có hạn trong vỏ Trái Đất ngày càng cạn kiệt. Bên cạnh chức năng nguồn năng lượng, dầu mỏ và khí thiên nhiên còn là nguồn nguyên liệu của ngành công nghiệp hóa học. 67 Năng lượng và nhiên liệu là yếu tố quan trọng trong lĩnh vực phát triển nền kinh tế. 2. Những vấn đề đang đặt ra về năng lượng và nhiên liệu Khai thác và sử dụng nhiên liệu hóa thạch cũng đang tạo ra những vấn đề lớn về môi trường như lún đất, ô nhiễm dầu trên đất, trên biển, ô nhiễm không khíĐể đạt mục tiêu là nâng cao tính hiệu quả trong lĩnh vực năng lượng nhằm đạt được sự phát triển bền vững, xu thế phát triển năng lượng cho tương lai là: Khai thác và sử dụng nhiên liệu ít gây ô nhiễm môi trường như nhiên liệu hỗn hợp, than đá, than hóa học Chế hóa dầu mỏ vẫn đang là giải pháp quan trọng nhất cho vấn đề năng lượng và nhiên liệu (Việt Nam đang xây dựng khu công nghiệp khí – điện đạm tại Cà Mau; nhà máy lọc dầu Dung Quất tại Quảng Ngãi) Phát triển năng lượng hạt nhân : Việc nghiên cứu sử dụng năng lượng hạt nhân đã có lịch sử hơn 40 năm. Năm 2000, tổng công suất điện nguyên tử của thế giới đạt khoảng 500 triệu kW. Tuy nhiên, các nhà máy điện nguyên tử đòi hỏi kỹ thuật hiện đại, đầu tư lớn và cần những giải pháp an toàn rất cao. Phát triển thủy năng (năng lượng nước): Thủy năng được xem là năng lượng sạch. Tổng trữ lượng thủy điện trên thế giới khoảng 2,2 triệu MW. Việt Nam chiếm khoảng 1,4% tổng trữ lượng thủy điện thế giới. Việt Nam đã xây dựng các nhà máy thủy điện Thác Bà, Hòa Bình, Yaly, các nhà máy thủy điện trên sông Sê San Năng lượng thủy triều, năng lượng sông và các dòng hải lưu cũng đang được nghiên cứu sử dụng. Tuy nhiên, khi phát triển năng lượng thủy điện thường làm cho nhiều vùng đất canh tác và tài nguyên rừng ngập vĩnh viễn. Sử dụng năng lượng mặt trời là nguồn năng lượng có thể tái sinh không bao giờ cạn kiệt ; Dùng hidro làm nhiên liệu, đây là thứ nhiên liệu sạch lý tưởng, sử dụng trong ngành hàng không, trong du hành vũ trụ, tên lửa, ô tô, luyện kim, hóa chất. Việc sử dụng năng lượng gió cũng đang được chú trọng. Việt Nam đã khởi công xây dựng nhà máy Phong điện I – Bình Thuận có công 68 suất 30MW, theo kế hoạch đến tháng 8/2008 giai đoạn I của nhà máy sẽ hoàn thành. Trong năm 2009 thực hiện giai đoạn II nhà máy sẽ mở rộng công suất lên 120MW. Đây là nhà máy sử dụng năng lượng gió để phát điện đầu tiên của Việt Nam. Sử dụng năng lượng với hiệu quả cao hơn ở từng gia đình, các khu công nghiệp, các công trình công cộng, giao thông. Phát động phong trào tiết kiệm năng lượng sâu rộng, thường xuyên, dùng các sản phẩm tiêu thụ ít năng lượng. 3.Hóa học góp phần giải quyết vấn đề năng lượng như thế nào? Để giải quyết vấn đề năng lượng cho tương lai, hóa học cùng các ngành khoa học khác đang triển khai theo hướng : Nghiên cứu sử dụng các nhiên liệu ít ảnh hướng đến môi trường như dung hidro làm nhiên liệu, đay là thứ nhiên liệu sạch, lí tưởng dung trong hàng không, du hành vũ trụ, tên lủa, luyện kim, hóa chất. Nâng cao hiệu quả của các quy trình chế hóa, sử dụng nhiên liệu, quy trình tiết kiệm nhiên liệu. Chế tạo vật liệu chất lượng cao cho ngành năng lượng như vật liệu để chế tạo ra pin mặt trời có hiệu suất cao. Hóa học đóng vai trò cơ bản trong việc tạo ra nhiên liệu hạt nhân là yếu tố quan trọng nhất trong việc phát triển năng lượng hạt nhân. II- Vấn đề vật liệu 1. Vai trò của vật liệu đối với sự phát triển kinh tế Vật liệu là cơ sở vật chất của sự sinh tồn và phát triển của loài người,dùng vật liệu gì và dùng như thế nào để chế tạo ra công cụ thường là tiêu chí quan trọng nhất của sự phát triển văn minh nhân loại. Hóa học cùng các ngành khoa học khác đã từng tạo ra các vật liệu có thể dẫn tới sự thay đổi lớn lao cho cuộc sống và văn minh