Khóa luận Ngành thép Việt Nam trước thách thức hội nhập AFTA

Lời nói đầu 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngành công nghiệp thép của Việt Nam hiện nay đang được phát triển trên cơ sở chính sách bảo hộ của Nhà nước. Tuy nhiên, kể từ khi tham gia vào ASEAN và AFTA từ năm 1995, đến nay Việt Nam bắt đầu bước vào giai đoạn cắt giảm thuế mạnh mẽ để đến năm 2006 có thể hoàn thành chương trình CEPT. Điều này đồng nghĩa với việc trong tương lai gần, ngành thép Việt Nam sẽ không thể được Nhà nước bảo hộ nữa. Do vậy, tham gia vào ASEAN và AFTA sẽ là một thách thức to lớn đối với ngành công nghiệp thép của Việt Nam. Mục tiêu của Việt Nam là đến năm 2020, Việt Nam cơ bản trở thành một nước công nghiệp do vậy, các ngành công nghiệp bao gồm cả ngành thép Việt Nam có hội nhập thành công hay không đều ảnh hưởng lớn đến mục tiêu này. Cũng như nhiều ngành công nghiệp khác, ngành thép Việt Nam hiện nay vừa phải đối mặt với những nguy cơ nội tại do được bảo hộ trong thời gian dài lại vừa phải chịu áp lực cạnh tranh rất lớn khi tham gia hội nhập. Trong khi đó các nước trong khu vực có trình độ phát triển kinh tế cũng như trình độ khoa học công nghệ, thiết bị tiên tiến hơn Việt Nam. Do vậy, chúng ta cần phải đánh giá được thực trạng, khả năng cạnh tranh của ngành thép hiện nay để từ đó đưa ra những thách thức mà ngành thép Việt Nam phải đối mặt trong quá trình hội nhập AFTA. Trên cơ sở đó, chúng ta cần có những biện pháp thích hợp để ngành thép có thể hội nhập thành công với ngành thép các nước khác trong khu vực. Một điều có thể khẳng định là việc tham gia vào xu thế hội nhập trong khu vực đòi hỏi nỗ lực rất lớn không chỉ từ phía Nhà nước mà bản thân doanh nghiệp trong ngành cũng phải năng động tìm ra hướng đi thích hợp cho mình. Với tầm quan trọng và ý nghĩa thực tiễn của vấn đề này, tác giả đã chọn đề tài “Ngành thép Việt Nam trước thách thức hội nhập AFTA” làm đề tài cho khoá luận tốt nghiệp. 2. Mục đích nghiên cứu Khoá luận này nghiên cứu kỹ về ngành thép Việt Nam trên nhiều khía cạnh để từ đó thấy được những thách thức mà ngành thép Việt Nam đang phải đối mặt trong quá trình tham gia AFTA và chỉ ra những cơ hội có thể nắm bắt trong quá trình hội nhập. Đồng thời, khoá luận cũng nghiên cứu về tình hình ngành thép các nước thành viên khác của ASEAN trong những năm gần đây để thấy được toàn cảnh môi trường cạnh tranh của ngành thép Việt Nam. Trên cơ sở những nghiên cứu đó, khoá luận đề xuất một số giải pháp nhằm giúp ngành thép Việt Nam hạn chế được những khó khăn, phát huy được những yếu tố thuận lợi trong việc tham gia AFTA. 3. Phạm vi nghiên cứu: Tìm hiểu những khó khăn, thách thức và những cơ hội khi hội nhập kinh tế quốc tế là một vấn đề rất phức tạp do liên quan đến mọi ngành, mọi lĩnh vực trong nền kinh tế. Xuất phát từ vai trò chiến lược của ASEAN đối với Việt Nam cũng như vị trí quan trọng của ngành thép trong quá trình CNH – HĐH đất nước, trong khoá luận này, tác giả chỉ đi sâu vào vấn đề hội nhập trong ngành thép Việt Nam trong khuôn khổ chương trình CEPT/AFTA mà chưa đề cập đến việc thực hiện khu vực mậu dịch tự do ASEAN – Trung Quốc cũng như khi tham gia WTO. 4. Phương pháp nghiên cứu: Khoá luận sử dụng phương pháp so sánh, tổng hợp và phân tích, kết hợp giữa các kết quả thống kê với vận dụng lý luận để làm sáng tỏ các vấn đề cần nghiên cứu. Khoá luận được xây dựng trên cơ sở những quan điểm của người viết kết hợp với việc tham khảo các văn bản, tài liệu, sách báo và ý kiến của một số chuyên gia trong ngành. 