Giáo Trình Thị Trường Chứng Khoán

Nội dung giáo trình gồm 10 chương với nội dung như sau: Chương 1: Tổng quan về thị trường chứng khoán Chương 2: Chứng khoán và phát hành chứng khoán Chương 3: Sở giao dịch chứng khoán Chương 4: Thị Trường chứng khoán phi tập trung Chương 5: Công ty chứng khoán Chương 6: Các giao dịch chứng khoán Chương 7: Lưu ký, đăng ký và thanh toán bù trừ chứng khoán Chương 8: Hệ thống thông tin trên thị trường chứng khoán Chương 9: Phân tích thị trường chứng khoán Chương 10: Quản lý và giám sát thị trường chứng khoán

pdf290 trang | Chia sẻ: maiphuongtl | Ngày: 19/06/2013 | Lượt xem: 241 | Lượt tải: 1download
Tóm tắt tài liệu Giáo Trình Thị Trường Chứng Khoán, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
ng. Thùc tÕ cho thÊy rñi ro lu«n tiÒm Èn trªn TTCK. Khi rñi ro x¶y ra, kh«ng chØ c¸c nhµ ®Çu t−, c¸c nhµ m«i giíi, nhµ ph¸t hµnh bÞ thua thiÖt mµ thÞ tr−êng còng bÞ x¸o trén, chao ®¶o. §Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c rñi ro mang tÝnh hÖ thèng khi x¶y ra sÏ kÐo theo hµng lo¹t c¸c biÕn cè kh¸c, tõ ®ã cã thÓ ph¸ vì tÝnh hÖ thèng g©y nªn sù suy yÕu thËm chÝ sù sôp ®æ cña thÞ tr−êng. Tuy nhiªn, chóng ta chØ cã thÓ kiÓm so¸t, chÕ ngù ®−îc rñi ro hÖ thèng chø kh«ng xo¸ bá hoµn toµn ®−îc nã. TÝnh tiÒm Èn cña c¸c rñi ro hÖ thèng ®ßi hái chóng ta ph¶i cã sù ph©n tÝch ®¸nh gi¸, dù b¸o tõ ®ã ®−a ra c¸c biÖn ph¸p ®¶m b¶o tÝnh æn ®Þnh cña thÞ tr−êng. §iÒu nµy chØ ®−îc thùc hiÖn khi cã mét bé phËn chuyªn nghiÖp thùc hiÖn viÖc qu¶n lý vµ gi¸m s¸t TTCK. - S¸u lµ, qu¶n lý vµ gi¸m s¸t TTCK ®Ó ®¶m b¶o an toµn trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ. HiÖn nay, trong xu thÕ héi nhËp quèc tÕ, x©y dùng vµ vËn hµnh thÞ tr−êng chøng kho¸n ë mçi quèc gia ®Òu theo h−íng "më" víi môc tiªu t¨ng Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 269 c−êng héi nhËp quèc tÕ cã hiÖu qu¶ trªn c¬ së gi÷ v÷ng ®éc lËp, chñ quyÒn quèc gia, võa ph¸t huy néi lùc, võa huy ®éng tèi ®a vµ néi lùc ho¸ c¸c nguån ngo¹i lùc phôc vô cho c¸c môc tiªu ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi. Tuy nhiªn, héi nhËp thÞ tr−êng chøng kho¸n lµ con dao hai l−ìi, v× vËy ®Ó héi nhËp TTCK mét c¸ch cã hiÖu qu¶ cÇn t¨ng c−êng c«ng t¸c an ninh, gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng, ®¶m b¶o c¸c nguyªn t¾c, chuÈn mùc quèc tÕ vµ thùc tÕ cña mçi quèc gia. 10.2. Qu¶n lý thÞ tr−êng chøng kho¸n Qu¶n lý TTCK cã thÓ ®−îc hiÓu lµ viÖc ban hµnh vµ sö dông c¸c v¨n b¶n ph¸p quy, c¸c quy ®Þnh chung trong lÜnh vùc chøng kho¸n vµ c¸c lÜnh vùc kh¸c cã liªn quan nh»m ®¹t ®−îc c¸c môc tiªu ®Ò ra ®èi víi TTCK. 10.2.1. Môc tiªu cña qu¶n lý TTCK Môc tiªu cña qu¶n lý TTCK lµ ®¶m b¶o sù trung thùc, minh b¹ch, c«ng b»ng vµ hiÖu qu¶ cña thÞ tr−êng. 10.2.1.1. §¶m b¶o tÝnh trung thùc, minh b¹ch cña thÞ tr−êng §èi nghÞch víi trung thùc, minh b¹ch lµ gian lËn vµ kh«ng lµnh m¹nh. H¹n chÕ vµ kiÓm so¸t ®−îc gian lËn th× sÏ ®¶m b¶o ®−îc tÝnh trung thùc cña thÞ tr−êng. Muèn vËy, ph¶i ng¨n chÆn c¸c hµnh vi lõa ®¶o, lòng ®o¹n thÞ tr−êng, th«ng tin sai sù thËt, g©y nhiÔu gi¸.. . th«ng qua viÖc ban hµnh c¸c quy ®Þnh ph¸p lý mang tÝnh b¾t buéc ®èi víi mäi chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng. 10.2.1.2. §¶m b¶o tÝnh hiÖu qu¶ cña thÞ tr−êng HiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña TTCK ®−îc ®¸nh gi¸ th«ng qua kh¶ n¨ng huy ®éng vµ ph©n bæ c¸c nguån lùc tµi chÝnh. Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, nhu cÇu vèn cña c¸c chñ thÓ lµ rÊt lín, ®a d¹ng vµ liªn tôc thay ®æi. §¸p øng ®−îc nhu cÇu nµy th«ng qua viÖc huy ®éng vµ chuyÓn ho¸ cã hiÖu qu¶ c¸c nguån tiÕt kiÖm trong nÒn kinh tÕ lµ ®¶m b¶o hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña TTCK. Muèn ®¶m b¶o tÝnh hiÖu qu¶ cña thÞ tr−êng, tr−íc hÕt chóng ta ph¶i t«n träng c¸c quy luËt vèn cã cña nã, sau ®ã míi sö dông c¸c c«ng cô qu¶n lý ®Ó t¸c ®éng vµo c¸c quy luËt t¹o nªn sù vËn hµnh tr¬n tru cho thÞ tr−êng. HiÖu qu¶ ho¹t ®éng nãi cô thÓ h¬n chÝnh lµ sù an toµn, æn ®Þnh vµ sù ph¸t triÓn Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 270 cña thÞ tr−êng. Tuy nhiªn, hai môc tiªu nµy ®«i khi l¹i ®èi lËp nhau. NÕu qu¶n lý qu¸ m¸y mãc, nÆng vÒ hµnh chÝnh th× thÞ tr−êng sÏ an toµn nh−ng kh«ng t¨ng tr−ëng, hiÖu qu¶ do ®ã sÏ bÞ triÖt tiªu. Ng−îc l¹i, nÕu qu¶n lý qu¸ láng lÎo, th× thÞ tr−êng sÏ dÔ bÊt æn, tÝnh hiÖu qu¶ lóc ®ã còng kh«ng ®¹t ®−îc. §iÒu quan träng ë ®©y lµ ph¶i cã chiÕn l−îc vµ s¸ch l−îc phï hîp cho tõng thêi ®iÓm ®Ó võa ®¶m b¶o ®−îc an toµn, l¹i võa thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng. 10.2.1.3. §¶m b¶o tÝnh c«ng b»ng TTCK ho¹t ®éng phøc t¹p vµ qu¸ tr×nh c¹nh tranh diÔn ra rÊt gay g¾t. Muèn æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn thÞ tr−êng ph¶i biÕt h−íng c¹nh tranh vµo xu thÕ lµnh m¹nh tøc lµ ph¶i t¹o sù c«ng b»ng vµ b×nh ®¼ng. C«ng b»ng vµ b×nh ®¼ng trªn TTCK bao gåm: c«ng b»ng vµ b×nh ®¼ng gi÷a c¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng víi nhau; c«ng b»ng vµ b×nh ®¼ng gi÷a c¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng víi chñ thÓ qu¶n lý Nhµ n−íc. §iÒu nµy ®−îc biÓu hiÖn th«ng qua sù dÔ dµng trong viÖc gia nhËp hay rót lui khái thÞ tr−êng, c¸c nhµ ®Çu t− nhá vµ nghiÖp d− b×nh ®¼ng víi c¸c nhµ ®Çu t− lín vµ chuyªn nghiÖp, c¸c doanh nghiÖp nhá b×nh ®¼ng víi c¸c doanh nghiÖp lín. TÊt nhiªn, sù dÔ dµng vµ b×nh ®¼ng kÓ trªn ph¶i n»m trong khu«n khæ cña ph¸p luËt, cã nghÜa lµ c¸c chñ thÓ ph¶i ®¸p øng ®−îc c¸c ®iÒu kiÖn tèi thiÓu quy ®Þnh trªn thÞ tr−êng. Kh«ng ph¶i lóc nµo c¸c môc tiªu qu¶n lý TTCK còng dÔ dµng thèng nhÊt víi nhau. Khi chó träng thùc hiÖn môc tiªu c«ng b»ng vµ trung thùc th× tÝnh hiÖu qu¶ sÏ bÞ vi ph¹m. Ng−îc l¹i, nÕu chó träng vµo tÝnh hiÖu qu¶ b»ng c¸ch t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi, dÔ dµng cho c¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng th× tÝnh trung thùc rÊt cã thÓ bÞ bá qua. ViÖc chän lùa vµ −u tiªn cho môc tiªu nµo lµ tuú thuéc vµo chÝnh s¸ch tµi chÝnh - tiÒn tÖ quèc gia ë tõng thêi ®iÓm cô thÓ 10.2.2. C¸c c¬ quan qu¶n lý TTCK Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, viÖc qu¶n lý TTKC ®−îc tæ chøc thùc hiÖn ë nhiÒu cÊp ®é kh¸c nhau theo hÖ thèng c¸c ®¬n vÞ hµnh chÝnh hoÆc theo c¬ cÊu tæ chøc. TTCK lµ mét ph¹m trï ®Æc biÖt, c¸c c¬ quan qu¶n lý TTCK do ®ã còng cã nh÷ng ®Æc thï riªng. Th«ng th−êng cã hai nhãm c¸c Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 271 c¬ quan qu¶n lý vÒ TTCK, ®ã lµ c¸c c¬ quan qu¶n lý Nhµ n−íc vµ c¸c tæ chøc tù qu¶n. 10.2.2.1. C¸c c¬ quan qu¶n lý Nhµ n−íc vÒ TTCK C¸c c¬ quan nµy thùc hiÖn chøc n¨ng qu¶n lý th«ng qua viÖc ban hµnh hoÆc ®Ò nghÞ c¸c c¬ quan cÊp trªn nh− ChÝnh phñ, Quèc héi ban hµnh c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt ®Þnh h−íng vµ ®iÒu tiÕt ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng. Ngoµi ra, c¸c c¬ quan nµy cã thÓ sö dông c¸c h×nh thøc kh¸c ®Ó can thiÖp vµo thÞ tr−êng trong c¸c tr−êng hîp cÇn thiÕt, khÈn cÊp. Th«ng th−êng, c¸c c¬ quan qu¶n lý Nhµ n−íc vÒ TTCK gåm cã Uû ban Chøng kho¸n vµ c¸c Bé, ngµnh cã liªn quan nh− Bé Tµi chÝnh, Ng©n hµng Trung −¬ng, Bé T− ph¸p,.. Tuy nhiªn, UBCK lµ c¬ quan qu¶n lý chuyªn ngµnh ®Çy ®ñ cña Nhµ n−íc trong lÜnh vùc nµy. UBCK quy ®Þnh vÊn ®Ò liªn quan ®Õn chøng kho¸n nh−: ph¸t hµnh, mua b¸n, thanh to¸n, b¶o l·nh, ph©n phèi,.. Bªn c¹nh ®ã, UBCK cßn thùc hiÖn vai trß qu¶n lý Nhµ n−íc ®èi víi c¸c C«ng ty chøng kho¸n, c¸c Së giao dÞch chøng kho¸n vµ c¸c chñ thÓ kh¸c tham gia trªn TTCK, thùc hiÖn viÖc thanh tra, gi¸m s¸t nh»m ®¶m b¶o sù æn ®Þnh cña thÞ tr−êng. Ngoµi ra, UBCK cßn chñ tr×, phèi hîp víi c¸c Bé, ngµnh liªn quan ®Ó ®iÒu hµnh TTCK ho¹t ®éng hiÖu qu¶. 10.2.2.2. C¸c tæ chøc tù qu¶n Cïng víi sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng chøng kho¸n, c¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng ngµy cµng nhiÒu vµ ®a d¹ng. C¬ quan qu¶n lý Nhµ n−íc vÒ thÞ tr−êng chøng kho¸n thÊy kh«ng cÇn thiÕt ph¶i qu¶n lý toµn bé vµ trùc tiÕp c¸c ho¹t ®éng diÔn ra trªn thÞ tr−êng. Mét sè vÊn ®Ò, mét sè lÜnh vùc cã thÓ ph©n cÊp, giao l¹i cho c¸c tæ chøc kh¸c tù qu¶n lý trªn c¬ së tu©n thñ c¸c quy ®Þnh cña c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc. §©y chÝnh lµ c¸c tæ chøc tù qu¶n hay c¸c tæ chøc tù ®Þnh chÕ. Cã hai ®Æc ®iÓm c¬ b¶n ®Ó nhËn diÖn mét tæ chøc tù qu¶n. Mét lµ, vÒ c¬ chÕ tµi chÝnh, tæ chøc tù qu¶n ph¶i tù c©n ®èi thu - chi dùa vµo nguån thu tõ c¸c ho¹t ®éng trªn thÞ tr−êng. Hai lµ, ho¹t ®éng ph¶i nh»m phôc vô lîi Ých chung cña thÞ tr−êng. Ph¹m vi qu¶n lý cña c¸c tæ tù qu¶n bao gåm viÖc qu¶n lý c¸c ho¹t ®éng giao dÞch, ph¸t hµnh; qu¶n lý c¸c c«ng ty chøng kho¸n, ®ång thêi gi¶i quyÕt Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 272 c¸c tranh chÊp vµ xö lý c¸c tr−êng hîp vi ph¹m quy ®Þnh cña Nhµ n−íc, nguyªn t¾c ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng. Th«ng th−êng, trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n cã hai tæ chøc tù qu¶n. Thø nhÊt, Së giao dÞch chøng kho¸n. §èi víi hÇu hÕt c¸c thÞ tr−êng chøng kho¸n trªn thÕ giíi, Së Giao dÞch chøng kho¸n lµ tæ chøc bao gåm c¸c c«ng ty chøng kho¸n thµnh viªn chÞu tr¸ch nhiÖm trùc tiÕp ®iÒu hµnh vµ qu¶n lý c¸c ho¹t ®éng diÔn ra trªn Së. Ngoµi ra Së Giao dÞch chøng kho¸n cßn chÞu tr¸ch nhiÖm cung cÊp th«ng tin liªn quan ®Õn c¸c chøng kho¸n niªm yÕt, giao dÞch trªn c¬ së chñ thÓ ph¸t hµnh ra chóng. Hai lµ, HiÖp héi c¸c nhµ kinh doanh chøng kho¸n. §©y lµ mét tæ chøc x· héi - nghÒ nghiÖp ®¹i diÖn cho ngµnh chøng kho¸n nh»m ®¶m b¶o vµ dung hoµ lîi Ých cña c¸c thµnh viªn trªn c¬ së ®¶m b¶o lîi Ých chung cña thÞ tr−êng. Ho¹t ®éng chÝnh cña HiÖp héi c¸c nhµ kinh doanh chøng kho¸n lµ ®iÒu hµnh c¸c giao dÞch qua quÇy, ®¹i diÖn cho ngµnh chøng kho¸n nªu lªn nh÷ng kiÕn nghÞ víi c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc nh»m t¨ng c−êng tÝnh hiÖu qu¶ vµ æn ®Þnh cña thÞ tr−êng. Ngoµi ra, HiÖp héi cßn thu thËp vµ ph¶n ¸nh c¸c khiÕu n¹i cña kh¸ch hµng ®Õn c¸c ®¬n vÞ thµnh viªn. C¬ quan qu¶n lý Nhµ n−íc vµ c¸c tæ chøc tù qu¶n trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n, mÆc dï cã nhiÖm vô, c¬ chÕ qu¶n lý, tæ chøc kh¸c nhau nh−ng ®Òu cã môc tiªu chÝnh lµ ®¶m b¶o tÝnh æn ®Þnh vµ sù ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng. Do ®ã, trong qu¸ tr×nh qu¶n lý, ®iÒu hµnh, cÇn thiÕt ph¶i cã sù phèi kÕt hîp chÆt chÏ, nhÞp nhµng gi÷a hai tæ chøc nµy. 10.2.3. C¸c h×nh thøc qu¶n lý thÞ tr−êng chøng kho¸n Nh− trªn ®· ®Ò cËp, cã hai nhãm tæ chøc qu¶n lý thÞ tr−êng chøng kho¸n lµ c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc vÒ thÞ tr−êng chøng kho¸n vµ tæ chøc tù qu¶n trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n. H×nh thøc qu¶n lý thÞ tr−êng chøng kho¸n, do ®ã cïng tån t¹i hai h×nh thøc: qu¶n lý b»ng ph¸p luËt vµ tù qu¶n. 10.2.3.1. Qu¶n lý b»ng ph¸p luËt Qu¶n lý b»ng ph¸p luËt cã nghÜa lµ c¬ quan qu¶n lý sö dông c¸c v¨n b¶n ph¸p quy cña Nhµ n−íc, c¸c quy ®Þnh cña m×nh lµm c«ng cô ®Ó qu¶n lý Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 273 c¸c ho¹t ®éng diÔn ra trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n. §©y lµ h×nh thøc qu¶n lý cæ ®iÓn vµ th«ng dông ®−îc sö dông phæ biÕn ë hÇu hÕt c¸c thÞ tr−êng trªn thÕ giíi. H×nh thøc nµy cã nh÷ng −u ®iÓm chñ yÕu sau: Mét lµ, c¸c quyÕt ®Þnh ®−a ra cã tÝnh thùc thi cao bëi nã dùa trªn c¬ së lµ hÖ thèng c¸c v¨n b¶n ph¸p quy mang tÝnh b¾t buéc ®èi víi tÊt c¶ mäi thµnh viªn tham gia thÞ tr−êng. Hai lµ, ®¶m b¶o ®−îc sù chÆt chÏ vµ c«ng b»ng cña c¸c chñ thÓ tr−íc ph¸p luËt. Th«ng qua viÖc ¸p dông c¸c quy ®Þnh hiÖn hµnh, mäi chñ thÓ ®Òu c¶m thÊy c«ng b»ng v× ph¸p luËt ®−îc x©y dùng vµ ban hµnh dùa trªn nguyÖn väng cña sè ®«ng. Ba lµ, víi viÖc qu¶n lý b»ng ph¸p luËt, tÝnh râ rµng, minh b¹ch vµ c«ng khai ®−îc ®¶m b¶o. §ång thêi, c¬ quan qu¶n lý dÔ dµng trong viÖc ph¸t hiÖn vµ xö lý c¸c sai ph¹m x¶y ra trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n. TÊt nhiªn, nh÷ng −u ®iÓm trªn chØ ®−îc thÓ hiÖn khi hÖ thèng ph¸p luËt chÆt chÏ, cã tÝnh kh¶ thi. Bªn c¹nh ®ã, trong c¸c ®iÒu kiÖn nhÊt ®Þnh h×nh thøc qu¶n lý nµy còng béc lé nh÷ng h¹n chÕ nh−: Thø nhÊt, h×nh thøc qu¶n lý b»ng ph¸p luËt lµm gi¶m tÝnh n¨ng ®éng vµ s¸ng t¹o cña thÞ tr−êng bëi v× khi x©y dùng ph¸p luËt, chóng ta kh«ng thÓ tiªn ®o¸n ®−îc tÊt c¸c t×nh huèng cã thÓ x¶y ra. Cã nh÷ng thay ®æi, biÕn ®éng trªn thÞ tr−êng ®«i khi kh«ng ®−îc hoÆc ch−a ®−îc ®Ò cËp ®Õn trong hÖ thèng c¸c v¨n b¶n ph¸p quy. C¬ quan qu¶n lý do ®ã sÏ rÊt khã ®Ó cã thÓ xö lý tèt c¸c t×nh huèng. Tæn thÊt x¶y ra lµ kh«ng thÓ tr¸nh khái. Thø hai, h×nh thøc qu¶n lý b»ng ph¸p luËt cã tÝnh ú rÊt cao do c¸c thñ tôc hµnh chÝnh r−êm rµ vµ sù l¹c hËu cña c¸c v¨n b¶n ph¸p quy so víi thùc tÕ t×nh h×nh tõ ®ã gi¶m hiÖu qu¶ vµ tÝnh s¸ng t¹o cña thÞ tr−êng. Thø ba, h×nh thøc qu¶n lý b»ng ph¸p luËt sÏ tiªu tèn mét phÇn cña ng©n s¸ch nhµ n−íc bëi ®©y lµ c¸c ho¹t ®éng mang tÝnh hµnh chÝnh. §Ó kh¾c phôc phÇn nµo ®−îc nh−îc ®iÓm nªu trªn, ng−êi ta ®−a ra mét h×nh thøc qu¶n lý kh¸c, h×nh thøc qu¶n lý th«ng qua tù qu¶n. Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 274 10.2.3.2. Tù qu¶n Trªn c¬ së c¸c v¨n b¶n ph¸p quy, sù ®Þnh h−íng vµ ph©n cÊp qu¶n lý cña c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc, c¸c tæ chøc nh− SGDCK, HiÖp héi c¸c nhµ kinh doanh chøng kho¸n tù qu¶n lý mét sè ho¹t ®éng cña ngµnh m×nh. Ph−¬ng thøc tù qu¶n ngoµi viÖc kh¾c phôc ®−îc nh÷ng nh−îc ®iÓm cña ph−¬ng ph¸p qu¶n lý b»ng ph¸p luËt cßn cã nh÷ng −u ®iÓm sau: Mét lµ, n©ng cao ®−îc n¨ng lùc chuyªn m«n cña c¸c tæ chøc tù qu¶n. B»ng viÖc trùc tiÕp qu¶n lý c¸c ho¹t ®éng cña m×nh, thùc hiÖn c¸c nhiÖm vô liªn quan tr×nh ®é qu¶n lý vµ n¨ng lùc chuyªn m«n ch¾c ch¾n sÏ ®−îc c¶i thiÖn theo thêi gian. Hai lµ, ph−¬ng thøc tù qu¶n cã thÓ bæ sung thªm nh÷ng tiªu chuÈn, nh÷ng quy ®Þnh phï hîp víi thùc tÕ mµ c¸c v¨n b¶n ph¸p quy hoÆc ch−a cã hoÆc ch−a phï hîp. Th«ng th−êng, c¸c tæ chøc tù qu¶n ®Ò ra c¸c quy ®Þnh ®èi víi c¸c thµnh viªn, ®Æc biÖt lµ c¸c quy ®Þnh vÒ ®¹o ®øc, tõ ®ã ng¨n ngõa c¸c tr−êng hîp vi ph¹m, gian lËn trong lÜnh vùc chøng kho¸n. Ba lµ, trong nh÷ng tr−êng hîp cô thÓ, ph−¬ng thøc tù qu¶n cã thÓ mang l¹i mèi quan hÖ l©u dµi gi÷a c¸c chñ thÓ trªn c¬ së tèi ®a hãa lîi Ých cña c¸c bªn. Bèn lµ, ph−¬ng thøc tù qu¶n cã thÓ theo s¸t ®−îc nh÷ng thay ®æi trong m«i tr−êng kinh doanh chøng kho¸n h¬n lµ nh÷ng quy ®Þnh, v¨n b¶n ph¸p luËt. Tuy vËy, h×nh thøc tù qu¶n còng dÔ ph¸t sinh nh÷ng rñi ro, tiªu cùc do n¨ng lùc chuyªn m«n cña tæ chøc yÕu, do c¸c yÕu tè thiÕu trung thùc vµ c¸ch gi¶i quyÕt vÊn ®Ò theo c¶m tÝnh. Tãm l¹i, tuú thuéc vµo tõng ®iÒu kiÖn cô thÓ vµ møc ®é ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng, TTCK c¸c n−íc cã thÓ sö dông kÕt hîp hai h×nh thøc qu¶n lý trªn nh»m ®¶m b¶o tÝnh hiÖu qu¶, trung thùc vµ c«ng b»ng cña thÞ tr−êng. 10.2.4. Néi dung qu¶n lý thÞ tr−êng chøng kho¸n 10.2.4.1. Qu¶n lý ph¸t hµnh Ph¸t hµnh lµ mét trong nh÷ng kh©u quan träng, lµ tiÒn ®Ò cho sù ho¹t ®éng vµ ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng chøng kho¸n. Ho¹t ®éng qu¶n lý ph¸t hµnh hiÖn nay ®−îc thùc hiÖn theo 2 chÕ ®é: Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 275 10.2.4.1.1. ChÕ ®é ®¨ng ký Theo chÕ ®é nµy, ng−êi ph¸t hµnh ph¶i xin phÐp ®¨ng ký víi c¬ quan qu¶n lý Nhµ n−íc tr−íc khi ph¸t hµnh. Hå s¬ ®¨ng ký bao gåm c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn t×nh h×nh ho¹t ®éng cña c«ng ty, t×nh h×nh nh©n sù, kÕ ho¹ch ph¸t hµnh vµ kÕ ho¹ch sö dông sè tiÒn thu ®−îc vµ giÊy xin phÐp ph¸t hµnh. Hå s¬ ph¶i ®¶m b¶o tÝnh trung thùc, c«ng khai vµ minh b¹ch. Hå s¬ nµy sÏ ®−îc c¬ quan cã thÈm quyÒn thÈm tra kü cµng ®Ó quyÕt ®Þnh cho phÐp hoÆc ®×nh chØ ph¸t hµnh. Trong tr−êng hîp hå s¬ ®¨ng ký thiÕu hoÆc sai sãt kh«ng nghiªm träng th× cã thÓ cho ng−êi ®¨ng ký ph¸t hµnh bæ sung. HÇu hÕt luËt ph¸p c¸c n−íc ®Òu cÊm nhµ ph¸t hµnh cã bÊt kú hµnh ®éng nµo liªn quan cô thÓ ®Õn ®ît ph¸t hµnh nh− b¸n chøng kho¸n, tung tin vÒ ®ît ph¸t hµnh tr−íc khi göi hå s¬ ®¨ng ký ®Õn c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc. §©y lµ nh÷ng quy ®Þnh nh»m b¶o vÖ quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña nhµ ®Çu t− vµ gi÷ v÷ng tÝnh æn ®Þnh cña thÞ tr−êng. 10.2.4.1.2. ChÕ ®é cÊp phÐp Theo chÕ ®é nµy, tæ chøc ph¸t hµnh tr−íc khi ph¸t hµnh chøng kho¸n ra c«ng chóng ph¶i ®−îc cÊp giÊy phÐp ph¸t hµnh cña c¬ quan qu¶n lý Nhµ n−íc cã thÈm quyÒn. 10.2.4.2. Qu¶n lý c¸c giao dÞch trªn TTCK Qu¶n lý giao dÞch lµ mét nhiÖm vô quan träng vµ th−êng xuyªn cña c¸c c¬ quan qu¶n lý. ViÖc qu¶n lý giao dÞch ph¶i ®¶m b¶o c¸c nguyªn t¾c c«ng khai, b×nh ®¼ng, c¹nh tranh vµ trung thùc. Tù do vµ c«ng khai cã nghÜa lµ c¸c c«ng ty cã quyÒn tù do ®−a chøng kho¸n ra thÞ tr−êng ®Ó giao dÞch khi héi ®ñ nh÷ng ®iÒu kiÖn theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. C«ng ty ph¶i giíi thiÖu c«ng khai vÒ t×nh h×nh ho¹t ®éng, thùc tr¹ng tµi chÝnh, nguån nh©n lùc vµ ®Þnh h−íng ho¹t ®éng cña C«ng ty vµ c¸c néi dung kh¸c theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. Khi tiÕn hµnh giao dÞch mua b¸n chøng kho¸n, hai bªn ®Òu b×nh ®¼ng tr−íc ph¸p luËt. Cã nghÜa lµ viÖc mua b¸n lµ hoµn toµn tù nguyÖn, gi¸ c¶ ®−îc x¸c lËp dùa trªn quan hÖ cung - cÇu cña thÞ tr−êng. Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 276 §Ó ®¶m b¶o tÝnh trung thùc, cÇn ph¶i cã nh÷ng quy ®Þnh cÊm c¸c hµnh vi gian lËn, lõa ®¶o vµ thao tóng thÞ tr−êng nh− th«ng tin bÞa ®Æt, mua b¸n "¶o", mua b¸n néi gi¸n... Qu¶n lý giao dÞch bao gåm hai néi dung chÝnh lµ qu¶n lý giao dÞch trªn SGD vµ qu¶n lý giao dÞch trªn thÞ tr−êng phi tËp trung. 10.2.4.2.1. Qu¶n lý SGDCK Së Giao dÞch chøng kho¸n lµ thÞ tr−êng chøng kho¸n tËp trung, chiÕm phÇn lín doanh sè giao dÞch cña thÞ tr−êng chøng kho¸n. ViÖc qu¶n lý, do ®ã dùa trªn nh÷ng quy ®Þnh rÊt nghiªm ngÆt. Néi dung quan träng cña qu¶n lý SGDCK lµ qu¶n lý chøng kho¸n ®−a ra thÞ tr−êng. Kh«ng ph¶i mäi chøng kho¸n ph¸t hµnh ra ®Òu ®−îc giao dÞch trªn Së. ChØ nh÷ng chøng kho¸n ph¸t hµnh ra c«ng chóng héi ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn theo quy ®Þnh cña Së vµ cña ph¸p luËt míi ®−îc ®−a ra giao dÞch sau khi cã sù phª chuÈn cña c¬ quan cã thÈm quyÒn. Tuú tõng quèc gia, ph¸p luËt cã c¸c quy ®Þnh kh¸c nhau vÒ ®iÒu kiÖn ®−a chøng kho¸n ra thÞ tr−êng nh−ng th«ng th−êng chØ cã nh÷ng c«ng ty lín, cã tÝn nhiÖm cao míi ®−îc phÐp niªm yÕt vµ giao dÞch chøng kho¸n trªn SGDCK. Ngoµi giÊy xin phÐp vµ c¸c giÊy tê chøng minh thùc tr¹ng vµ ®Þnh h−íng ph¸t triÓn cña m×nh, c¸c c«ng ty muèn niªm yÕt vµ giao dÞch trªn Së ph¶i cã b¶n cam kÕt víi Së Giao dÞch gäi lµ khÕ −íc. Néi dung chÝnh cña b¶n khÕ −íc lµ quy ®Þnh c¸c ®iÒu kho¶n liªn quan ®Õn viÖc c«ng bè th«ng tin vµ giao dÞch cña tæ chøc ph¸t hµnh. 10.2.4.2.2. Qu¶n lý thÞ tr−êng phi tËp trung. ThÞ tr−êng phi tËp trung, nh− ®· ®Ò cËp ë ch−¬ng 4 lµ thÞ tr−êng mµ c¸c giao dÞch chøng kho¸n ®−îc tiÕn hµnh ngoµi Së. C¸c chøng kho¸n giao dÞch trªn thÞ tr−êng phi tËp trung th−êng lµ c¸c chøng kho¸n cña c¸c c«ng ty võa vµ nhá, c«ng ty c«ng nghÖ cao, c«ng ty m¹o hiÓm. Ngoµi ra, do TTCK phi tËp trung cã tÝnh chÊt ho¹t ®éng rÊt phøc t¹p, sè l−îng c¸c chøng kho¸n giao dÞch rÊt lín nªn møc ®é rñi ro còng cao h¬n so víi SGDCK. ViÖc qu¶n lý thÞ tr−êng phi tËp trung ®−îc tiÕn hµnh dùa trªn c¸c quy ®Þnh ph¸p lý b¾t buéc vµ mét "hµnh lang më" cho c¸c ho¹t ®éng giao dÞch. Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 277 10.2.4.3. Qu¶n lý c¸c nhµ kinh doanh chøng kho¸n Nhµ kinh doanh chøng kho¸n trªn thÞ tr−êng lµ nh÷ng tæ chøc, c¸ nh©n thùc hiÖn c¸c nghiÖp vô trªn TTCK nh−: M«i giíi chøng kho¸n; Tù doanh; B¶o l·nh ph¸t hµnh; T− vÊn ®Çu t− chøng kho¸n; Qu¶n lý danh môc ®Çu t−; L−u ký chøng kho¸n. Nhµ kinh doanh chøng kho¸n lµ mét trong c¸c chñ thÓ quan träng, ¶nh h−ëng lín ®Õn sù æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn cña thÞ tr−êng. ChÝnh v× vËy, qu¶n lý c¸c nhµ kinh doanh chøng kho¸n lµ mét nhiÖm vô träng t©m cña néi dung qu¶n lý thÞ tr−êng chøng kho¸n. T¹i hÇu hÕt c¸c thÞ tr−êng, c¬ quan qu¶n lý Nhµ n−íc quy ®Þnh c¸c tæ chøc kinh doanh chøng kho¸n ph¶i lµ nh÷ng tæ chøc cã sè vèn tèi thiÓu, cã trô së lµm viÖc, cã ®éi ngò nh©n viªn ®ñ kiÕn thøc, kinh nghiÖm vµ cã giÊy phÐp hµnh nghÒ. Ho¹t ®éng cña c¸c nhµ kinh doanh chøng kho¸n ph¶i tu©n theo c¸c quy ®Þnh trªn thÞ tr−êng, chÞu sù qu¶n lý, gi¸m s¸t cña c¸c tæ chøc qu¶n lý vµ tù qu¶n. Ngoµi ra, ®Ó b¶o vÖ lîi Ých cña ng−êi göi tiÒn vµ tÝnh an toµn cña hÖ thèng tµi chÝnh, ph¸p luËt c¸c n−íc ®Òu ®−a ra nh÷ng h¹n chÕ nhÊt ®Þnh ®èi víi c¸c ng©n hµng th−¬ng m¹i trong ho¹t ®éng kinh doanh chøng kho¸n. 10.2.4.4. Qu¶n lý chøng kho¸n quèc tÕ Trong xu thÕ héi nhËp, khu vùc hãa vµ toµn cÇu hãa cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi, ranh giíi vÒ mÆt kh«ng gian gi÷a c¸c thÞ tr−êng chøng kho¸n ngµy cµng bÞ xãa bá. Mét c«ng ty cã trô së ë NhËt B¶n cã thÓ ph¸t hµnh hoÆc kinh doanh chøng kho¸n trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n NewYork vµ ng−îc l¹i. Tuy nhiªn, toµn cÇu hãa thÞ tr−êng chøng kho¸n l¹i lµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n g©y ra nh÷ng rñi ro mang tÝnh hÖ thèng. ViÖc qu¶n lý chøng kho¸n quèc tÕ do ®ã rÊt ®−îc c¸c n−íc chó träng. Qu¶n lý chøng kho¸n quèc tÕ gåm 4 néi dung chÝnh sau: Thø nhÊt, qu¶n lý viÖc ph¸t hµnh chøng kho¸n cña tæ chøc ph¸t hµnh trong n−íc ra thÞ tr−êng n−íc ngoµi. Thø hai, qu¶n lý viÖc ph¸t hµnh chøng kho¸n cña tæ chøc ph¸t hµnh n−íc ngoµi trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n trong n−íc. Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 278 Thø ba, qu¶n lý c¸c giao dÞch chøng kho¸n cña c¸c tæ chøc, c¸ nh©n n−íc ngoµi trªn c¸c thÞ tr−êng chøng kho¸n trong n−íc vµ ng−îc l¹i. Thø t−, qu¶n lý c¸c tæ chøc n−íc ngoµi trªn TTCK. 10.3. Gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n 10.3.1. Kh¸i niÖm Bªn c¹nh viÖc qu¶n lý, gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n lµ mét ho¹t ®éng diÔn ra th−êng xuyªn vµ còng kh«ng kÐm phÇn quan träng trong viÖc gi÷ v÷ng sù æn ®Þnh còng nh− ®Þnh h−íng ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng. Gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n nh»m ®èi chiÕu ho¹t ®éng cô thÓ, c¸c diÔn biÕn hµng ngµy, c¸c tµi liÖu b¸o c¸o so víi c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt, tõ ®ã ph¸t hiÖn ra c¸c thiÕu sãt, sai ph¹m cña c¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng. Nh− vËy, gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n chÝnh lµ viÖc tiÕn hµnh theo dâi, kiÓm tra c¸c ho¹t ®éng cña c¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng vµ c¸c ho¹t ®éng diÔn ra trªn thÞ tr−êng nh»m ph¸t hiÖn vµ xö lý kÞp thêi c¸c vi ph¹m khuyÕn khÝch, ph¸t huy kÞp thêi c¸c hµnh vi tèt ®¶m b¶o gi÷ v÷ng môc tiªu ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng. 10.3.2. Néi dung gi¸m s¸t 10.3.2.1. Gi¸m s¸t Së Giao dÞch C¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc gi¸m s¸t, kiÓm tra ho¹t ®éng cña c¸c Së giao dÞch th«ng qua viÖc ®äc, kiÓm tra vµ ph©n tÝch sæ s¸ch cña Së giao dÞch, xem xÐt t×nh h×nh tµi chÝnh vµ ®¸nh gi¸ xu h−íng ph¸t triÓn Së giao dÞch. ViÖc gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña c¸c Së giao dÞch cña c¬ quan chñ qu¶n th−êng ®−îc ph©n chia thµnh c¸c Vô chøc n¨ng nh−: gi¸m s¸t ph¸t hµnh, gi¸m s¸t niªm yÕt, gi¸m s¸t giao dÞch... nh»m thùc hiÖn hai nhiÖm vô: theo dâi chøng kho¸n vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng. - Theo dâi chøng kho¸n nh»m c¸c môc ®Ých sau: + Theo dâi liªn tôc gi¸ chøng kho¸n vµ khèi l−îng giao dÞch ë c¸c thêi ®iÓm kh¸c nhau, ph©n tÝch møc ®é t¨ng gi¶m ®Ó ph¸t hiÖn ra c¸c giao dÞch kh«ng b×nh th−êng. + Thu nhËp vµ ®iÒu tra nh÷ng tin ®ån vÒ c¸c c«ng ty niªm yÕt vµ c¸c th«ng tin kh¸c cã ¶nh h−ëng ®Õn gi¸ c¶ thÞ tr−êng. Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 279 + Theo dâi viÖc thay ®æi quyÒn së h÷u cña c¸c cæ ®«ng chÝnh ë c¸c c«ng ty niªm yÕt, t×nh tr¹ng së h÷u cña nhµ ®Çu t− quèc tÕ. - Gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n nh»m c¸c môc ®Ých sau: + Ph¸t hiÖn c¸c giao dÞch néi gi¸n, thao tóng thÞ tr−êng hoÆc thao tóng gi¸ c¶, c¸c hµnh vi gian lËn trªn thÞ tr−êng. + Thi hµnh kû luËt ®èi víi c¸c giao dÞch gian lËn, bÊt hîp ph¸p trªn thÞ tr−êng. + B¸o c¸o víi c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc nh÷ng bÊt æn cña thÞ tr−êng nh»m cã sù ®iÒu chØnh hîp lý. 10.3.2.2. Gi¸m s¸t thµnh viªn SGDCK Gi¸m s¸t c¸c thµnh viªn cña SGDCK ®−îc thùc hiÖn trªn c¬ së kiÓm tra ®Þnh kú vµ kiÓm tra ®ét xuÊt nh»m ph¸t hiÖn ra nh÷ng sai lÖch ®Ó s÷a ch÷a, uèn n¾n kÞp thêi. Theo nghÜa réng, gi¸m s¸t thµnh viªn cña SGDCK bao gåm: gi¸m s¸t tæ chøc niªm yÕt, gi¸m s¸t c«ng ty m«i giíi chøng kho¸n vµ gi¸m s¸t c«ng ty kinh doanh chøng kho¸n. 10.3.2.2.1. Gi¸m s¸t tæ chøc niªm yÕt ViÖc gi¸m s¸t c¸c tæ chøc niªm yÕt (TCNY) gåm 3 néi dung chÝnh lµ: viÖc lËp hå s¬ cña tæ chøc niªm yÕt ®Ó theo dâi; gi¸m s¸t viÖc tu©n thñ, duy tr× c¸c tiªu chuÈn niªm yÕt; gi¸m s¸t ho¹t ®éng c«ng bè th«ng tin. LËp hå s¬ cña tæ chøc niªm yÕt lµ viÖc thu thËp c¸c th«ng tin liªn quan ®Õn tæ chøc niªm yÕt vµ chøng kho¸n niªm yÕt. Th«ng th−êng, c¸c th«ng tin cÇn thu thËp gåm: - Qu¸ tr×nh thµnh lËp vµ c¸c sù kiÖn næi bËt cña TCNY. - T×nh h×nh tµi chÝnh vµ kh¶ n¨ng chi tr¶ cæ tøc, l·i tr¸i phiÕu qua c¸c n¨m. - T×nh h×nh nh©n sù cña TCNY. - Thùc tr¹ng s¶n xuÊt kinh doanh vµ triÓn väng ph¸t triÓn cña TCNY. - C¸c th«ng tin liªn quan ®Õn nh÷ng ®ît ph¸t hµnh chøng kho¸n cña TCNY. Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 280 - C¸c th«ng tin vÒ nh÷ng tæ chøc, c¸ nh©n cã liªn quan ®Õn ho¹t ®éng ph¸t hµnh cña TCNY. Nh− vËy, viÖc lËp hå s¬ cña TCNY lµ c¬ së cho viÖc gi¸m s¸t sù truy tr× vµ tu©n thñ c¸c tiªu chuÈn niªm yÕt vµ ho¹t ®éng c«ng bè th«ng tin. Nh×n chung, ph¸p luËt c¸c n−íc ®Òu quy ®Þnh cô thÓ vÒ c¸c vÊn ®Ò nµy ®Ó tæ chøc gi¸m s¸t cã thÓ dÔ dµng ®èi chiÕu, theo dâi. 10.3.2.2.2. Gi¸m s¸t c«ng ty m«i giíi, kinh doanh chøng kho¸n vµ c«ng ty qu¶n lý quü Gi¸m s¸t c«ng ty m«i giíi, kinh doanh chøng kho¸n vµ c«ng ty qu¶n lý quü nh»m môc ®Ých b¶o vÖ c¸c nhµ ®Çu t− vµ t¹o lËp sù c«ng b»ng cho thÞ tr−êng. Víi nghiÖp vô m«i giíi, ph¸p luËt lu«n yªu cÇu c¸c c«ng ty ph¶i cã tr¸ch nhiÖm thùc hiÖn giao dÞch mét c¸ch c«ng b»ng, ®óng luËt. Cô thÓ lµ ph¶i thùc hiÖn lÖnh ®óng thêi h¹n, ®Þnh møc gi¸ phï hîp víi gi¸ thÞ tr−êng, cung cÊp ®Çy ®ñ c¸c th«ng tin liªn quan cho kh¸ch hµng. Víi nghiÖp vô kinh doanh, SGDCK thùc hiÖn viÖc gi¸m s¸t c¸c c«ng ty chøng kho¸n theo c¸c néi dung sau: + Cung cÊp th«ng tin giao dÞch kÞp thêi, chÝnh x¸c. + Ph−¬ng thøc nhËn lÖnh cña kh¸ch hµng ph¶i hîp ph¸p. + C¸c nh©n viªn cña c«ng ty kh«ng ®−îc lîi dông danh nghÜa c«ng ty ®Ó thùc hiÖn c¸c giao dÞch cña riªng m×nh. §èi víi c¸c c«ng ty qu¶n lý quü, SGDCK tiÕn hµnh gi¸m s¸t vÒ c¬ cÊu tæ chøc, ph−¬ng thøc h×nh thµnh quü, t×nh h×nh tµi chÝnh vµ c¸c ho¹t ®éng trªn thÞ tr−êng. ViÖc gi¸m s¸t cña SGDCK còng ®−îc thùc hiÖn víi hai néi dung chÝnh: Mét lµ, lËp hå s¬ gi¸m s¸t c¸c c«ng ty chøng kho¸n, c«ng ty qu¶n lý quü gåm: - C¸c th«ng tin liªn quan ®Õn quyÕt ®Þnh thµnh lËp - C¸c th«ng tin liªn quan ®Õn t×nh h×nh nh©n sù vµ c¬ cÊu tæ chøc - C¸c th«ng tin liªn quan vÒ vèn, t×nh h×nh tµi chÝnh, quü dù phßng Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 281 - §¹i diÖn cña c«ng ty t¹i sµn giao dÞch - C¸c th«ng tin vÒ nh÷ng thay ®æi ho¹t ®éng cña c«ng ty. Hai lµ, gi¸m s¸t viÖc tu©n thñ c¸c quy ®Þnh ho¹t ®éng cña Së GDCK vµ cña ph¸p luËt, ®Æc biÖt lµ viÖc ®¶m b¶o c¸c chØ tiªu tµi chÝnh nh−: vèn tù cã, quü dù phßng, tû lÖ nî trªn tæng tµi s¶n... 10.3.3. Ph−¬ng thøc gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n §Ó tiÕn hµnh gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n, ng−êi ta cã hai ph−¬ng thøc chñ yÕu lµ theo dâi vµ thanh tra. Theo dâi lµ mét ph−¬ng thøc mang tÝnh chÊt th−êng nhËt trong khi ph−¬ng thøc thanh tra phÇn lín ®−îc sö dông khi cã sù cè nhÊt ®Þnh x¶y ra. 10.3.3.1. Theo dâi chøng kho¸n C«ng t¸c theo dâi giao dÞch chøng kho¸n ®−îc ph©n lo¹i theo thêi gian, gåm: theo dâi chøng kho¸n trong ngµy vµ theo dâi chøng kho¸n theo kho¶ng thêi gian (theo dâi dµi ngµy). - Theo dâi chøng kho¸n trong ngµy. §èi víi nh÷ng chøng kho¸n kh«ng theo chuÈn mùc vÒ gi¸ c¶ vµ khèi l−îng hoÆc nh÷ng chøng kho¸n mµ trong qu¸ tr×nh niªm yÕt vµ giao dÞch cã nh÷ng tin ®ån g©y ¶nh h−ëng ®Õn gi¸ c¶ th× sÏ ®−îc tiÕn hµnh theo dâi trong ngµy. §Ó tiÕn hµnh theo dâi trong ngµy, c¬ quan gi¸m s¸t sÏ yªu cÇu c«ng ty niªm yÕt cung cÊp c¸c th«ng tin liªn quan vµ thu thËp thªm th«ng tin ®Ó ph©n tÝch. Cô thÓ, ng−êi ta tiÕn hµnh theo dâi chøng kho¸n trong ngµy trong c¸c tr−êng hîp sau: + Gi¸ chøng kho¸n hoÆc khèi l−îng giao dÞch ngoµi møc chuÈn ®· ®Þnh . + Gi¸ chøng kho¸n ®¹t tíi møc giíi h¹n trÇn hoÆc giíi h¹n sµn trong phiªn giao dÞch. + XuÊt hiÖn tin ®ån vÒ mét lo¹i chøng kho¸n cã giao dÞch kh¶ nghi. + Cã nh÷ng thay ®æi vÒ c¬ cÊu tæ chøc, ban l·nh ®¹o cña c«ng ty niªm Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 282 yÕt. + Nh÷ng chøng kho¸n míi ph¸t hµnh vµ ®¨ng ký niªm yÕt, giao dÞch. Sau qu¸ tr×nh ph©n tÝch, c¬ quan gi¸m s¸t sÏ ®−a ra c¸c quyÕt ®Þnh sau: - Th«ng b¸o cho phÐp chøng kho¸n ®ã tiÕp tôc ®−îc giao dÞch b×nh th−êng, kÕt thóc viÖc theo dâi. - TiÕp tôc theo dâi thªm. - B¸o cho c¬ quan chñ qu¶n tiÕn hµnh thanh tra ®ét xuÊt. - Theo dâi chøng kho¸n nhiÒu ngµy. - Theo dâi chøng kho¸n theo kho¶ng thêi gian Nh÷ng chøng kho¸n thuéc diÖn theo dâi nhiÒu ngµy khi kÕt qu¶ theo dâi trong ngµy ch−a râ rµng hoÆc cã nh÷ng tin ®ån nghiªm träng, nh÷ng tin tøc quan träng bÞ tiÕt lé. Quy tr×nh theo dâi chøng kho¸n nhiÒu ngµy ®−îc thùc hiÖn qua c¸c b−íc sau: 1. Ph¸t hiÖn c¸c giao dÞch kh«ng b×nh th−êng b»ng c¸ch theo dâi ph©n tÝch kÕt qu¶ giao dÞch trong ngµy. 2. TiÕn hµnh theo dâi kÕt qu¶ giao dÞch trong nhiÒu ngµy liªn tôc, nÕu thÊy cã sù biÕn ®éng lín vÒ gi¸ hoÆc khèi l−îng giao dÞch th× thu nhËp tiÕp th«ng tin ®Ó ®iÒu tra. 3. Thu thËp, ph©n tÝch tin ®ån vµ c¸c th«ng tin liªn quan. 4. KÕt thóc viÖc theo dâi, ®−a ra kÕt luËn vµ b¸o c¸o vÒ c¬ quan chñ qu¶n. 10.3.3.2. Thanh tra §èi t−îng thanh tra thÞ tr−êng chøng kho¸n bao gåm: c¸c tæ chøc niªm yÕt; c¸c c«ng ty chøng kho¸n, quü ®Çu t− chøng kho¸n, c«ng ty qu¶n lý quü ®Çu t−, thµnh viªn l−u ký chøng kho¸n, ng©n hµng gi¸m s¸t; SGDCK; ng−êi hµnh nghÒ kinh doanh chøng kho¸n; tæ chøc vµ c¸ nh©n cã liªn quan ®Õn ho¹t ®éng chøng kho¸n vµ thÞ tr−êng chøng kho¸n; ng−êi hµnh nghÒ kinh doanh chøng kho¸n. Ph¹m vi gi¸m s¸t, thanh tra gåm: ho¹t ®éng ph¸t hµnh chøng kho¸n; c¸c giao dÞch chøng kho¸n; c¸c ho¹t ®éng kinh doanh, ®¨ng Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 283 ký, thanh to¸n bï trõ, l−u ký chøng kho¸n; viÖc c«ng bè th«ng tin. ViÖc tæ chøc thanh tra c¸c c«ng ty chøng kho¸n, c¸c tæ niªm yÕt th−êng diÔn ra mét c¸ch ®Þnh kú. Ho¹t ®éng thanh tra ®ét xuÊt ®èi víi c¸c chøng kho¸n vµ c¸c tæ chøc niªm yÕt xuÊt hiÖn ®ång thêi víi viÖc thanh tra c¸c giao dÞch bÊt th−êng liªn quan ®Õn ®èi t−îng thanh tra. Khi ph¸t hiÖn ®Çy ®ñ c¸c dÊu hiÖu vi ph¹m trong giao dÞch hoÆc trong c¸c tr−êng hîp khÈn cÊp, c¬ quan chñ qu¶n sÏ tiÕn hµnh thanh tra trùc tiÕp c¸c giao dÞch bÊt th−êng. §èi t−îng bÞ thanh tra cã nghÜa vô cung cÊp ®Çy ®ñ chÝnh x¸c vµ kÞp thêi c¸c th«ng tin cã liªn quan ®Ó tæ chøc thanh tra x¸c minh, ph©n tÝch: - Sè l−îng chøng kho¸n ®· ph¸t hµnh - BiÕn ®éng vÒ gi¸ vµ khèi l−îng chøng kho¸n giao dÞch - TÝnh lµnh m¹nh trong mèi quan hÖ gi÷a tæ chøc niªm yÕt víi c«ng ty chøng kho¸n vµ c«ng ty kiÓm to¸n. - Mèi quan hÖ gi÷a nh÷ng ng−êi n¾m ®−îc th«ng tin néi bé cña tæ chøc ph¸t hµnh víi nhau vµ víi nh÷ng ®èi t−îng kh¸c. - Mèi quan hÖ gi÷a nh÷ng nhµ ®Çu t− n¾m gi÷ phÇn lín sè l−îng chøng kho¸n ph¸t hµnh. - C¸c giao dÞch cã gi¸ trÞ lín, mê ¸m. - Nh÷ng hµnh vi gian lËn kh¸c nh−: nhiÒu gi¸, ®Çu c¬... Sau khi x¸c minh, ph©n tÝch c¸c vÊn ®Ò trªn, tæ chøc thanh tra ®−a ra kÕt luËn cuèi cïng vÒ møc ®é vi ph¹m cña c¸c ®èi t−îng, tõ cã kiÕn nghÞ lªn cÊp cã thÈm quyÒn c¸c biÖn ph¸p xö lý, kû luËt. 10.3.3.3. Xö lý kû luËt Tuú møc ®é vi ph¹m vµ quy ®Þnh ph¸p quy cña tõng n−íc mµ c¸c møc ®é xö lý kû luËt kh¸c nhau ®èi víi ®èi t−îng vi ph¹m. ViÖc xö lý kû luËt ®−îc xem xÐt d−íi c¸c gi¸c ®é sau: Nguyªn t¾c xö lý kû luËt: Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 284 Môc ®Ých cña viÖc xö lý kû luËt c¸c ®èi t−îng vi ph¹m lµ nh»m t¹o lËp sù c«ng b»ng vµ æn ®Þnh cña thÞ tr−êng v× vËy ph¶i tu©n thñ nh÷ng