nhân loại : Đồ đá, đồ gốm, đồ đồng, đồ sắt rồi thủy tinh, gang, thép, xi măng, vật liệu hữu cơ cao phân tử, vật liệu tinh thể, Vật liệu là một cở sở quan trọng để phát triển nền kinh tế. 2. Vấn đề đang đặt ra cho nhân loại 69 Theo đà phát triển của khoa học- kĩ thuật, của kinh tế- xã hội, yêu cầu của con người về vật liệu ngày càng to lớn, đa dạng theo hướng : - Kết hợp giữa kết cấu và công dụng. - Loại hình có tính đa năng. - Ít nhiễm bẩn. - Có thể tái sinh. - Tiết kiệm năng lượng. - Bền chắc, đẹp. Để đáp ứng nhu cầu đó, các nhà khoa học phải tìm kiếm nguyên liệu từ các nguồn chủ yếu là : - Các loại khoáng chất, dầu mỏ, khí thiên nhiên. - Không khí, nước. - Từ các loại động vật, thực vật 3. Hóa học góp phần giải quyết vấn đề vật liệu cho tương lai Hóa học kết hợp với các ngành khoa học trong lĩnh vực kỹ thuật vật liệu đang nghiên cứu và khai thác những vật liệu mới có trọng lượng nhẹ, độ bền cao và có công năng đặc biệt như : Vật liệu comppozit ( vật liệu gồm chất nền là những polime, chất độn và các chất phụ gia khác). Có độ bền, độ chịu nhiệt, cao hơn rất nhiều so với polime nguyên chất. Vật liệu này ngày càng được ứng dụng rộng rãi. Vật liệu hỗn hợp chất vô cơ và hợp chất hữu cơ : Dùng chất vô cơ làm bổ sung cho vật liệu cao phân tử làm thay đổi tính chất của vật liệu. Thí dụ kính thép là loại vật liệu hỗn hợp vô cơ và hữu cơ trong suốt, bền được dùng trong công nghiệp và xây dựng. Vật liệu hỗn hợp nano ( loại vật liệu được cấu tạo bầng hạt có kích thước cỡ nanomet). Sự tiến bộ của công nghệ sản suất vật liệu đạt cấp nanomet được đánh giá là sự nhảy vọt về công nghiệp vật liệu đã làm cho nhiều tính năng của vật liệu có sự đột biến như : tạo ra độ rắn siêu cao của một số kim loại, tính siêu dẻo của một số gốm, sứ, giảm thấp nhiệt nung kết của vật liệu gốm, sứ 70 Con người đã và đang nghiên cứu, chế tạo được nhiều vật liệu mới đáp ứng yêu cầu ngày một cao của khoa học- công nghệ và sự phát triển kinh tế- xã hội của nhân loại. B. Hóa học và vấn đề xã hội Chất lượng cuộc sống con người bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau, ở đây chỉ đề cập đến một số vấn đề hóa học góp phần giải quyết các nhu cầu ăn, mặc, bảo đảm sức khẻo con người. I. Hóa học và vấn đề lƣơng thực, thực phẩm 1. Vai trò của lương thực thực phẩm đối với con người Lương thực và thực phẩm được con người sử dụng chứa nhiều loại chất hữu cơ cần thiết để duy trì sức khỏe. Đó là những cacbonhiđrat, protein, chất béo, vitamin, các chất khoáng, chất vi lượng. Để đảm bảo sự sống thì lương thực, thực phẩm và khẩu phần ăn hàng ngày có ý nghĩa quyết định. Điều này còn phụ thuộc vào lứa tuổi, lao động nghề nghiệp, đặc điểm cơ thể và giới tính. Một người lớn trung bình phải tiêu thụ thức ăn để sản sinh ra 2600kcal/ngày. Người Việt Nam cần trung bình 2300kcal/ngày. Trung bình nam giới cần 3000kcal/ngày,nữ giới cần 2200kcal/ngày. Tuy nhiên, trong khẩu phần thức ăn hàng ngày không chỉ tính riêng lượng calo mà còn phải tính đến thành phần các chất dinh dưỡng cần thiết như protein, tỉ lệ protein tối ưu cho cơ thể là khoảng 70% có nguồn gốc thực vật và 30% từ động vật, vitamin (rau, quả là nguồn vitamin quan trọng nhất : vitamin A có nhiều trong quả cà chua, cà rốt, quả gấc chứa B-caroten cao gấp 68 lần cà chua) Đói ăn sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe, đói ăn trong thời kì mang thai và ở trẻ sơ sinh sẽ ảnh hưởng không chỉ đến sức khỏe mà còn đến sự phát triển trí tuệ. Đói “vi chất” nghĩa là chỉ thiếu một lượng nhỏ chất vi lượng cần thiết cũng ảnh hưởng đến sức khỏe. Đặc biết như thiếu iot gây kém phát triển trí nhớ và có thể trở thành đần độn ; thiếu vitamin A gây khô mắt và giảm sức đề kháng, thiếu sắt sẽ gây ra thiếu máu 2. Những vấn