5. Bố cục của khoá luận Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các bảng biểu, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của Khoá luận được chia thành 3 chương: Chương I: Những vấn đề chung về hội nhập AFTA của Việt Nam Chương đầu giới thiệu tóm tắt sự hình thành ASEAN, AFTA và quá trình tham gia của Việt Nam vào tổ chức này, đồng thời đánh giá sơ lược một số tác động đối với nền kinh tế khi tham gia AFTA của Việt Nam. Chương II: Những thách thức của ngành thép Việt Nam trước hội nhập AFTA Chương này tóm tắt tình hình phát triển ngành công nghiệp thép các nước ASEAN trong những năm gần đây cũng như triển vọng tương lai của ngành này đối với từng nước. Vấn đề quan trọng trong chương II là đi sâu phân tích hiện trạng ngành thép Việt Nam từ đó thấy được những khó khăn thách thức của ngành khi tham gia AFTA. Chương III: Những giải pháp cho ngành thép khi tham gia AFTA Chương cuối đề xuất một vài kiến nghị đối với các chính sách của Nhà nước và một số giải pháp cho các doanh nghiệp trong ngành để nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm thép khi tham gia ASEAN. Do trình độ và kinh nghiệm của bản thân còn hạn chế, đồng thời vấn đề hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay còn phức tạp nên Khoá luận chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy, tác giả rất mong nhận được sự đánh giá, góp ý của các thầy cô giáo, các bạn sinh viên và những người quan tâm để khoá luận này được hoàn thiện hơn.

doc23 trang | Chia sẻ: maiphuongtl | Ngày: 06/07/2013 | Lượt xem: 182 | Lượt tải: 0download
Tóm tắt tài liệu Khóa luận Ngành thép Việt Nam trước thách thức hội nhập AFTA, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Ch­¬ng I Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ héi nhËp AFTA cña ViÖt Nam HiÖp héi c¸c quèc gia §«ng Nam ¸ ASEAN vµ khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA) HiÖp héi c¸c quèc gia §«ng Nam ¸ ASEAN §Çu nh÷ng n¨m 1960, Th¸i Lan, Malaysia, Philipine ®· rÊt nç lùc trong viÖc thµnh lËp HiÖp héi §«ng Nam ¸ gäi t¾t lµ ASA (1961) nh­ng do m©u thuÉn gi÷a Philipine vµ Malaysia nªn ASA ®· bÞ khñng ho¶ng vµ tan r· n¨m 1963. Sau ®ã Malaysia, Philipine vµ Indonesia cã kÕ ho¹ch thµnh lËp mét tæ chøc kh¸c nh­ng còng kh«ng thµnh c«ng còng do chÝnh s¸ch ®èi ®Çu cña Indonesia ®èi víi Malaysia. Tuy nhiªn, sau ®ã ®Êt n­íc Indonesia ®· cã nh÷ng thay ®æi kÐo theo nã lµ nh÷ng thay ®æi trong chÝnh s¸ch ngo¹i giao cña quèc gia nµy. Indonesia ®· nhiÖt t×nh h¬n ®èi víi viÖc thµnh lËp mét tæ chøc hîp t¸c toµn khu vùc. Còng trong thêi kú nµy, chñ nghÜa ®Õ quèc ®ang t¨ng c­êng ¶nh h­ëng cña m×nh tíi khu vùc §«ng Nam ¸ vµ Mü ®ang leo thang trong cuéc chiÕn tranh t¹i ViÖt Nam. C¸c quèc gia ®Òu m­íc chèng chñ nghÜa ®Õ quèc d­íi mäi h×nh thøc vµ mong muèn duy tr× chÝnh s¸ch ngo¹i giao ®éc lËp, do vËy c¸c n­íc cho r»ng nÕu ®oµn kÕt l¹i, hä sÏ tr¸nh ®­îc hiÓm häa tõ bªn ngoµi. MÆt kh¸c, c¸c n­íc cßn ph¶i ®èi phã víi c¸c phong trµo chèng ®èi trong n­íc vµ ®Òu cã chung môc tiªu lµ æn ®Þnh ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. ChÝnh v× c¸c lý do trªn, hiÖp héi c¸c quèc gia §«ng Nam ¸ (The Association of Sountheast Asians Nations - ASEAN) ®­îc thµnh lËp ngµy 08/08/1967 sau khi bé tr­ëng Ngo¹i giao c¸c n­íc Indonesia, Malaysia, Philipine, Singapore vµ Th¸i Lan ký b¶n Tuyªn bè ASEAN (hay ®­îc gäi lµ Tuyªn bè Bankok). TiÕp sau ®ã, ngµy 7/1/84, ASEAN kÕt n¹p thªm Brunei Darussalam. Ngµy 28/7/95, ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn chÝnh thøc thø 7 cña ASEAN. §Õn ngµy 23/7/97, Lµo vµ Myanma gia nhËp ASEAN. Vµ Campuchia trë thµnh thµnh viªn thø 10 cña ASEAN vµo ngµy 30/4/99. Cßn §«ng Timor hiÖn nay vÉn do ch­a thµnh lËp xong chÝnh phñ nªn ch­a tham gia vµo ASEAN. Nh­ vËy, hiÖn nay ASEAN bao gåm 10 quèc gia §«ng Nam ¸ víi: Tæng diÖn tÝch: gÇn 4,5 triÖu km2 Tæng d©n sè: kho¶ng 500 triÖu ng­êi Tæng GDP: kho¶ng 840 tû USD Tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu: kho¶ng 340 USD Môc tiªu ho¹t ®éng cña cña ASEAN ®­îc thÓ hiÖn rÊt râ trong tuyªn bè Bankok lµ thóc ®Èy sù ph¸t triÓn kinh tÕ, tiÕn bé x· héi vµ ph¸t triÓn v¨n ho¸ cña c¸c n­íc thµnh viªn, x©y dùng hoµ b×nh æn ®Þnh ë vïng §«ng Nam ¸. §ång thêi c¸c n­íc thµnh viªn còng hîp t¸c gióp ®ì lÉn nhau vÒ c¸c lÜnh vùc kinh tÕ, x· héi, v¨n hãa, khoa häc - kü thuËt vµ hµnh chÝnh. Ngoµi ra, c¸c n­íc còng hîp t¸c cïng cã lîi víi c¸c tæ chøc quèc tÕ vµ khu vùc kh¸c. Do bèi c¶nh ra ®êi, kÓ tõ khi thµnh lËp ASEAN lµ mét