nguyªn t¾c sau: - Nguyªn t¾c ®óng ®èi t−îng; - Nguyªn t¾c ®óng hµnh vi vi ph¹m; - Nguyªn t¾c ®óng thÈm quyÒn, thñ tôc; - Nguyªn t¾c ®óng møc ®é vi ph¹m; - Nguyªn t¾c kÞp thêi, triÖt ®Ó. C¸c hµnh vi bÞ xö lý kû luËt: Thø nhÊt: vi ph¹m luËt, c¸c v¨n b¶n ph¸p quy d−íi luËt trong lÜnh vùc chøng kho¸n, c¸c quy chÕ, quy ®Þnh cña Së GD. Thø hai: vi ph¹m tÝnh trung thùc hoÆc chËm trÔ trong viÖc cung cÊp th«ng tin, b¸o c¸o. Thø ba: cã hµnh vi che dÊu, c¶n trë viÖc thanh tra cña c¬ quan cã thÈm quyÒn. Thø t−: cã c¸c hµnh vi lõa ®¶o, gian lËn lµm tæn h¹i ®Õn lîi Ých cña c¸c tæ chøc, c¸ nh©n tham gia thÞ tr−êng. C¸c h×nh thøc xö lý, kû luËt: Nh− trªn ®· nãi, c¸c h×nh thøc xö lý kû luËt tuú thuéc vµo møc ®é vi ph¹m nh−ng nh×n chung cã nh÷ng h×nh thøc chñ yÕu sau. 1. Yªu cÇu söa ®æi, söa ch÷a khi ®èi t−îng ph¸t sinh c¸c vÊn ®Ò kh«ng hîp lý so víi c¸c quy ®Þnh hiÖn hµnh. 2. Ph¹t c¶nh c¸o, khiÓn tr¸ch: h×nh thøc nµy ®−îc ¸p dông trong tr−êng hîp ®èi t−îng vi ph¹m kh«ng cè ý hoÆc vi ph¹m lÇn ®Çu víi quy m« nhá, kh«ng g©y thiÖt h¹i ®¸ng kÓ cho thÞ tr−êng vµ c¸c ®èi t−îng kh¸c. 3. Ph¹t tiÒn: ®−îc ¸p dông khi ®èi t−îng thùc hiÖn hµnh vi vi ph¹m cè ý g©y tæn h¹i ®Õn nguyªn t¾c c«ng b»ng, g©y c¶n trë ho¹t ®éng qu¶n lý, gi¸m s¸t cña SGD. 4. Yªu cÇu båi th−êng thiÖt h¹i cho ng−êi bÞ h¹i. Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 285 5. §×nh chØ mét phÇn hay toµn bé giao dÞch trong mét thêi h¹n nhÊt ®Þnh khi hµnh vi ph¹m lµ cè ý, g©y tæn h¹i ®¸ng kÓ ®Õn c¸c chñ thÓ kh¸c, ph¸ vì tÝnh c«ng b»ng vµ trËt tù vèn cã cña thÞ tr−êng, c¶n trë ho¹t ®éng gi¸m s¸t. 6. T−íc quyÒn sö dông giÊy phÐp. H×nh thøc nµy ®−îc ¸p dông khi c¸c hµnh vi vi ph¹m lµ cè ý vµ cã tÝnh hÖ thèng, x¶y ra nhiÒu lÇn. 7. TÞch thu toµn bé c¸c kho¶n thu cã ®−îc tõ viÖc thùc hiÖn c¸c hµnh vi vi ph¹m vµ sè chøng kho¸n liªn quan. §©y lµ mét h×nh thøc ph¹t bæ sung, ®−îc ¸p dông kÌm theo c¸c h×nh ph¹t chÝnh khi ®· cã th«ng b¸o yªu cÇu ®×nh chØ mµ vÉn cè t×nh vi ph¹m hoÆc t¸i ph¹m nhiÒu lÇn cã tÝnh hÖ thèng. ThÈm quyÒn vµ thñ tôc xö lý, kû luËt: ThÈm quyÒn xö lý kû luËt ®−îc ph©n cÊp tuú theo tÝnh chÊt vµ møc ®é vi ph¹m cña ®èi t−îng. C¸c cÊp cã thÈm quyÒn xö lý kû luËt bao gåm: ChÝnh phñ; c¬ quan qu¶n lý Nhµ n−íc vÒ chøng kho¸n; chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng n¬i x¶y ra vi ph¹m; Thanh tra chøng kho¸n. ViÖc xö lý kû luËt ph¶i tu©n theo thñ tôc vµ tr×nh tù nhÊt ®Þnh: khi quyÕt ®Þnh c¶nh c¸o, khiÓn tr¸ch ®èi t−îng vi ph¹m, c¬ quan thÈm quyÒn ph¶i cã v¨n b¶n chÝnh thøc göi ®Õn ®èi t−îng vi ph¹m, chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng víi ng−êi vi ph¹m c− tró hoÆc víi ng−êi vi ph¹m lµm viÖc. §èi víi c¸c quyÕt ®Þnh xö ph¹t kh¸c, c¬ quan cã thÈm quyÒn ph¶i lËp biªn b¶n vi ph¹m vµ ra quyÕt ®Þnh xö ph¹t. Tr×nh tù xö lý kû luËt ®−îc thùc hiÖn theo c¸c b−íc sau: B−íc 1: Thanh tra b¸o c¸o lªn tæ chøc, c¸ nh©n cã thÈm quyÒn. B−íc 2: Häp xÐt thi hµnh kû luËt, kÕt luËn ®−îc ®−a ra trªn c¬ së tham kh¶o ý kiÕn cña c¸c c¸ nh©n tæ chøc cã liªn quan. B−íc 3: B¸o c¸o lªn UB kû luËt. B−íc 4: Ra quyÕt ®Þnh cuèi cïng thi hµnh kû luËt ®èi t−îng vi ph¹m. B−íc 5: NhËn vµ gi¶i quyÕt khiÕu n¹i. Gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n kh«ng chØ lµ nhiÖm vô cña c¬ quan Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 286 qu¶n lý vÒ chøng kho¸n, Së Giao dÞch mµ cßn lµ cña tÊt c¶ c¸c chñ thÓ cã liªn quan ®Õn thÞ tr−êng chøng kho¸n. Ngoµi viÖc ®¶m b¶o tÝnh c«ng b»ng, æn ®Þnh cña thÞ tr−êng, nã cßn gióp t¹o ra c¶m gi¸c an t©m cho nhµ ®Çu t−, tõ ®ã thóc ®Èy thÞ tr−êng ph¸t triÓn. NhiÖm vô nµy ®ßi hái cÇn cã nh÷ng ®Çu t− ®óng mùc vÒ con ng−êi, vÒ x©y dùng c¬ së vËt chÊt, ®Æc biÖt ph¶i ®−a c«ng nghÖ th«ng tin vµo ho¹t ®éng qu¶n lý. Ngoµi ra, cÇn x©y dùng mét hÖ thèng c¸c quy ®Þnh chÆt chÏ, phï hîp víi thùc tÕ ®Ó thuËn lîi cho ho¹t ®éng quan träng nµy. 10. 4. Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n - kinh nghiÖm cña mét sè n−íc Cã nhiÒu c¸ch ®Ó giíi thiÖu kinh nghiÖm qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n cña c¸c n−íc trªn thÕ giíi. ë ®©y, nh»m thiÕt lËp tÝnh hÖ thèng vµ logic cho ng−êi ®äc, chóng t«i giíi thiÖu nh÷ng kinh nghiÖm nµy d−íi 3 gi¸c ®é: - C¸c c¬ quan qu¶n lý, gi¸m s¸t thÞ tr−êng - Khung ph¸p lý cña ho¹t ®éng qu¶n lý, gi¸m s¸t thÞ tr−êng - Ph©n cÊp gi¸m s¸t thÞ tr−êng 10.4.1. C¬ quan qu¶n lý, gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n 10.4.1.1. C¬ quan qu¶n lý Nhµ n−íc Trªn hÇu hÕt c¸c thÞ tr−êng, c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc vÒ chøng kho¸n ®Òu cã nhiÖm vô chung lµ ®¶m b¶o ho¹t ®éng cã tæ chøc cña thÞ tr−êng chøng kho¸n b»ng viÖc ®Æt ra c¸c quy ®Þnh vµ gi¸m s¸t viÖc thùc hiÖn c¸c quy ®Þnh ®ã. C¬ quan qu¶n lý chøng kho¸n ra ®êi sím nhÊt lµ UBCK Mü (SEC) thµnh lËp ngµy 6/6/1934 sau sù sôp ®æ cña thÞ tr−êng n¨m 1929. UBCK Mü lµ c¬ quan cã tÝnh ®éc lËp cao ®øng ®Çu lµ Chñ tÞch vµ 4 Uû viªn héi ®ång do Tæng thèng bæ nhiÖm víi nhiÖm kú 5 n¨m, SEC cã quyÒn lùc réng r·i tõ viÖc ban hµnh c¸c quy ®Þnh, cÊp phÐp kinh doanh, cÊp thÐp thµnh lËp SGD ®Õn viÖc kiÓm tra, gi¸m s¸t vµ xö lý kû luËt c¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng. T¹i Anh Quèc, mÆc dï Uû ban chøng kho¸n vµ ®Çu t− (SIB) ®−îc thµnh Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 287 lËp t−¬ng ®èi muén (n¨m 1986) nh−ng l¹i cã m« h×nh qu¶n lý ®Æc thï, m« h×nh tù qu¶n rÊt cao, ChÝnh phñ chØ qu¶n lý vµ gi¸m s¸t rÊt Ýt. SIB chÞu sù gi¸m s¸t trùc tiÕp cña Bé tr−ëng Bé Tµi chÝnh nh−ng kh«ng ®−îc cÊp kinh phÝ tõ ng©n s¸ch, nh©n viªn cña SIB kh«ng ph¶i lµ c«ng chøc, viªn chøc cña ChÝnh phñ. T¹i NhËt B¶n, ch−a cã UBCK víi t− c¸ch lµ mét c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc ngang Bé, Tæng côc chøng kho¸n thuéc Bé Tµi chÝnh chÞu tr¸ch nhiÖm qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng. Ngoµi ra, cßn cã c¸c c¬ quan qu¶n lý phô trî kh¸c trong lÜnh vùc chøng kho¸n nh−: Héi ®ång chøng kho¸n (thµnh lËp n¨m 1952); Héi ®ång kÕ to¸n kinh doanh; Uû ban thanh tra chøng nhËn kÕ to¸n c«ng. §Õn n¨m 1992, Uû ban gi¸m s¸t vµ giao dÞch chøng kho¸n ®−îc thµnh lËp nh»m ®¶m b¶o tÝnh c«ng b»ng, c«ng khai vµ an toµn trong kinh doanh chøng kho¸n cho c¸c nhµ ®Çu t− t¹i Së giao dÞch. Uû ban nµy trùc thuéc Bé Tµi chÝnh vµ ho¹t ®éng t−¬ng ®èi déc lËp víi c¸c tæ chøc kh¸c. M« h×nh qu¶n lý cña NhËt B¶n còng ph¸t huy rÊt cao tÝnh tù qu¶n. T¹i Hµn Quèc, tån t¹i song song 2 c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc vÒ chøng kho¸n gåm