đề đang đặt ra cho nhân loại về lương thực, thực phẩm 71 Lương thực và thực phẩm có vai trò rất quan trọng và có tính quyết định đến sựu tồn tại hay diệt vong của loài người. Bảo đảm đủ lương thực và thực phẩm cho nhân loại là một vấn đề vô cùng khó khăn. Nhìn chung trong phạm vi toan cầu, việc sản suất lương thực, thực phẩm không đủ nuôi sống nhân loại. Một thực trạng đang diễn ra là trong khi ở châu Phi có khoảng 1/4 dân số thiếu lương thực, thực phẩm ; trong khi 30 triệu người bị nạn đói đe dọa, thì có khoảng 155 dân số các nước phát triển mắc bệnh béo phì do thừa dinh dưỡng quá mức. Ở Việt Nam, từ một nước phải nhập lương thực thì từ năm 1989 đã tự túc được lương thực và hiện nay là nược xuất khẩu gạo đứng hàng thứ 2 trên thế giới. Nhân loại đang đứng trước một thách thức lớn là nền nông nghiệp thế giới phải đảm bảo nuôi sống số dân số không ngừng gia tăng trong điều kiện đất canh tác ngày càng bị thu hẹp, khí hậu trái đất nóng lên, thiên tai ngày càng ác liệt. Để giải quyết vấn đề này, thế giới đã có nhiều giải pháp như cuộc “cách mạng xanh”, phát triển công nghệ sinh học 3.Hóa học góp phần giải quyết vấn đề lương thực, thực phẩm Để góp phần giải quyết vấn đề lương thực, thực phẩm cho nhân loại, Hóa học có những hướng hoạt động chính như sau : Nghiên cứu và sản xuất các chất có tác dụng bảo vệ và phát triển thực vật, động vật như : sản xuất các loại phân bón hóa học (phân đạm, phân lân, phân kali, phân bón tổng hợp, phân vi lượng,) ; sản xuất các loại thuốc bảo vệ thực vật (chất diệt cỏ, diệt nấm, trừ sâu,) ; sản xuất các loại thuốc kích thích sự sinh trưởng, phát triển của cây trồng, vật nuôi. Nghiên cứu, sản xuất những hóa chất bảo quản lương thực, thực phẩm, để nâng cao chất lượng của lương thực, thực phẩm sau khi thu hoạch. Bằng con đường chế biến thực phẩm theo công nghệ hóa học để nâng cao chất lượng của sản phẩm nông nghiệp hoặc chế biến thực phẩm nhân tạo như tổng hợp chất béo nhân tạo, chuyển hóa dầu (chất béo lỏng) thành mỡ (chất béo rắn), nâng cao hiệu suất chế biến protein tự nhiên, thí dụ từ 6500kg ngô nếu để chăn nuôi (trâu, bò) sẽ thu dduocj 108kg protein, nhưng nếu đem 72 chế biến qua công nghệ hóa học sẽ thi được 1420kg protein (tăng gấp trên 13 lần). Bên cạnh việc làm tăng sản lượng, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm cũng ngày càng được quan tâm giải quyết Hóa học còn đóng vai trò quan trọng trong việc chế tạo các chất phụ gia thực phẩm. Hiện nay đã có hơn 200 chất phụ gia để bảo quản, làm tăng hương vị, có màu, tạo hình dáng đẹp, dễ dàng chế biến lương thực, thực phẩm. Vệ sinh an toàn thực phẩm là vấn đề đặc biệt quan trọng, không những ảnh hưởng trực tiếp và thường xuyên đến sức khỏe người dân, đến sự phát triển giống nòi, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sản xuất, xuất khẩu hàng hóa và uy tín quốc gia. Ở nước ta, đảm bảo vệ sinh, an toàn thực phẩm đã được nhà nước coi trọng và đang được tăng cường, song những thách thức trong công tác đảm bảo chất lượng, vệ sinh, an toàn thực phẩm cũng còn rất lớn. Một trong những thách thức đó là vấn đề ngộ độc thực phẩm. Ngộ độc thực phẩm do nhiều nguyên nhân, chẳng hạn như ngộ độc thực phẩm do hóa chất, đường lây nhiễm thường do : Hóa chất bảo vệ thực vật còn tồn dư nhiều (nhiều nhất là trên rau quả). Các kim loại nặng có trong đất, nước ngấm vào cây quả, rau củ, thủy sản. Sử dụng phụ gia thực phẩm không đúng quy định. Sử dụng thức ăn đã lạm dụng chất kích thích sinh trưởng trong chăn nuôi gây tồn dư hóa chất, homon trong thịt, cá có thể gây ngộ độc cho người sử dụng. Hướng dẫn mọi người sử dụng đúng quy trình vệ sinh an toàn thực phẩm cũng là vấn đề rất quan trọng trong việc giải quyết vấn đề lương thực, thực phẩm. II. Hóa