tæ chøc chñ yÕu mang mµu s¾c chÝnh trÞ. Qu¸ tr×nh hîp t¸c kinh tÕ chØ thùc sù b¾t ®Çu tõ n¨m 1975 khi ASEAN tæ chøc héi nghÞ bé tr­ëng kinh tÕ lÇn thø nhÊt. Sau tuyªn bè cña héi nghÞ cÊp cao ASEAN lÇn thø nhÊt n¨m 1976, sù hîp t¸c kinh tÕ ®­îc ®Èy m¹nh vµ cho ra ®êi c¬ chÕ hîp t¸c vµ tæ chøc bé m¸y hîp t¸c vÒ kinh tÕ. Còng t¹i héi nghÞ nµy, ch­¬ng tr×nh hµnh ®éng trong ®ã ®Ò ra 3 ch­¬ng tr×nh hîp t¸c kinh tÕ lín cña khu vùc lµ: Ch­¬ng tr×nh c¸c dù ¸n c«ng nghiÖp ASEAN (AIP); Tho¶ thuËn ­u ®·i th­¬ng m¹i ASEAN (PTA) vµ Ch­¬ng tr×nh hîp t¸c c«ng nghiÖp ASEAN (AICO) còng ®­îc th«ng qua. (AICO sau ®ã ®­îc bæ sung thªm ch­¬ng tr×nh liªn doanh c«ng nghiÖp AIJV). Th¸ng 12/1977, c¸c n­íc ASEAN ®· ký tho¶ thuËn ­u ®·i th­¬ng m¹i ASEAN (PTA) b­íc ®Çu tù do ho¸ th­¬ng m¹i nh»m ®Èy m¹nh ho¹t ®éng th­¬ng m¹i néi khèi th«ng qua nh÷ng h×nh thøc khuyÕn khÝch cho h­ëng møc thuÕ ­u ®·i thÊp (MOP). Cuèi nh÷ng n¨m 70 ®Õn nh÷ng n¨m 90, nÒn kinh tÕ ASEAN ph¸t triÓn nhanh vµ ®­îc coi lµ khu vùc ph¸t triÓn n¨ng ®éng trªn thÕ giíi. T¹i héi nghÞ th­îng ®Ønh lÇn thø 4, Héi nghÞ ®· th«ng qua c¸c biÖn ph¸p ®­îc thÓ hiÖn trong “HiÖp ®Þnh khung vÒ t¨ng c­êng hîp t¸c kinh tÕ ASEAN” trªn c¸c lÜnh vùc th­¬ng m¹i, c«ng nghiÖp, kho¸ng s¶n vµ n¨ng l­îng, tµi chÝnh vµ ng©n hµng, l­¬ng thùc vµ n«ng l©m; giao th«ng vËn t¶i vµ b­u ®iÖn - viÔn th«ng, trong ®ã quan träng nhÊt lµ tho¶ thuËn vÒ Khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA). §©y ®­îc coi lµ b­íc tiÕn quan träng vÒ chÊt trong lÞch sö hîp t¸c kinh tÕ cña ASEAN. Ch­¬ng tr×nh ­u ®·i thuÕ quan cã hiÖu lùc chung CEPT vµ khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA) Bèi c¶nh vµ sù ra ®êi cña khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA) Sau gÇn ba thËp kû ho¹t ®éng cña m×nh, sù hîp t¸c vÒ kinh tÕ trong ASEAN cßn ë møc ®é thÊp, hiÖu qu¶ ch­a cao. Ngoµi nguyªn nh©n lµ ho¹t ®éng cña ASEAN tr­íc ®©y chñ yÕu thiªn vÒ mÆt chÝnh trÞ mµ cßn mét sè nguyªn nh©n kh¸c. Thø nhÊt, liªn kÕt ASEAN kh«ng ph¶i lµ liªn kÕt gi÷a c¸c quèc gia thuÇn nhÊt vÒ kinh tÕ vµ chÝnh trÞ mµ ng­îc l¹i, ®©y lµ liªn minh cña mét nhãm c¸c n­íc rÊt kh¸c biÖt nhau vÒ thÓ chÕ chÝnh trÞ, t«n gi¸o vµ tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ. H¬n n÷a, gi÷a c¸c n­íc thµnh viªn vÉn cßn tån t¹i mét sè m©u thuÉn vÒ tranh chÊp l·nh thæ ®Õn nay ch­a gi¶i quyÕt ®­îc. Thø hai, ASEAN lµ mét tËp hîp c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn nhá vµ võa, nÒn kinh tÕ c¸c n­íc ASEAN cã tÝnh chÊt c¹nh tranh h¬n lµ bæ sung cho nhau nªn trong thêi kú ®Çu sù hîp t¸c kinh tÕ diÔn ra rÊt mê nh¹t. HÇu hÕt c¸c n­íc ®Òu coi träng thÞ tr­êng bªn ngoµi nh­ EU, Mü, NhËt, Canada…, coi ®©y lµ nh÷ng thÞ tr­êng chñ lùc gióp hä thùc hiÖn chÝnh s¸ch h­íng ngo¹i nªn kim ng¹ch néi bé ASEAN chØ ®¹t kho¶ng 25% tæng kim ngo¹i bu«n b¸n víi bªn ngoµi. Tuy nhiªn, vµo kho¶ng cuèi thËp kû 80, ®Çu thËp kû 90 thÕ kû 20, t×nh h×nh thÕ giíi cã rÊt nhiÒu biÕn ®éng. Vßng ®µm ph¸n Uruguay kÕt thóc th¾ng lîi më ra kh¶ n¨ng më réng bu«n b¸n trªn thÕ giíi, ra ®êi, vµ c¸c tæ chøc liªn kÕt kinh tÕ ra ®êi nh­ tæ chøc th­¬ng m¹i thÕ giíi (WTO), thÞ tr­êng chung ch©u ¢u, khu vùc mËu dÞch tù do B¾c Mü sù suy gi¶m dßng ®Çu t­ n­íc ngoµi vµo ASEAN. Xu h­íng toµn cÇu ho¸ kinh tÕ thÕ giíi ®· ®Æt ra nh÷ng th¸ch thøc to lín víi ASEAN trong viÖc c¹nh tranh cña hµng hãa ASEAN trªn thÞ tr­êng quèc tÕ vµ tÝnh hÊp dÉn ®èi víi c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi. ChÝnh v× vËy, ASEAN quyÕt t©m ®Èy m¹nh vµ t¨ng c­êng hîp t¸c kinh tÕ khu vùc, mµ quyÕt t©m nµy ®­îc thÓ hiÖn râ nhÊt l¹i Héi nghÞ th­îng ®Ønh ASEAN lÇn thø 4 n¨m 1992. Héi nghÞ th­îng ®Ønh ASEAN lÇn thø 4 diÔn ra ë Singapore vµo ngµy 27 - 28/01/1992. T¹i héi nghÞ nµy, c¸c nguyªn thñ quèc gia ASEAN ®· th«ng qua mét sè quyÕt ®Þnh vµ v¨n kiÖn quan träng sau: Tuyªn bè Singapore n¨m 1992 kh¼ng ®Þnh quyÕt t©m cña ASEAN ®­a ra sù hîp t¸c chÝnh trÞ vµ kinh tÕ lªn tÇm cao vµ më réng hîp t¸c sang lÜnh vùc an ninh. HiÖp ®Þnh khung vÒ t¨ng c­êng hîp t¸c