UBCK Hµn Quèc (KSEC) vµ Uû ban gi¸m s¸t chøng kho¸n (SSB). KSEC vµ SSB chÞu tr¸ch nhiÖm qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n d−íi sù chØ ®¹o cña Bé Tµi chÝnh. Chñ tÞch UBCK ®ång thêi lµ L·nh ®¹o Uû ban gi¸m s¸t, ngoµi viÖc qu¶n lý thÞ tr−êng chøng kho¸n vµ c¸c ®Þnh chÕ liªn quan cßn qu¶n lý, kiÓm so¸t trùc tiÕp thÞ tr−êng, c¸c c«ng ty chøng kho¸n, c¸c tæ chøc niªm yÕt, c¸c nhµ ®Çu t− hoÆc nhµ ph¸t hµnh n−íc ngoµi. T¹i Trung Quèc, Uû ban qu¶n lý chøng kho¸n (CSRC) thµnh lËp n¨m 1992 lµ c¬ quan thuéc Quèc Vô ViÖn Trung Quèc, thùc hiÖn chøc n¨ng qu¶n lý thÞ tr−êng chøng kho¸n. Sau ®ã Uû ban nµy kÕt hîp víi Uû ban gi¸m s¸t thÞ tr−êng vµ ®æi tªn tµnh Uû ban gi¸m qu¶n chøng kho¸n. 10.4.1.2. C¬ quan ®iÒu hµnh SGD chøng kho¸n Nh×n chung, hÇu hÕt c¸c c¬ quan ®iÒu hµnh SGDCK lµ mét tæ chøc tù qu¶n ®Æt d−íi sù qu¶n lý, gi¸m s¸t chÆt chÏ cña c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc trong lÜnh vùc chøng kho¸n. SGDCK tù qu¶n lý vµ gi¸m s¸t c¸c thµnh viªn cña m×nh th«ng qua ®iÒu lÖ thµnh lËp, c¸c khÕ −íc vµ c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt. Nã còng qu¶n lý c¸c tæ chøc niªm yÕt, ph¸t hµnh, c¸c ho¹t ®éng giao dÞch, c¸c quü ®Çu t−... SGDCK tù thùc hiÖn viÖc gi¸m s¸t, kiÓm tra, gi¶i Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 288 quyÕt vµ xö lý c¸c tranh chÊp c¸c vi ph¹m trong ph¹m vi qu¶n lý. HÖ thèng tù qu¶n t¹o ra sù linh ho¹t vµ n¨ng ®éng, ®¸p øng tèt h¬n c¸c nhu cÇu vµ sù thay ®æi, biÕn ®éng cña thÞ tr−êng. T¹i §øc, Anh, NhËt chÕ ®é tù qu¶n ®ãng mét vai trß quan träng, c¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng còng ®ång thêi lµ thµnh viªn cña tæ chøc tù qu¶n. T¹i Mü, tranh chÊp gi÷a c¸c chñ thÓ x¶y ra ®−îc gi¶i quyÕt bëi tæ chøc tù qu¶n. C¸c thÞ tr−êng chøng kho¸n míi thµnh lËp vµ ®ang trong giai ®o¹n ph¸t triÓn nh− Trung Quèc, Philippin, Indonexia, Malaisia... ®Òu ¸p dông chÕ ®é b¸n tù qu¶n. SGD tiÕn hµnh tù qu¶n trªn c¬ së b¸o c¸o vµ tham kh¶o ý kiÕn cña c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc. 10.4.2. HÖ thèng ph¸p lý T¹i Mü, NhËt, Anh, §øc, Hµn Quèc, Th¸i Lan, nh÷ng n−íc cã lÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn thÞ tr−êng chøng kho¸n l©u ®êi, hÖ thèng ph¸p lý kh¸ hoµn chØnh vµ chÆt chÏ. HÖ thèng c¸c v¨n b¶n ph¸p quy chñ yÕu gåm LuËt, §¹o luËt vµ c¸c quy chÕ do c¬ quan qu¶n lý Nhµ n−íc vµ tæ chøc tù qu¶n ban hµnh. T¹i c¸c n−íc ®ang ph¸t triÓn nh− Trung quèc, Indonesia, b¶n th©n toµn bé hÖ thèng ph¸p lý quèc gia ch−a ®ång bé vµ hoµn chØnh nªn c¸c v¨n b¶n ph¸p quy trong lÜnh vùc chøng kho¸n cßn nhiÒu bÊt cËp, thiÕu sãt cÇn bæ sung, söa ch÷a. Chóng tån t¹i hÇu hÕt d−íi d¹ng c¸c v¨n b¶n d−íi luËt (nghÞ ®Þnh, quyÕt ®Þnh, quy chÕ). T¹i Mü, LuËt chøng kho¸n (1933) vµ LuËt chøng kho¸n vµ SGD (1934) lµ hai bé luËt c¬ b¶n ®iÒu chØnh toµn bé c¸c ph¹m trï trong lÜnh vùc chøng kho¸n cña luËt chøng kho¸n ®Ò cËp chñ yÕu ®Õn ho¹t ®éng ph¸t hµnh cña c¸c c«ng ty trong khi luËt chøng kho¸n vµ SGD quy ®Þnh viÖc mua b¸n chøng kho¸n trªn thÞ tr−êng s¬ cÊp. Ngoµi ra, hÖ thèng ph¸p lý cña Mü cßn cã c¸c luËt bæ trî kh¸c nh− LuËt c«ng ty ®Çu t− (1940), LuËt uû ban giao dÞch hµng hãa t−¬ng lai (1974), LuËt b¶o hé nhµ ®Çu t− chøng kho¸n (1970). Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 289 HÖ thèng ph¸p lý cña Mü trong lÜnh vùc chøng kho¸n ban hµnh n¨m 1974 quy ®Þnh kh¸ ®Çy ®ñ vµ chÆt chÏ c¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn lÜnh vùc chøng kho¸n. T¹i §øc, hÖ thèng ph¸p lý trong lÜnh vùc chøng kho¸n ®−îc ban hµnh d−íi h×nh thøc mét hÖ thèng luËt ®¬n hµnh: + LuËt khuyÕn khÝch thÞ tr−êng tµi chÝnh (1994) + LuËt kinh doanh chøng kho¸n (söa ®æi 1994) + LuËt Së Giao dÞch chøng kho¸n + LuËt thanh to¸n bï trõ vµ l−u gi÷ chøng kho¸n + LuËt Ng©n hµng + LuËt C«ng ty T¹i Hµn Quèc, c¸c bé luËt c¬ b¶n gåm cã LuËt chøng kho¸n vµ giao dÞch chøng kho¸n, LuËt cñng cè ph¸t triÓn vèn, LuËt th−¬ng m¹i, LuËt ®Çu t− tÝn th¸c chøng kho¸n vµ LuËt kiÓm to¸n kh¸ hoµn chØnh vµ chuÈn mùc cã thÓ tham kh¶o trong qu¸ tr×nh x©y dùng ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n ë ViÖt Nam. Trung Quèc cã hÖ thèng ph¸p lý vÒ chøng kho¸n kh¸ t−¬ng ®ång víi ViÖt Nam. C¸c v¨n b¶n ph¸p quy vÉn cßn trong t×nh tr¹ng thiÕu ®ång bé, nhÊt qu¸n, ch−a ®Çy ®ñ vµ nhanh l¹c hËu. Ngoµi LuËt c«ng ty ®−îc ban hµnh n¨m 1994, hÇu hÕt c¸c v¨n b¶n ph¸p quy kh¸c ®Òu lµ v¨n b¶n d−íi luËt gåm: - Quy chÕ t¹m thêi vÒ ph¸t hµnh vµ giao dÞch cæ phiÕu - Quy chÕ t¹m thêi liªn quan ®Õn Së Giao dÞch chøng kho¸n - C¸c biÖn ph¸p t¹m thêi trong viÖc ng¨n chÆn lõa ®¶o chøng kho¸n. - C¸c quy ®Þnh vÒ c«ng bè th«ng tin chøng kho¸n, vÒ ph¸t hµnh chøng kho¸n. - C¸c quy ®Þnh t¹m thêi cña Bé T− ph¸p vµ Héi ®ång chøng kho¸n vÒ tiªu chuÈn c¸c luËt s− lµm viÖc trong lÜnh vùc dÞch vô ph¸p lý. - Quy ®Þnh vÒ tiªu chuÈn c¸c tæ chøc kÕ to¸n vµ c¸c kÕ to¸n viªn trong kinh doanh chøng kho¸n. Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 290 10.4.3. HÖ thèng gi¸m s¸t T¹i ®a sè c¸c n−íc, hÖ thèng gi¸m s¸t cã tr¸ch nhiÖm quan träng nhÊt lµ gi¸m s¸t, kiÓm tra viÖc thùc thi c¸c quy ®Þnh trong lÜnh vùc chøng kho¸n. M« h×nh ph©n cÊp gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n cña Mü nh− sau: CÊp 1: UBCK gi¸m s¸t c¸c tæ chøc tù qu¶n trong viÖc yªu cÇu c¸c thµnh viªn cña hä tu©n thñ ®óng c¸c luËt vÒ chøng kho¸n vµ ®iÒu lÖ tù qu¶n. CÊp 2: C¸c tæ chøc tù qu¶n gi¸m s¸t thµnh viªn cña m×nh vµ c¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng b»ng c¸ch thiÕt lËp, thùc hiÖn vµ ®¸nh gi¸ c¸c tiªu chuÈn ®Ò ra. CÊp 3: UBCK vµ tæ chøc tù qu¶n gi¸m s¸t c¸c c«ng ty chøng kho¸n, c¸c c«ng ty qu¶n lý quü ®Çu t− chøng kho¸n. Néi dung chÝnh cña viÖc gi¸m s¸t lµ kiÓm tra t×nh h×nh tµi chÝnh vµ møc ®é tu©n thñ c¸c chØ tiªu tµi chÝnh theo luËt ®Þnh. §ång thêi, xem xÐt c¸c giao dÞch tr¸i phÐp víi gi¸ c¶ vµ khèi l−îng v−ît chuÈn ®Þnh, giao dÞch néi gi¸n hoÆc sö dông tiÒn ký quü cña kh¸ch hµng sai môc ®Ých. 10.5. Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n ë ViÖt Nam ThÞ tr−êng chøng kho¸n ViÖt Nam chÝnh thøc ®i vµo ho¹t ®éng ngµy 20/7/2000 víi sù khai tr−¬ng cña trung t©m giao dÞch chøng kho¸n TP Hå ChÝ Minh. Tr−íc ®ã, ®Ó chuÈn bÞ cho sù ra ®êi cña thÞ tr−êng, UBCKNN (SSC) ®−îc thµnh lËp theo NghÞ ®Þnh 75/CP ngµy 28/11/1996 cña Thñ t−íng ChÝnh phñ. SSC lµ c¬ quan trùc thuéc ChÝnh phñ, cã nhiÖm vô chuÈn bÞ c¸c ®iÒu kiÖn vÒ ph¸p lý, hµng hãa, con ng−êi vµ c¬ së vËt chÊt cho thÞ tr−êng chøng kho¸n ViÖt Nam. SSC lµ c¬ quan qu¶n lý nhµ n−íc cao nhÊt trong lÜnh vùc chøng kho¸n. Bªn c¹nh ®ã, Bé Tµi chÝnh, Ng©n hµng Nhµ n−íc, Bé T− ph¸p qu¶n lý nhµ n−íc vÒ mét sè vÊn ®Ò nhÊt ®Þnh trong lÜnh vùc chøng kho¸n. Theo nghÞ ®Þnh 75/CP (28/11/1996) UBCKNN cã c¸c nhiÖm vô vµ quyÒn h¹n sau: Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 291 - So¹n th¶o c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr−êng chøng kho¸n ®Ó tr×nh cÊp cã thÈm quyÒn xem xÐt quyÕt ®Þnh vµ tæ chøc, h−íng dÉn thùc hiÖn c¸c v¨n b¶n ®ã. - Chñ tr×, phèi hîp víi c¸c Bé, ngµnh cã liªn quan tæ chøc x©y dùng vµ ph¸t triÓn thÞ tr−êng chøng kho¸n ë ViÖt Nam - CÊp, ®×nh chØ hoÆc thu håi giÊy phÐp ho¹t ®éng ®èi víi c«ng ty kinh doanh chøng kho¸n, c«ng ty t− vÊn chøng kho¸n, quü ®Çu t− chøng kho¸n, c«ng ty qu¶n lý quü ®Çu t− chøng kho¸n vµ c¸c ®¬n vÞ ®−îc ph¸t hµnh chøng kho¸n ®Ó giao dÞch ë thÞ tr−êng chøng kho¸n theo quy ®Þnh cña ChÝnh Phñ. - Thµnh lËp vµ qu¶n lý c¸c tæ chøc tæ chøc dÞch vô vµ phô trî cho ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng chøng kho¸n theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt. - Tr×nh Thñ t−íng ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh thµnh lËp, ®×nh chØ ho¹t ®éng hoÆc gi¶i thÓ Së giao dÞch chøng kho¸n. - KiÓm tra, gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña Së giao dÞch chøng kho¸n vµ c¸c tæ chøc cã liªn quan ®Õn viÖc ph¸t hµnh, kinh doanh, dÞch vô chøng kho¸n. - Ban hµnh c¸c quy ®Þnh vÒ niªm yÕt, th«ng b¸o ph¸t hµnh, th«ng tin vÒ giao dÞch, mua b¸n chøng kho¸n; tho¶ thuËn víi Bé tµi chÝnh ®Ó quy ®Þnh phÝ, lÖ phÝ liªn quan ®Õn viÖc ph¸t hµnh vµ kinh doanh chøng kho¸n. - Tæ chøc ®µo t¹o n©ng cao tr×nh ®é chuyªn m«n nghiÖp vô cho ®éi ngò c¸n bé qu¶n lý, kinh doanh chøng kho¸n vµ thÞ tr−êng chøng kho¸n. - Hîp t¸c víi c¸c tæ chøc quèc tÕ vµ c¸c n−íc vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr−êng chøng kho¸n theo quy ®Þnh cña ChÝnh phñ. - Chñ tr×, phèi hîp víi c¸c c¬ quan cã liªn quan ¸p dông c¸c biÖn ph¸p cÇn thiÕt ®Ó ®¶m b¶o cho c¸c ho¹t ®éng thÞ tr−êng chøng kho¸n diÔn ra cã hiÖu qu¶ vµ ®óng ph¸p luËt. - Qu¶n lý c¬ së vËt chÊt vµ tæ chøc bé m¸y, c«ng chøc, viªn chøc cña Uû ban theo quy ®Þnh cña ChÝnh phñ. - Thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc kh¸c do Thñ t−íng ChÝnh phñ giao. UBCK nhµ n−íc cã tÝnh ®éc lËp t−¬ng ®èi víi c¸c Bé ngµnh. §iÒu hµnh Uû ban gåm: Chñ tÞch, c¸c Phã chñ tÞch vµ c¸c Uû viªn kiªm nhiÖm cÊp Thø Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 292 tr−ëng c¸c Bé: Bé Tµi chÝnh, T− ph¸p, KÕ ho¹ch ®Çu t−, Ng©n hµng nhµ n−íc. Chñ tÞch UBCN Nhµ n−íc chÞu tr¸ch nhiÖm tr−íc Thñ t−íng ChÝnh phñ, ChÝnh phñ vµ Quèc héi vÒ ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng chøng kho¸n. S¬ ®å bé m¸y UBCK NN (SSC) ThÞ tr−êng chøng kho¸n ViÖt Nam hiÖn nay cã Trung t©m giao dÞch t¹i TP. Hå ChÝ Minh vµ Hµ Néi. Tuy nhiªn, míi chØ cã thÞ tr−êng giao dÞch chøng kho¸n TPHCM ®i vµo ho¹t ®éng (tõ ngµy 20/7/2000). Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n TP.HCM lµ mét ®Þnh chÕ tµi chÝnh Nhµ n−íc, tæ chøc theo nguyªn t¾c thµnh viªn, cã t− c¸ch ph¸p nh©n vµ ho¹t ®éng kh«ng v× môc tiªu lîi nhuËn. HÖ thèng gi¸m s¸t cña thÞ tr−êng chøng kho¸n ViÖt Nam ®−îc x©y dùng theo m« h×nh ph©n cÊp. Chñ tÞch C¸c Phã chñ tÞch C¸c uû viªn kiªm nhiÖm cÊp thø tr−ëng C¸c Vô chuyªn m«n V¨n phßng ®¹i diÖn TPHCM TTGDCK TPHCM TTGDCK Hµ Néi V¨n phßng Vô ph¸t triÓn thÞ tr−êng Vô qu¶n lý KDCK Vô qu¶n lý ph¸t hµnh Vô quan hÖ quèc tÕ Thanh tra UB CKNN Vô tæ chøc CB ®µo t¹o C¸c ®¬n vÞ trùc thuéc kh¸c Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 293 - UBCK nhµ n−íc gi¸m s¸t c¸c tæ chøc ph¸t hµnh, SGDCK vµ c¸c tæ chøc trung gian trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n. - TTGDCK gi¸m s¸t hµng ngµy c¸c c«ng ty chøng kho¸n thµnh viªn vµ c¸c giao dÞch trªn së, tõ ®ã tæng hîp, ph©n tÝch, ph¸t hiÖn c¸c sai ph¹m b¸o c¸o lªn UBCKNN. - C¸c tæ chøc trung gian trªn thÞ tr−êng x©y dùng hÖ thèng gi¸m s¸t néi bé trªn c¬ së c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt. S¬ ®å bé m¸y thanh tra, gi¸m s¸t TTCK ViÖt Nam Theo NghÞ ®Þnh sè 17-2000/N§-CP ngµy 26/5/2000 cña ChÝnh phñ vÒ tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña thanh tra chøng kho¸n, thanh tra chøng kho¸n ViÖt Nam lµ thanh tra Nhµ n−íc chuyªn ngµnh vÒ chøng kho¸n vµ thÞ tr−êng chøng kho¸n, thuéc tæ chøc bé m¸y cña Uû ban chøng kho¸n Nhµ n−íc, cã con dÊu riªng. Môc ®Ých ho¹t ®éng cña Thanh tra chøng kho¸n nh»m gãp phÇn ®¶m b¶o cho ho¹t ®éng cña thÞ tr−êng chøng kho¸n ®−îc an toµn, c«ng b»ng, c«ng khai, cã hiÖu qu¶, b¶o vÖ lîi Ých cña Nhµ n−íc, quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña nhµ ®Çu t−. Ch¸nh thanh tra C¸c phã ch¸nh thanh tra Phßng gi¸m s¸t c«ng ty ph¸t hµnh vµ c«ng bè th«ng tin Phßng kiÓm tra kÕ to¸n Phßng gi¸m s¸t thÞ tr−êng Phßng gi¸m s¸t c«ng ty chøng kho¸n Phßng gi¸m s¸t c«ng ty qu¶n lý ®Çu t− Phßng tæng hîp nh©n sù Phßng xem xÐt gi¶i quyÕt khiÕu n¹i P ß g c−ìng chÕ Gi¸o tr×nh ThÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 294 §èi t−îng thanh tra chøng kho¸n quy ®Þnh t¹i NghÞ ®Þnh gåm: - C¸c tæ chøc ph¸t hµnh chøng kho¸n ®−a vµo giao dÞch t¹i thÞ tr−êng giao dÞch tËp trung; - Trung t©m giao dÞch chøng kho¸n, Së giao dÞch chøng kho¸n; - C¸c c«ng ty chøng kho¸n, tæ chøc b¶o l·nh ph¸t hµnh, c«ng ty qu¶n lý quü ®Çu t−, tæ chøc ®¨ng ký chøng kho¸n, l−u ký chøng kho¸n, thanh to¸n bï trõ chøng kho¸n, ng©n hµng gi¸m s¸t; - Ng−êi hµnh nghÒ kinh doanh chøng kho¸n; - C¸c tæ chøc vµ c¸c c¸ nh©n cã liªn quan ®Õn ho¹t ®éng chøng kho¸n vµ thÞ tr−êng chøng kho¸n; Ph¹m vi ho¹t ®éng cña thanh tra chøng kho¸n gåm cã: - Ho¹t ®éng ph¸t hµnh chøng kho¸n; - C¸c giao dÞch chøng kho¸n - C¸c ho¹t ®éng kinh doanh, ®¨ng ký, thanh to¸n bï trõ, l−u ký chøng kho¸n; - ViÖc c«ng bè th«ng tin. C©u hái «n tËp Ch−¬ng 1o: Qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n 295 1. Sù cÇn thiÕt ph¶i cã sù qu¶n lý vµ gi¸m s¸t thÞ tr−êng chøng kho¸n. Liªn hÖ thùc tiÔn TTCK ViÖt Nam hiÖn nay? 2. Néi dung qu¶n lý TTCK? B×nh luËn cña Anh (ChÞ) vÒ thùc tr¹ng qu¶n lý TTCK ViÖt Nam hiÖn nay? 3. Néi dung thanh tra vµ gi¸m s¸t TTCK? Liªn hÖ thùc tiÔn c«ng t¸c thanh tra vµ gi¸m s¸t ho¹t ®éng cña TTCK ViÖt Nam hiÖn nay. 4. Môc tiªu qu¶n lý vµ gi¸m s¸t TTCK. Theo Anh (ChÞ), TTCK ViÖt Nam cÇn t¨ng c−êng c¸c biÖn ph¸p g× ®Ó ®¶m b¶o c¸c môc tiªu trªn?

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfgiaotrinhthitruongchungkhoan.pdf
Tài liệu liên quan