học và vấn đề may mặc 1. Vai trò của vấn đề may mặc với cuộc sống con người Nhu cầu về may mặc là một trong những nhu cầu chủ yếu của con người. Cùng với sự phát trienr của khoa học – công nghệ, của nền văn minh nhân loại, nhu cầu về sự may mặc của con người cũng ngày một tăng lên. Con người đã từng biết đến các loại tơ như : - Tơ tự nhiên chế tạo từ bông, long thú. 73 - Tơ nhân tạo được sản xuất từ các polime tự nhiên như từ xenlulozo chế biến bằng các con đường hóa học tạo thành tơ visco, tơ xenlulozo axetat. - Tơ tổng hợp được sản xuất từ các polime không có sẵn trong tự nhiên mà do con người tổng hợp bằng phương pháp hóa học như tơ nilon, tơ capron,Tơ tổng hợp (tơ hóa học) có những đặc điểm nổi bật là dai, đàn hồi, ít thấm nước, mềm mại, nhẹ, đẹp,; tơ hóa học được sản xuất hoàn toàn trong các nhà máy không cần đến diện tích đất để trồng cây nguyên liệu. 2. Những vấn đề đang đặt ra về may mặc Vấn đề gia tăng dân số toàn cầu đang gây sức ép rất lớn về nhiều mặt trong đó có việc đáp ứng yêu cầu may mặc của loài người. Điều kiện kinh tế - xã hội phát triển kéo theo yêu cầu về mặc không những chỉ cần đủ, cần ấm mà còn cần phải đẹp cùng với những yêu cầu rất đa dạng của cuộc sống. Trong khi các điều kiện sản xuất ra các loại tơ tự nhiên ngày càng khó khăn, hạn hẹp, nên yêu cầu đối với công nghiệp chế tạo vải sợi ngày càng tăng cao. 3. Hóa học góp phần giải quyết những vấn đề may mặc cho nhân loại Để đáp ứng nhu cầu may mặc ngày càng cao của con người, hóa học cùng các ngành khoa học khác tập trung giải quyết vấn đề may mặc theo hướng : Nâng cao chất lượng, sản phẩm các loại tơ hóa học, tơ tổng hợp. Nghiên cứu chế tọa ra nhiều loại tơ có tính năng đặc biệt, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về may mặc của con người. Nghiên cứu, chế tạo nhiều loại thuốc nhuộm chất phụ gia làm cho màu sắc các loại vải tơ thêm rực rỡ, thêm đẹp, tính năng thêm đa dạng. III. Hóa học với việc bảo vệ sức khỏe con ngƣời 1. Dược phẩm Ngành hóa học dược phẩm ( hóa dược) là một ngàng sản xuất có liên quan dến an toàn sức khỏe cho cả cộng đồng. Hóa dược đã chế tạo được hàng 74 chục nghìn dược phẩm khác nhau đáp ứng nhu cầu phòng chữa bệnh và nâng cao sức khỏe con người. Về nguồn gốc dược phẩm có từ hai loại chính : - Dược phẩm có nguồn gốc từ động vật, thực vật. - Dược phẩm có nguồn gốc từ những hợp chất hóa học do con người tổng hợp nên. + Dược phẩm bao gồm : Thuốc kháng sinh, thuốc chữa bệnh, vacxin, vitamin, thuốc giảm đau, thuốc tăng cường thể lực, + Sự gia tăng dân số, vấn đề thay dổi môi trường, sư phát triển khoa học – kĩ thuật đang đặt ra những vấn đề lớn lao đối với việc chống lại bệnh tật, bảo vệ sức khỏe con người. Ngành hóa học đang đứng trước những đòi hỏi ngày càng cao về việc chế tạo nhiều loại thuốc điêì trị những bệnh hiểm nghèo như ung thư, AIDS, + Người ta đã dùng hàng nghìn loại dược phẩm để cứu sống hàng chục triệu người và bảo vệ sức khỏe cho hàng trăm triệu người khác mỗi năm. + Công nghiệp hóa dược còn tạo ra hàng trăm chất phụ gia thực phẩm làm tăng giá trị lương thực, thực phẩm. Công nghiệp hóa mĩ phẩm cũng chế tạo ra hàng nghìn loại mĩ phẩm, kem đánh răng, dầu gội đầu, Tất cả đều vì mục đích bảo vệ sức khỏe, mang lại cuộc sống hạnh phúc cho con người. 