kinh tÕ ASEAN trong ®ã nªu lªn ba nguyªn t¾c cña sù hîp t¸c h­íng ra bªn ngoµi, cïng cã lîi vµ linh ho¹t ®èi víi sù tham gia cña c¸c n­íc thµnh viªn trong c¸c ch­¬ng tr×nh, dù ¸n hîp t¸c, x¸c ®Þnh râ 5 lÜnh vùc hîp t¸c kinh tÕ cô thÓ lµ th­¬ng m¹i, c«ng nghiÖp, n¨ng l­îng, kho¸ng s¶n, n«ng - l©m - ng­ nghiÖp, tµi chÝnh - ng©n hµng, vËn t¶i - liªn l¹c vµ du lÞch vµ nhÊn m¹nh “hoµ gi¶i” lµ ph­¬ng ch©m gi¶i quyÕt nh÷ng kh¸c nhau gi÷a c¸c n­íc thµnh viªn trong viÖc gi¶i thÝch vµ thùc hiÖn HiÖp ®Þnh khung nµy. QuyÕt ®Þnh thµnh lËp Khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA) trong vßng 15 n¨m. Môc tiªu cña khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA) lµ lo¹i bá hoµn toµn c¸c hµng rµo c¶n trë th­¬ng m¹i ®èi víi hÇu hÕt c¸c hµng hãa trong néi bé ASEAN, kÓ c¶ thuÕ quan vµ c¸c lo¹i hµng rµo phi thuÕ. HiÖp ®Þnh vÒ ch­¬ng tr×nh ­u ®·i thuÕ quan cã hiÖu lùc chung CEPT quy ®Þnh c¸c biÖn ph¸p còng nh­ c¸c giai ®o¹n cho viÖc tõng b­íc gi¶m thuÕ nhËp khÈu, tiÕn tíi thùc hiÖn AFTA. ViÖc h×nh thµnh AFTA lµ ­u tiªn hµng ®Çu trong ch­¬ng tr×nh hîp t¸c cña ASEAN vµo cuèi thÕ kû 20 vµ ®Çu thÕ kû 21. Lóc ®Çu dù kiÕn AFTA sÏ ®­îc h×nh thµnh sau 15 n¨m th«ng qua viÖc thùc hiÖn Ch­¬ng tr×nh ­u ®·i thuÕ quan cã hiÖu lùc chung CEPT b¾t ®Çu tõ 01/01/1993. Nh­ng tr­íc sù thay ®æi nhanh chãng vµ c¸c xu thÕ ph¸t triÓn míi cña kinh tÕ thÕ giíi, t¹i héi nghÞ c¸c bé tr­ëng kinh tÕ ASEAN (AEM) lÇn thø 29 t¹i ChiÒng Mai (Th¸i Lan) th¸ng 09/1994, c¸c n­íc ASEAN ®· quyÕt ®Þnh rót ng¾n thêi h¹n hiÖu lùc thùc hiÖn CEPT xuèng cßn 10 n¨m ®Ó AFTA ®­îc h×nh thµnh vµo n¨m 2003. Ch­¬ng tr×nh ­u ®·i thuÕ quan cã HiÖu lùc chung CEPT Néi dung lo¹i bá hµng rµo thuÕ quan Theo tho¶ thuËn míi, c¸c n­íc thµnh viªn ASEAN sÏ thùc hiÖn lÞch tr×nh c¾t gi¶m thuÕ nhËp khÈu hµng hãa cña m×nh xuèng 0 - 5% trong thêi h¹n 10 n¨m b¾t ®Çu tõ 01/01/1993 ®Ó tiÕn tíi thµnh lËp khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA) vµo n¨m 2003 thay v× 15 n¨m nh­ tr­íc. §èi víi c¸c n­íc thµnh viªn ASEAN míi, thêi h¹n hoµn thµnh th­c hiÖn CEPT ®­îc ®iÒu chØnh phï hîp víi thêi gian gia nhËp. Cô thÓ, ViÖt Nam sÏ hoµn thµnh vµo n¨m 2006, Lµo vµ Myanmar b¾t ®Çu thùc hiÖn CEPT vµo n¨m 1998 vµ sÏ hoµn thµnh vµo n¨m 2008. Ch­¬ng tr×nh lo¹i bá hµng rµo thuÕ quan bao gåm c¸c néi dung chÝnh sau: C¸c danh môc s¶n phÈm vµ tiÕn tr×nh gi¶m thuÕ theo kÕ ho¹ch CEPT Danh môc c¸c s¶n phÈm gi¶m thuÕ ngay (IL): C¸c s¶n phÈm n»m trong danh môc nµy ®­îc c¾t gi¶m thuÕ quan víi lé tr×nh c¾t gi¶m nhanh (Fast track) vµ lé tr×nh c¾t gi¶m b×nh th­êng (Normal track) Lé tr×nh c¾t gi¶m nhanh: C¸c s¶n phÈm cã thuÕ suÊt trªn 20% sÏ ®­îc gi¶m xuèng cßn 0 - 5% vµo 01/01/2000; c¸c s¶n phÈm cã thuÕ suÊt b»ng hoÆc thÊp h¬n 20% sÏ ®­îc gi¶m xuèng cßn 0 - 5% vµo 01/01/1998. Lé tr×nh c¾t gi¶m b×nh th­êng: c¸c s¶n phÈm cã thuÕ suÊt trªn 20% sÏ ®­îc gi¶m xuèng cßn 20% vµo 01/01/1998 vµ tiÕp tôc gi¶m xuèng cßn 0 - 5% vµo 01/01/2003. C¸c s¶n phÈm cã thuÕ suÊt b»ng hoÆc thÊp h¬n 20% sÏ ®­îc gi¶m xuèng cßn 0 - 5% vµo 01/01/2000. Danh môc lo¹i trõ t¹m thêi (TEL): NhËn thÊy r»ng c¸c n­íc ASEAN cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n trong viÖc ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch tù do th­¬ng m¹i vµ ®Ó t¹o thuËn lîi cho c¸c n­íc thµnh viªn cã mét thêi gian nhÊt ®Þnh nh»m tiÕp tôc c¸c ch­¬ng tr×nh ®Çu t­ trong mét sè lÜnh vùc cô thÓ ®· ®­îc ®­a ra tr­íc khi tham gia CEPT hoÆc cã thêi gian chuyÓn h­íng ®èi víi mét sè s¶n phÈm t­¬ng ®èi träng yÕu…, HiÖp ®Þnh CEPT cho phÐp c¸c n­íc thµnh viªn ®­îc ®­a ra mét sè s¶n phÈm t¹m thêi ch­a thùc hiÖn tiÕn tr×nh gi¶m thuÕ theo CEPT. C¸c s¶n phÈm trong Danh môc lo¹i trõ t¹m thêi kh«ng ®­îc h­ëng nh­îng bé tõ c¸c n­íc thµnh viªn. Tuy nhiªn, danh môc nµy chØ cã tÝnh chÊt t¹m thêi vµ sau mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh c¸c quèc gia ph¶i ®­a toµn bé c¸c s¶n phÈm nµy vµo Danh môc gi¶m thuÕ. LÞch tr×nh chuyÓn toµn bé c¸c s¶n phÈm trong Danh môc lo¹i trõ t¹m thêi sang Danh môc c¾t gi¶m ngay ®­îc quy ®Þnh ph¶i hoµn tÊt trong vßng 5 n¨m, tõ 01/01/1996 ®Õn 01/01/2000, mçi n¨m chuyÓn 20% sè s¶n phÈm trong Danh môc lo¹i trõ t¹m thêi. Danh môc lo¹i trõ hoµn toµn, cßn gäi lµ Danh môc lo¹i trõ vÜnh viÔn (GEL): Danh môc nµy bao gåm nh÷ng s¶n phÈm kh«ng tham gia HiÖp ®Þnh CEPT. C¸c s¶n phÈm ¶nh h­ëng ®Õn an ninh quèc gia, ®¹o ®øc x· héi, cuéc sèng vµ søc khoÎ con ng­êi, ®äng thùc vËt, ®Õn viÖc b¶o tån c¸c gi¸ trÞ v¨n ho¸ nghÖ thuËt, di tÝch lÞch sö… ViÖc c¾t gi¶m thuÕ còng nh­ xo¸ bá c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ ®èi víi c¸c mÆt hµng nµy sÏ kh«ng ®­îc xem xÐt ®Õn theo Ch­¬ng tr×nh CEPT. Danh môc c¸c s¶n phÈm n«ng s¶n ch­a chÕ biÕn nh¹y c¶m vµ nh¹y c¶m cao (SL) C¬ chÕ trao ®æi nh­îng bé cña CEPT Nh÷ng nh­îng bé khi thùc hiÖn CEPT cña c¸c quèc gia ®­îc trao ®æi trªn nguyªn t¾c cã ®i cã l¹i. Muèn ®­îc h­ëng nh­îng bé vÒ thuÕ quan khi xuÊt khÈu hµng hãa trong khèi, mét s¶n phÈm cÇn ph¶i ®¸p øng c¸c ®iÒu kiÖn sau: S¶n phÈm ®ã ph¶i n»m trong danh môc gi¶m thuÕ cña c¶ n­íc xuÊt khÈu vµ n­íc nhËp khÈu, vµ ph¶i cã møc thuÕ nhËp khÈu b»ng hoÆc thÊp h¬n 20%. s¶n phÈm ®ã ph¶i cã ch­¬ng tr×nh gi¶m thuÕ ®­îc Héi ®ång AFTA th«ng qua. s¶n phÈm ®ã ph¶i lµ mét s¶n phÈm cña khèi ASEAN, tøc lµ ph¶i tho¶ m·n yªu cÇu hµm l­îng xuÊt xø tõ c¸c n­íc thµnh viªn ASEAN (hµm l­îng néi ®Þa) Ýt nhÊt lµ 40%. C«ng thøc 40% hµm l­îng ASEAN ®­îc tÝnh nh­ sau: Gi¸ trÞ nguyªn vËt liÖu, bé phËn, c¸c s¶n phÈm lµ ®Çu vµo nhËp khÈu tõ c¸c n­íc kh«ng ph¶i lµ thµnh viªn ASEAN + Gi¸ trÞ nguyªn vËt liÖu, bé phËn c¸c s¶n phÈm lµ ®Çu vµo kh«ng x¸c ®Þnh ®­îc xuÊt xø x 100% < 60% Gi¸ FOB Trong c«ng thøc trªn, gi¸ trÞ nguyªn vËt liÖu, bé phËn, c¸c s¶n phÈm lµ ®Çu vµo nhËp khÈu tõ c¸c n­íc kh«ng ph¶i thµnh viªn ASEAN lµ CIF t¹i thêi ®iÓm nhËp khÈu. Gi¸ trÞ nguyªn vËt liÖu, bé phËn c¸c s¶n phÈm lµ ®Çu vµo kh«ng x¸c ®Þnh ®­îc xuÊt xø lµ gi¸ x¸c ®Þnh ban ®Çu tr­íc khi ®­a vµo chÕ biÕn trªn l·nh thæ cña n­íc nhËp khÈu lµ thµnh viªn cña ASEAN. NÕu mét s¶n phÈm tho¶ m·n ®ñ 3 ®iÒu kiÖn trªn th× sÏ ®­îc h­ëng mäi ­u ®·i mµ quèc gia nhËp khÈu ®­a ra (s¶n phÈm ®­îc h­ëng ­u ®·i hoµn toµn). NÕu s¶n phÈm tho¶ m·n c¸c yªu cÇu trªn trõ viÖc cã møc thuÕ quan nhËp khÈu b»ng hoÆc thÊp h¬n 20% (tøc lµ s¶n phÈm cã thuÕ suÊt trªn 20%) th× s¶n phÈm ®ã chØ ®­îc h­ëng CEPT cao h¬n 20% tr­íc ®ã hoÆc thuÕ suÊt MFN, tuú thuéc thuÕ suÊt nµo thÊp h¬n. Néi dung lo¹i bá c¸c h¹n chÕ ®Þnh l­îng (QRs) vµ c¸c rµo c¶n phi thuÕ kh¸c (NTBs) Bªn c¹nh viÖc tiÕn hµnh c¾t gi¶m thuÕ quan, vÊn ®Ò lo¹i bá c¸c h¹n chÕ ®Þnh l­îng nhËp khÈu vµ c¸c rµo c¶n phi thuÕ quan kh¸c lµ hÕt søc quan träng ®Ó cã thÓ tù do ho¸ th­¬ng m¹i c¸c s¶n phÈm, ®Æc biÖt lµ c¸c s¶n phÈm c«ng nghiÖp trong ASEAN Theo ®Þnh nghÜa cña Uû ban t­ vÊn ASEAN vÒ tiªu chuÈn vµ chÊt l­îng (ACCSQ), ngoµi c¸c h¹n chÕ ®Þnh l­îng nh­ h¹n ng¹ch sè l­îng, h¹n ng¹ch gi¸ trÞ nhËp khÈu, giÊy phÐp nhËp khÈu…, c¸c rµo c¶n phi thuÕ quan kh¸c ®­îc ph©n thµnh 5 nhãm chÝnh: C¸c kho¶n thu t­¬ng ®­¬ng thuÕ quan (para-tariff measures): C¸c biÖn ph¸p kiÓm so¸t gi¸ (price control measures) C¸c biÖn ph¸p tµi chÝnh (finance measures) C¸c biÖn ph¸p ®éc quyÒn (monopolistic measures) C¸c biÖn ph¸p kü thuËt (technical measures) §Ó dì bá c¸c rµo c¶n phi thuÕ quan nãi trªn, HiÖp ®inh CEPT quy ®Þnh: C¸c n­íc thµnh viªn sÏ xo¸ bá tÊt c¶ c¸c h¹n chÕ vÒ sè l­îng ®èi víi c¸c s¶n phÈm trong CEPT ngay sau khi c¸c s¶n phÈm nµy ®­îc h­ëng ­u ®·i vÒ thuÕ quan. C¸c hµng rµo phi thuÕ kh¸c sÏ ®­îc xãa bá dÇn dÇn trong vßng 5 n¨m sau khi s¶n phÈm ®­îc h­ëng ­u ®·i C¸c h¹n chÕ ngo¹i hèi mµ c¸c n­íc ®ang ¸p dông sÏ ®­îc ­u tiªn ®Æc biÖt ®èi víi c¸c s¶n phÈm thu«c CEPT Trong tr­êng hîp khÈn cÊp (sè l­îng hµng nhËp khÈu gia t¨ng ®ét ngét g©y ph­¬ng h¹i ®Õn s¶n xuÊt trong n­íc hoÆc ®e do¹ c¸n c©n thanh to¸n), c¸c n­íc cã thÓ ¸p dông c¸c biÖn ph¸p phßng ngõa ®Ó h¹n chÕ hoÆc dõng viÖc nhËp khÈu. Trong tr­êng hîp kh«ng thÓ lo¹i bá c¸c hµng rµo phi thuÕ quan v× nh÷ng lý do an toµn c«ng céng, m«i tr­êng hay søc khoÎ th× viÖc lo¹i bá c¸c hµng