2. Một số chất gây nghiện, ma túy, phòng chống ma túy a. Một số chất gây nghiện, ma túy - Các chất kích thích, như cocain được chiết suất từ cây cooca, có khả năng làm liệt dây thần kinh cảm giá, gây ức chế thần kinh trung ương ; Amphetanin được các nàh khoa học Mĩ tổng hợp năm 1932, có tác dụng kích thích thần kinh, với liều cao có thể làm rối loạn thần kinh, gây ảo giác mạnh, - Các chất ức chế thần kinh (được chế tạo từ nhựa cây thuốc phiện), khi sử dụng có thể gây nghiện, hết sức nguy hại đến sức khỏe con người. - Các chất gây nghiện không phải là ma túy: + Rượu có thể ảnh hưởng đến sức khỏe con người tức thì hoặc lâu dài. Rượu có thể gây tác hại tới não, gây ảo giác , gây ra các bệnh về phổi, các 75 bệnh về tim mạch, gan, Người nghiện rượu, say rượu khi than gia giao thông thường gây ra tai nạn dẫn đến những bất hạnh cho cuộc sống nhiều gia đình. + Nicotin(C10H14N2) có nhiều trong thuốc lá. Trong khói thuốc lá có tới 22 chất độc có thể gây ung thư không những cho người hút mà cả những người xung quanh cũng bị ảnh hưởng. Chúng ta đang đẩy mạnh vận động một không gian sống không khói thuốc lá. + Cafein (C8H10N4O2) có trong hạt cà phê, coca, lá chè, Cafein dùng trong y học với một lượng nhỏ có tác dụng gây kích thích thần kinh. Nếu dùng cafein quá mức sẽ gây mất ngủ và gây nghiện. b. Phòng chống ma túy Hiện nay có nhiều loại thuốc kích thích, chất gây nghiện rất nguy hiểm, có hại đến sức khỏe, đã bị cấm sử dụng như : heroin, mophin, các loại thuốc “lắc”. Nhà nước ta đang phát động toàn dân tham gia phòng ngừa, đấu tranh phòng chống ma túy để ngăn chăn, đẩy lùi tiến tới xóa bỏ tệ nạn ma túy. Chúng ta cùng đấu tranh để ngăn chặn không cho ma túy xâm nhập vào nhà trường. C. Hóa học và vấn đề môi trƣờng I. Hóa học và vấn đề ô nhiễm môi Ô nhiễm môi trường là sự thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường. Chất gây ô nhiễm môi trường là những nhân tố làm cho môi trường trở thành độc hại. Ô nhiễm môi trường có thể do hậu quả của hoạt động tự nhiên như hoạt động của núi lửa, thiên tai, bão, hoặc các hoạt động do con người thực hiện trong sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, tham gia giao thông và trong sinh hoạt. 1. Ô nhiễm môi trường không khí 76 Ô nhiễm không khí là sự có mặt của các chất lạ hoặc sụ biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho nó không sạch, có bụi, có mùi khó chịu, làm giảm tầm nhìn, a. Nguyên nhân gây ô nhiễm Có hai nguồn cơ bản gây ô nhiễn môi trường không khí : - Nguồn gây ô nhiễm do thiên nhiên. - Nguồn do hoạt động của con người. Nguồn gây ô nhiễm do con người chủ yếu tạo ra từ : - Khí thải công nghiệp : Do quá trình đốt nhiên liệu và sự rò rỉ, thất thoát khí độc trong quá trình sản xuất. Các chất thải công nghiệp thường có nồng độ cao và tập trung. - Khí thải do hoạt động giao thông, vận tải, các chất khí độc hại phát sinh trong quá trình đốt cháy nhiên liệu cảu động cơ, kèm theo bụi và tiếng ồn làm ô nhiễm không khí trên các tuyến giao thông. - Khí thải do sinh hoạt : chủ yếu phát sinh do đun nấu, lò sưởi do sử dụng nhiên liệu kém chất lượng, nguồn thải các khí độc nhỏ nhưng phân bố dày đặc, cục bộ trong từng không gian hẹp nên gây độc hại trực tiếp đến con người. Các chất gây ô nhiễm không khí như : CO2, SO2, CO, H2S, NOx, CFC (clorofluorocacbon), các chất bụi b. Tác hại của ô nhiễm không khí Trước hết là “hiệu ứng nhà kính” gây ra do sự tăng nồng độ của CO2, NO2, CH4, O3, CFC, làm cho nhiệt độcảu trái đất nóng lên. Mặt trái của “hiệu ứng nhà kính” là gây ra sự khác thường về khí hậu, gây hạn hán, lũ lụt, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và cuộc sống con người. Ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe con người : Gây ra bệnh tật, đặc biệt là các bệnh về tim, phổi. Không khí bị ô nhiễm nặng có thể gây ra tử vong cho con người. 77 Ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của động, thực vật : Khí SO2 đặc biệt có hại đối với cây lúa mạch, cây bông, cây thông, các loại hoa, cây ăn quả (cam quýt rất mẫn cảm với Cl2) Phá hủy tầng ozone là lá chắn tia cực tím cho trái đất, gây ra nhiều tác hại cho sinh vật và sức khỏe con người. Ô nhiễm không khí có thể tạo ra mưa axit gây tác hại rất lớn đối với cây trồng, sinh vật sống trong hồ ao, song ngòi, phá hủy các công trình xây dựng, các tượng đài, các di tích lịch sử văn hóa 2. Ô nhiễm môi trường nước Sự ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi thành phần và tính chất của nước gây ảnh hưởng đến hoạt động sống bình thường của con người và sinh vật. Người ta phân biệt ô nhễm nước theo nhiều cách khác nhau. Thí dụ : Theo thời gian có các dạng ô nhiễm thường xuyên hoặc tức thời. Theo bản chất các chất gây ô nhiễm : ô nhiễm hóa chất, ô nhiễm vi sinh,Theo vị trí không gian có ô nhiễm sông, ô nhiễm biển, a. Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước Sự ô nhiễm môi trường nước có thể có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo. Ô nhiễm nước có nguồn gốc tự nhiên là do mưa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt,Nước mưa rơi xuống mặt đất, mái nhà, đường phố, đồng ruộng, khu công nghiệp,kéo theo các chất bẩn xuống ao, hồ gây ô nhiễm môi trường nước. Sự ô nhiễm nước có nguồn gốc nhân tạo chủ yếu do nước thải từ các vùng dân cư, khu công nghiệp, hoạt động giao thong, phân bón, thuốc trừ sâu, diệt cỏ trong sản xuất nông nghiệp vào môi trường nước. Các dạng gây ô nhiễm môi trường nước có thể diễn ra thường xuyên hoặc tức thời do các sự cố rủi ro, hay đột biến của thiên nhiên. Tác nhân hóa học gây ô nhiễm môi trường nước bao gồm các ion của kim loại nặng, các anion NO-3, PO4 3- , SO4 2- , thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học. 78 - Các ion của kim loại : Trong tiêu chuẩn chất lượng nước, nồng độ các nguyên tố kim loại nặng như Hg, Pb, Sb, Cu, Mn,được quan tâm hàng đầu. Một số nguyên tố như Hg, As,rất độc đối với sinh vật kể cả ở nồng độ thấp. - Các anion NO3 - , PO4 3- , SO4 2-, ở nồng độ cao gây ra ô nhiễm môi trường nước, gây ra các biến đổi sinh hóa trong cơ thể sinh vật và con người. - Thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học : Trong sản xuất nông nghiệp, một lượng lớn phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật sẽ bị ngấm vào nước ruộng, ao, hồ, song, ngòi, lan truyền và tích lũy làm ô nhiễm môi trường nước. b.Tác hại của ô nhiễm môi trường nước Tùy theo mức độ ô nhiễm khác nhau, các chất gây ô nhiễm có tác hại khác nhau đến sinh trưởng, phát triển của động, thực vật, ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Chẳng hạn, kim loại nặng và các chất nguy hại khấc chậm phân hủy sẽ tích lũy theo thức ăn và cơ thể động vật và người gây nên những tác hại cho sức khỏe. Các loại vi khuẩn, kí sinh trùng, sinh vật gây bệnh theo nguồn nước bị ô nhiễm lan truyền bệnh cho người và động vật. Hoạt động thăm dò, khai thác dầu, hiên tượng rò rỉ dầu từ các dàn khoan, hiện tượng tràn dầu trên biển là những sự cố gây ô nhễm môi trường nước nghiêm trọng đe dọa sự sống trong một phạm vi rộng lớn. 3. Ô nhiễm môi trường đất Đất là một hệ sinh thái, bình thường hệ sinh thái đất ở trạng thái cân bằng. Tuy nhiên, khi có mặt một số chất và hàm lượng của chúng vượt quá giói hạn thì hệ sinh thái đất sẽ mất cân bằng và môi trường đất bị ô nhiễm. Nguồn gây ô nhiễm môi trường đất có thể do : Nguồn gốc tự nhiên : núi lủa, ngập úng, đất bị mặn do thủy triều xâm nhập, đất bị vùi lấp do cát, Nguồn gốc do con người : có thể phân loại theo các tác nhân gây ô nhiễm : tác nhân hóa học, tác nhân vật lý, tác nhân sinh học. Tác nhân hóa học gây nên ô nhiễm môi trường đất tạo ra từ chất thải nông nghiệp như sử dụng 79 phân bón hóa học, chất bảo vệ thực vật và chất kích thích sinh trưởng, chất thải sinh hoạt, Ô nhiễm đất do kim loại nặng là nguồn ô nhiễm nguy hiểm đối với hệ sinh thái đất. Trong thực tế, kim loại nặng với hàm lượng thích hợp rất cần cho sự sinh trưởng và phát triển