rµo nµy ®­îc hiÓu lµ lµm c«ng khai, minh b¹ch ho¸ viÖc ban hµnh, ¸p dông c¸c quy ®Þnh, trî gióp vµ cung cÊp th«ng tin cho nhau gi÷a c¸c thµnh viªn vÒ hµng rµo ®ã. Nh­ vËy, theo HiÖp ®Þnh CEPT n¨m 1993, viÖc dì bá hµng rµo phi thuÕ quan ®èi víi c¸c s¶n phÈm thuéc Danh môc gi¶m thuÕ ngay sÏ ®­îc hoµn tÊt vµo ngµy 01/01/1998. Trªn thùc tÕ, c¸c phô phÝ nhËp khÈu ®· b¾t ®Çu ®­îc lo¹i bá kÓ tõ th¸ng 12/1996. ViÖc lo¹i bá c¸c biÖn ph¸p kiÓm dÞch ®éng thùc vËt còng (SPS) còng ®· ®¹t ®­îc nh÷ng tiÕn bé ®¸ng kÓ. Tuy nhiªn, theo b¸o c¸o cña Héi nghÞ Liªn hiÖp quèc vÒ Th­¬ng m¹i vµ ph¸t triÓn (UNCTAD), c¸c hµng rµo phi thuÕ quan vÉn cßn g©y trë ngay cho th­¬ng m¹i néi bé ASEAN, ®Æc biÖt lµ c¸c phô phÝ nhËp khÈu, hµng rµo kü thuËt vµ c¸c biÖn ph¸p ®éc quyÒn. Tãm l¹i mÆc dï tinh thÇn chung cña c¸c n­íc ASEAN lµ mong muèn thùc hiÖn sím CEPT, gi¶m tèi ®a c¸c hµng rµo thuÕ quan vµ phi thuÕ quan song do thùc tiÔn c¬ cÊu s¶n xuÊt cña c¸c n­íc ASEAN t­¬ng ®èi gièng nhau, tr×nh ®é ph¸t triÓn cßn thÊp… nªn qu¸ tr×nh hîp t¸c më cöa thÞ tr­êng vÉn cßn nhiÒu khã kh¨n. TiÕn tr×nh c¾t gi¶m c¸c hµng rµo phi thuÕ quan theo quy ®Þnh hiÖn nay cã rÊt nhiÒu kh¶ quan, song ®èi víi c¸c mÆt hµng nh¹y c¶m th× vÊn ®Ò b¶o hé cßn rÊt tiÒm Èn vµ c¸c hµng rµo nµy sÏ lµ nh÷ng c«ng cô hÕt søc quan träng cña c¸c n­íc ASEAN ®Ó b¶o hé s¶n xuÊt néi ®Þa trong thêi gian tíi. Qu¸ tr×nh héi nhËp ASEAN/AFTA cña ViÖt Nam TÝnh tÊt yÕu kh¸ch quan cña viÖc tham gia ASEAN/AFTA BiÓu hiÖn míi cña quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ hiÖn nay lµ lîi thÕ c¹nh tranh cña tõng quèc gia ph¶i g¾n chÆt víi lîi thÕ c¹nh tranh cña mét khèi kinh tÕ hay mét khu vùc kinh tÕ. ThËm chÝ kÓ c¶ c¸c n­íc giµu cã vµ tiÒm lùc m¹nh nh­ Mü, NhËt B¶n, T©y ¢u còng kh«ng thÓ ®¬n ph­¬ng giµnh thÕ chñ ®éng nÕu kh«ng g¾n kÕt víi c¸c khèi liªn kÕt kinh tÕ. V× vËy, viÖc héi nhËp vµo ASEAN mang tÝnh tÊt yÕu nh»m cñng cè c¸c mèi liªn kÕt kinh tÕ, t¹o cho ASEAN trë thµnh khu vùc hÊp dÉn h¬n còng nh­ t¹o ®iÒu kiÖn cho ViÖt Nam th©m nhËp s©u h¬n vµo thÞ tr­êng khu vùc vµ toµn cÇu. Víi nÒn kinh tÕ ViÖt Nam, héi nhËp ASEAN võa cÇn thiÕt võa tÊt yÕu xuÊt ph¸t tõ nh÷ng nguyªn nh©n chñ quan vµ kh¸ch quan sau: VÒ yÕu tè kh¸ch quan, tr­íc hÕt nh­ ®· nãi, xu thÕ toµn cÇu ho¸ vµ khu vùc ho¸ ®ang chi phèi ®êi sèng kinh tÕ cña tÊt c¶ c¸c quèc gia trªn thÕ giíi ®· buéc ViÖt Nam kh«ng thÓ ®øng ngoµi hÖ thèng kinh tÕ thÕ giíi vµ khu vùc. Gia nhËp ASEAN kh«ng chØ ®em l¹i cho ViÖt Nam lîi Ých tr­íc m¾t cña mét liªn kÕt khu vùc mµ cßn lµ cÇu nèi gióp ViÖt Nam tham gia APEC vµ WTO. Thø hai, b­íc sang thËp niªn 90, cïng víi xu thÕ chung cña thÕ giíi lµ hoµ b×nh, hîp t¸c vµ hiÓu biÕt lÉn nhau, sù ®èi ®Çu tr­íc ®©y gi÷a c¸c n­íc ASEAN vµ ViÖt Nam ®­îc thay b»ng quan hÖ ®èi ngo¹i. ViÖc ViÖt Nam tiÕn hµnh c«ng cuéc ®æi míi, thùc hiÖn chÝnh s¸ch “lµm b¹n víi tÊt c¶ c¸c n­íc”, héi nhËp víi khu vùc vµ thÕ giíi còng la lóc c¸c n­íc ASEAN chuyÓn träng t©m hîp t¸c sang lÜnh vùc kinh tÕ vµ muèn tranh thñ c¸c n­íc §«ng D­¬ng tham gia vµ qu¸ tr×nh hîp t¸c khu vùc nh»m t¹o m«i tr­êng æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn, t¨ng c­êng thÕ th­¬ng l­îng c¹nh tranh víi c¸c quèc gia ngoµi khu vùc.N»m ë cöa ngâ cña §«ng Nam ¸, l¹i cã nh÷ng nÐt t­¬ng ®ång vÒ kinh tÕ, v¨n ho¸ - x· héi, viÖc gia nhËp ASEAN cã ý nghÜa chiÕn l­îc kh«ng chØ ®èi víi ViÖt Nam mµ cßn ®èi víi toµn bé khu vùc. Thø ba, còng tõ sau n¨m 1986, sù sôp ®æ vµ tan r· cña Liªn X« vµ §«ng ¢u ®· kÐo theo sù co hÑp ®ét ngét thÞ tr­êng truyÒn thèng cña ViÖt Nam. Trong khi ®ã, c¸c n­íc ASEAN, ®Æc biÖt lµ Singapore ®· nhanh chãng thay thÕ vai trß cña Liªn X« vµ §«ng ¢u trong viÖc cung cÊp nh÷ng mÆt hµng nhËp khÈu quan träng cña ViÖt Nam nh­ x¨ng dÇu, ph©n bãn vµ c¸c vËt t­ cÇn thiÕt kh¸c còng nh­ trong viÖc t¸i xuÊt khÈu c¸c mÆt hµng cña ViÖt Nam sang c¸c thÞ tr­êng kh¸c trªn thÕ giíi. VÒ yÕu tè chñ quan, cã thÓ nãi tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ cña ViÖt Nam cßn thÊp so víi c¸c n­íc ASEAN kh¸c. HÇu hÕt