của động thực vật và con người, nhưng nếu chúng bị tích lũy nhiều trong đất thì rất độc hại. Ô nhiễm môi trường đất gây ra những tổn hại lớn trong đời sống và sản xuất. Người ta ước tính chỉ khoảng 50% nitơ bón vào đất được cây trồng hấp thụ, lượng còn lại gây ô nhiễm môi trường đất. Chúng làm thay đổi thành phần và tính chất đất làm đất chai cứng, làm chua đất. Các chất trừ sâu diệt cỏ phân hủy trong nước rất chậm tạo ra lượng dư đáng kể trong đất và lôi cuốn vào chu trình : đất – cây – động vật – người, gây ra những tác hại khó lường. II. Hóa học với vấn đề phòng chống ô nhiễm môi trƣờng 1. Nhận biết môi trường bị ô nhiễm - Quan sát : Có thể nhận biết môi trường nước, không khí bị ô nhiễm qua mùi, màu sắc. Thí dụ nước bị ô nhiễm thường có mùi, có màu hoặc không trong suốt. Nhiều ao, hồ song ngòi đang bị ô nhiễm do nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp đổ vào đang là thách thức rất lớn về môi trường đối với chúng ta. - Xác định bằng các thuốc thử độ pH của môi trường đất, nước ; xác định nồng độ một số ion kim loại như Pb2+, Ca2+, Mg2+. - Xác định ô nhiễm môi trường bằng các dụng cụ đo : Dùng máy sắc kí, các phương tiện đo lường để xác định thành phần, khí thải, nước thải từ các nhà máy. Thí dụ, người ta đã xác định được nàh máy thuốc lá tạo ra bụi và chất nicotin, nhà máy hóa chất thường tạo ra bụi, H2S, H2SìF6 dạng hơi, nàh máy lọc dầu tạo ra các oxit của lưu huỳnh, cacbon,nito. Xác định thành phần CO, CO2, SO2, độ bụi,trên các nút giao thông trong thành phố. 2. Vai trò của hóa học trong việc xử lý chất gây ô nhiễm môi trường Có nhiều phương pháp khác nhau để xử lí chất gây ô nhiễm môi trường. Những nguyên tắc chung là pahir sử dụng các biện pháp phù hợp với thành 80 phần cấc chất gây ô nhiễm cần xử lí, phù hợp với từng lĩnh vực, phạm vi cần xử lí, chẳng hạn : - Trong sản xuất nông nghiệp : để hạn chế tác dụng gây ô nhiễm môi trường cần phải sử dụng phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, chất kích thích đúng quy định, đúng quy tình. - Trong sản xuất công nghiệp : Phải tuân thủ quy trình xử lí chất thải, như xử lí khói bụi, xử lí nước thải của các nàh máy trước khi thải ra song ngòi, ao, hồ, hồ, biển. - Trong các cơ sở nghiên cứu, phòng thí nghiệm trường học : Phải xử lí, phân loại các chất thải sau khi thí nghiệm để xử lí trước khi thải ra môi trường. - Trong các khu dân cư đô thị, rác thải phải được thu gom, phân loại, xử lí để thu hồi, tái chế, chống ô nhiễm môi trường. Một số phương pháp xử lí chất thải gây ô nhiễm môi trường : - Phương pháp hấp thụ : Nguyên tắc cơ bản của phương pháp này là hấp thụ khí thải bằng nước, dung dịch xút hoặc dung dịch axit trong tháp hấp thụ, sau đó tái sinh hoặc không tái sinh dung dịch đã hấp thụ. - Phương pháp hấp thụ trong than bùn, phân rác, đất xốp, than hoạt tính : Nguyên tắc của phương pháp này là chất thải có các chất gây ô nhiễm được hấp phụ trong lớp đệm than bùn, đất xốp,...sau đó phân hủy bằng phương pháp sinh hóa. - Phương pháp oxi hóa – khử : Người ta cho luồng khí thải qua dung dịch axitsunfuric để hấp thụ amin, ammoniac, rồi cho luồng khí qua dung dịch kiềm để hấp thụ axitcacboxylic, axit béo, phenol. Sau đó cho luồng khí qua dung dịch natri hipoclorit để oxi hóa anđehit, H2S, xeton, Giáo dục bảo vệ môi trường không phải chỉ học một lần mà là học suốt đời, từ tuổi thơ ấu đến lúc trưởng thành không phải chỉ với một người mà là của cả cộng đồng. Mục đích tạo nên con người giác ngộ về môi trường, người công dân có trách nhiệm về môi trường góp phần bảo vệ môi trường sống trong lành. 81 TRƯỜNG ĐH DÂN LẬP HẢI PHÒNG BỘ MÔN CƠ BẢN CƠ SỞ ISO 9001:2008 CỘNG HOÀ Xà HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc PHIẾU KHẢO SÁT Ý KIẾN SINH VIÊN Trong quá trình giảng dạy môn học Hóa đại cương, giảng viên triển khai việc đổi mới phương pháp giảng dạy mới nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Để đánh giá mức độ hiệu quả của việc đổi mới này, đề nghị các em sinh viên cho biết ý kiến bằng việc đánh dấu (x) vào các phương án được lựa chọn: 1. Em có nhận xét gì về tính hiệu quả của các phương pháp đã áp dụng trong quá trình giảng dạy và học tập: Đánh giá Tốt Khá T.Bình Kém Thuyết trình của giáo viên Thảo luận nhóm Giải quyết tình huống SV tự học, tự nghiên cứu SV thuyết trình SV tự đánh giá, cho điểm lẫn nhau GV tổng kết, đánh giá chung 2. Theo em, lợi ích đạt được từ việc áp dụng các phương pháp giảng dạy và học tập là gì? Hiểu bài nhanh hơn Bài giảng hấp dẫn, sinh động hơn Lượng kiến thức phong phú hơn SV chủ động, sang tạo hơn SV có trách nhiệm trong học tập Không có ý kiến gì Ý kiến khác 82 3. Em có thích việc đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập môn Hóa đại cương theo hướng giảm tỷ lệ bài giảng của giáo viên trên lớp, tăng thời lượng sinh viên tự học, tự nghiên cứu, thảo luận nhóm không ? Có Không Không biết 4. Nhược điểm của việc áp dụng phương pháp giảng dạy: Tiêu chí Mất thời gian Lớp ồn ào, mất trật tự Giờ học căng thẳng, sinh viên vất vả Ý kiến khác 5.Theo em cần làm gì để việc đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập này đạt hiệu quả cao hơn? Chân thành cảm ơn! Ghi chú: SV không cần ghi tên, lớp. 83 TRƯỜNG ĐH DÂN LẬP HẢI PHÒNG BỘ MÔN MÔI TRƢỜNG ISO 9001:20008 CỘNG HOÀ Xà HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc PHIẾU KHẢO SÁT Ý KIẾN GIẢNG VIÊN Trong quá trình giảng dạy Hoá học nói chung và môn Hoá học đại cương nói riêng, các giảng viên đã triển khai việc đổi mới phương pháp giảng dạy mới nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Để đánh giá mức độ hiệu quả của việc đổi mới này, đề nghị các thầy (cô) cho biết ý kiến vào các phương án được lựa chọn: 1. Thầy (cô) có cho rằng việc đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập môn Hóa học đại cương theo hướng giảm tỷ lệ bài giảng của giáo viên trên lớp, tăng thời lượng sinh viên tự học, tự nghiên cứu, thảo luận nhóm là: Cần thiết Không cần thiết Ý kiến khác 2. Trong quá trình áp dụng phương pháp giảng dạy hiện đại, thầy (cô) sử dụng chủ yếu phương pháp giảng dạy nào (mức độ sử dụng các phương pháp được đánh giá từ 1 đến hết) Đánh giá Mức độ sử dụng Thuyết trình của giáo viên Thảo luận nhóm Giải quyết tình huống SV tự học, tự nghiên cứu SV thuyết trình SV tự đánh giá, cho điểm lẫn nhau GV tổng kết, đánh giá chung 3. Thầy (cô) đánh giá về tính hiệu quả của các phương pháp đã áp dụng trong quá trình giảng dạy: 84 Đánh giá Tốt Khá T.Bình Kém Thuyết trình của giáo viên Thảo luận nhóm Giải quyết tình huống SV tự học, tự nghiên cứu SV thuyết trình SV tự đánh giá, cho điểm lẫn nhau GV tổng kết, đánh giá chung 4. Theo thầy (cô) hiệu quả đạt được từ việc áp dụng các phương pháp giảng dạy phát huy tính tích cực chủ động của sinh viên: Tiêu chí Tốt Khá T.Bình K. hiệu quả Hiểu bài nhanh hơn Bài giảng hấp dẫn, sinh động hơn Lượng kiến thức phong phú hơn SV chủ động, sang tạo hơn SV có trách nhiệm trong học tập Không có ý kiến gì Ý kiến khác 5. Theo thầy (cô) nhược điểm của việc áp dụng phương pháp giảng dạy hiện đại: Tiêu chí Có Không Mất thời gian Vai trò của giảng viên mờ nhạt Lớp ồn ào, mất trật tự Giờ học căng thẳng, sinh viên vất vả Ý kiến khác 6.Theo thầy (cô) cần làm gì để việc ứng dụng phương pháp giảng dạy hiện đại, phát huy tính chủ động sáng tạo của sinh viên đạt hiệu quả cao hơn? 85 . Chân thành cảm ơn!

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdf15.PhamThiMinhThuy_BomonMoitruong.pdf
Tài liệu liên quan