c¸c ngµnh kinh tÕ cña n­íc ta, nhÊt lµ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp cßn non yÕu, n¨ng lùc c¹nh trnah thÊp kÐm do ®· quan ®­îc b¶o hé. Do ®ã, héi nhËp lµ cÇn thiÕt ®Ó t¹o ®éng lùc ph¸t triÓn cho nÒn kinh tÕ, buéc c¸c ngµnh ph¶i v­¬n lªn c¹nh tranh, tËn dông ®­îc lîi thÕ so s¸nh, c¶i tæ c¬ cÊu teo h­íng c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, ®­a nÒn kinh tÕ v­¬n lªn tr×nh ®é cña khu vùc vµ thÕ giíi, thøc ®Èy vµ duy tr× sù t¨ng tr­ëng bÒn v÷ng. MÆt kh¸c, lµ thµnh viªn cña ASEAN, ViÖt Nam sÏ tranh thñ ®­îc sù ñng hé vµ gióp ®ì cña c¸c n­íc thµnh viªn kh¸c còng nh­ c¸c n­íc ®èi tho¹i cña ASEAN, cã ®iÒu kiÖn ®Ó hä tËp vµ chia sÎ nh÷ng kinh nghiÖm ph¸t triÓn víi c¸c n­íc trong khu vùc, c¶i thiÖn ®­îc vÞ thÕ cña m×nh trªn c¸c diÔn ®µn quèc tÕ. Tãm l¹i, tham gia ASEAN lµ b­íc ®i ®Çu tiªn cña ViÖt Nam trªn con ®­êng héi nhËp víi khu vùc vµ thÕ giíi. Cã thÓ kh¼ng ®Þnh, héi nhËp lµ tÊt yÕu kh¸ch quan ®èi víi nÒn kinh tÕ ViÖt Nam. Tuy vËy, héi nhËp cã thµnh c«ng vµ cã hiÖu qu¶ hay kh«ng l¹i phô thuéc vµ viÖc x¸c ®Þnh lé tr×nh vµ tõng b­íc ®i cô thÓ. §iÒu nµy kh«ng chØ ®ßi hái sù nç lùc vµ nhËn thøc ®óng ®¾n cña c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch vÜ m« mµ cßn c¶ tõng doanh nghiÖp. Trªn c¬ së ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng nÒn kinh tÕ ViÖt Nam vµ yªu cÇu héi nhËp, NghÞ quyÕt Héi nghÞ Ban chÊp hµnh Trung ­¬ng lÇn thø 4 vµ lÇn thø 6 (kho¸ VIII) ®· v¹ch ra c¸c chñ tr­¬ng vµ ®­êng lèi héi nhËp cho nÒn kinh tÕ ViÖt Nam. Trong ®ã, 6 quan ®iÓm chñ yÕu sau cÇn ®­îc qu¸n triÖt trong qu¸ tr×nh héi nhËp: Héi nhËp quèc tÕ lµ mét xu thÕ kh¸ch quan, lµ mét bé phËn trong tæng thÓ ®æi míi - héi nhËp - ph¸t triÓn vµ t¨ng tr­ëng bÒn v÷ng, lµ tiÒn ®Ò quan träng ®¶m b¶o cho c«ng cuéc c«ng nghiÖp ho¸ - hiÖn ®¹i ho¸, n©ng cao phóc lîi x· héi, thu hÑp dÇn kho¶ng c¸ch víi c¸c n­íc trong khu vùc. Víi ý nghÜa ®ã, cÇn cã sù thèng nhÊt quan ®iÓm vÒ héi nhËp c¶ ë tÇm vÜ m« vµ vi m«, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho viÖc chuÈn bÞ mét c¸ch tÝch cùc vµ chñ ®éng ®Ó héi nhËp. NÕu ®Ó tù ®éng vµ tù ph¸t, héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ sÏ kh«ng thóc ®Èy cã hiÖu qu¶ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ. VÊn ®Ò c¬ b¶n lµ ph¶i tÝch cùc chuÈn bÞ vÒ mäi mÆt tËp trung søc t¹o c¸c c¬ së nÒn t¶ng lµ ®Çu t­ cã hiÖu qu¶, æn ®Þnh kinh tÕ vÜ m«, ph¸t triÓn nguån nh©n lùc, khoa häc, c«ng nghÖ vµ qu¶n lý ®iÒu hµnh ë c¸c ngµnh c¸c cÊp, tr­íc hÕt lµ ë c¸c doanh nghiÖp thuéc tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ. Trong héi nhËp, nhiÒu ngµnh, nhiÒu doanh nghiÖp sÏ thÊy râ h¬n n¨ng lùc cña m×nh, v­¬n lªn, t¨ng c­êng ®­îc kh¶ n¨ng c¹nh tranh vµ ®øng v÷ng trªn c¸c thÞ tr­êng trong vµ ngoµi n­íc. MÆt kh¸c, còng sÏ cã mét sè ngµnh, doanh nghiÖp ph¶i thu hÑp thËm chÝ ph¶i chuyÓn h­íng s¶n xuÊt kinh doanh. CÇn ®Æt lîi Ých tæng thÓ cña nÒn kinh tÕ quèc d©n lªn trªn lîi Ých côc bé cïng tõng ngµnh, tõng ®Þa ph­¬ng khi ®­a ra c¸c quyÕt ®Þnh, chÝnh s¸ch; ®ång thêi, Nhµ n­íc ®iÒu hoµ c¸c nguån lîi cã ®­îc trong qu¸ tr×nh héi nhËp vµ ph©n bæ, hç trî cho c¸c ngµnh bÞ thua thiÖt tr­íc m¾t vµ ph¶i ®iÒu chØnh c¬ cÊu. B¶o hé cã thêi h¹n, cã ®iÒu kiÖn, cã ®Þnh h­íng, ®ßi hái doanh nghiÖp ®­îc b¶o hé ph¶i cã ch­¬ng tr×nh, biÖn ph¸p phÊn ®Êu cô thÓ, cã lÞch tr×nh tõng b­íc n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh, ®øng v÷ng khi ph¶i chÊm døt b¶o hé theo cam kÕt quèc tÕ. §èi víi nh÷ng mÆt hµng träng yÕu, liªn quan ®Õn quèc kÕ d©n sinh, cÇn t×m c¸c h×nh thøc b¶o hé hîp ph¸p, thÝch hîp sau khi thùc hiÖn cam kÕt nh­ nh÷ng yªu cÇu mang tÝnh kü thuËt (chÊt l­îng, kiÓu d¸ng…) phï hîp víi kinh nghiÖm vµ th«ng lÖ quèc tÕ. Héi nhËp kinh tÕ lµ nhiÖm vô quan träng, sèng cßn cña toµn bé nÒn kinh tÕ nh­ng tr­íc hÕt lµ cña c¸c doanh nghiÖp, ®¶m b¶o cho doanh nghiÖp tån t¹i trong c¹nh tranh c¶ ë thÞ tr­êng trong n­íc vµ quèc tÕ trong qu¸ tr×nh héi nhËp. §iÒu chØnh c¬ cÊu kinh tÕ lµ mét qu¸ tr×nh l©u dµi, tõng b­íc, khã kh¨n vµ ®ßi hái nç lùc ®ång bé cña c¸c ngµnh, c¸c cÊp, c¶ cña ng­êi lao ®éng, ®ßi hái nhiÒu vèn ®Çu t­, v× vËy cÇn ®­îc khÈn tr­¬ng triÓn khai ngay vµ ®­a vµo néi dung cña chiÕn l­îc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi, kÕ ho¹ch dµi h¹n vµ trung h¹n. Héi nhËp kinh tÕ vµ ®iÒu chØnh c¬ cÊu kinh tÕ cÇn ®­îc tiÕn hµnh theo ch­¬ng tr×nh kÕ ho¹ch víi c¸c b­íc ®i v÷ng ch¾c, nh­ng kh«ng chËm trÔ, kh«ng ®Ó dån g¸nh nÆng nµy ®Õn s¸t thêi gian cam kÕt. Trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ vµ khu vùc, lÊy c¸c nguyªn t¾c cña Tæ chøc th­¬ng m¹i thÕ giíi (WTO) lµm khung c¬ b¶n ®Ó ®iÒu chØnh c¸c chÝnh s¸ch, c¬ chÕ vµ ®µm ph¸n. Tuú theo c¸c ®iÒu kiÖn cô thÓ cña ®µm ph¸n song ph­¬ng vµ khu vùc cã thÓ ®iÒu chØnh c¸c ®iÒu kiÖn, c¸c cam kÕt vÒ thêi gian mét c¸c thÝch hîp nh»m tranh thñ lîi Ých tèi ®a cho nÒn kinh tÕ. Riªng ®èi víi lÜnh vùc c«ng nghiÖp, cÇn l­u ý lµ khi ViÖt Nam tham gia ASEAN tøc lµ ®· chÊp nhËn më cöa thÞ tr­êng vµ ®Æt nÒn c«ng nghiÖp ViÖt Nam tr­íc sù c¹nh tranh quyÕt liÖt víi c¸c nÒn c«ng nghiÖp ph¸t triÓn h¬n nhiÒu trong khu vùc. Do vËy, kh«ng thÓ nãng véi trong héi nhËp mµ cÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p “b¶o hé hîp lý, cã ®iÒu kiÖn,cã chän läc, cã thêi gian” cña Nhµ n­íc ®èi víi c«ng nghiÖp trong n­íc. TrÝch NghÞ quyÕt Héi nghÞ Trung ­¬ng 4 ë ®©y, sù b¶o hé ph¶i ®­îc quan niÖm nh­ lµ sù hç trî tÝch cùc c¸c ®iÒu kiÖn cho s¶n xuÊt trong n­íc ph¸t triÓn nhÊt lµ trong giai ®o¹n ®Çu cña tù do th­¬ng m¹i, nã kh¸c hoµn toµn víi sù b¶o hé mËu dÞch trong mét nÒn kinh tÕ h­íng néi, khÐp kÝn dùa vµo thay thÕ nhËp khÈu. Tuy nhiªn, mäi sù b¶o hé cña Nhµ n­íc ®Òu cã thêi h¹n. §Ó ®øng v÷ng vµ ph¸t triÓn, b¶n th©n c¸c doanh nghiÖp cÇn ph¶i khÈn tr­¬ng nghiªn cøu nhu cÇu thÞ tr­êng trong n­íc vµ khu vùc, kh¶ n¨ng s¶n xuÊt vµ c¹nh tranh cña c¸c n­íc b¹n ®Ó kÞp thêi ®iÒu chØnh c¬ cÊu s¶n xuÊt, ®æi míi trang thiÕt bÞ vµ c«ng nghÖ, n©ng cao n¨ng lùc qu¶n lý ®Ó cã thÓ c¹nh tranh víi c¸c ®èi thñ tõ c¸c n­íc ASEAN kh¸c khi mµ sù b¶o hé nãi trªn kh«ng cßn n÷a. Qu¸ tr×nh gia nhËp ASEAN/AFTA cña ViÖt Nam Qu¸ tr×nh ViÖt Nam gia nhËp ASEAN NhËn thøc ®­îc viÖc tham gia ASEAN lµ mét c¬ héi lín, ViÖt Nam ®· cã nh÷ng hµnh ®éng thÓ hiÖn Sau khi ký kÕt HiÖp ®Þnh Pari vÒ Campuchia, quan hÖ ViÖt Nam vµ ASEAN ®· trë nªn th©n thiÖn h¬n. Më ®Çu lµ c¸c chuyÕn viÕng th¨m c¸c n­íc thµnh viªn ASEAN cña c¸c quan chøc cÊp cao ViÖt Nam vµ viÖc ký kÕt mét sè v¨n kiÖn vÒ ®Çu t­, th­¬ng m¹i gi÷a c¸c n­íc. C¸c n­íc thµnh viªn ASEAN ®· ñng hé ViÖt Nam h¬n vµ ngµy 22/07/1992, t¹i héi nghÞ Ngo¹i tr­ëng lÇn thø 25, ViÖt Nam ®· ký v¨n kiÖn tham gia HiÖp ­íc Bali. Còng t¹i héi nghÞ nµy, ViÖt Nam vµ Lµo ®· ®­îc mêi lµm quan s¸t viªn cña ASEAN. §Õn th¸ng 7/1994, c¸c n­íc ASEAN ®· nhÊt trÝ tuyªn bè s½n sµng chÊp nhËn ViÖt Nam lµ thµnh viªn cña ASEAN. §Õn ngµy 17/10/1994, Bé tr­ëng Ngo¹i giao n­íc ta ®· göi th­ xin gia nhËp vµo HiÖp héi c¸c quèc gia §«ng Nam ¸. §Õn ngµy 28/07/1995, lÔ kÕt n¹p ViÖt Nam vµo HiÖp héi c¸c quèc gia §«ng Nam ¸ ®· diÔn ra träng thÓ, ®¸nh dÊu sù chÊm døt thêi kú §«ng Nam ¸ bÞ chia thµnh hai trËn tuyÕn ®èi ®Þch. TiÕn tr×nh thùc hiÖn AFTA cña ViÖt Nam Ngµy 15/12/1995, ViÖt Nam chÝnh thøc tham gia thùc hiÖn AFTA b»ng viÖc ký nghÞ ®Þnh th­ gia nhËp HiÖp ®Þnh vÒ Ch­¬ng tr×nh thuÕ quan cã hiÖu lùc chung (CEPT) ®Ó thµnh lËp Khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA). Theo quy ®Þnh cña HiÖp ®Þnh CEPT vµ nghÞ ®Þnh th­ vÒ viÖc tham gia cña ViÖt Nam vµo HiÖp ®Þnh CEPT, ViÖt Nam cã nghÜa vô thùc hiÖn Ch­¬ng tr×nh CEPT b¾t ®Çu tõ 01/01/1996 vµ hoµn thµnh vµo 01/01/2006. Tr­íc khi b¾t ®Çu thùc hiÖn HiÖp ®Þnh CEPT, ViÖt Nam ph¶i c«ng bè c¸c danh môc thùc hiÖn CEPT, bao gåm Danh môc lo¹i trõ hoµn toµn (GEL), Danh môc lo¹i trõ t¹m thêi (TEL) vµ Danh môc c¾t gi¶m thuÕ ngay (IL). Ngoµi ra, tõ n¨m 1995, ViÖt Nam ph¶i c«ng bè Danh môc n«ng s¶n ch­a chÕ nh¹y c¶m vµ nh¹y c¶m cao (SL). VÒ tæ chøc, ViÖt Nam còng ®· thµnh lËp ban AFTA ®Æt t¹i Bé Tµi chÝnh. §©y lµ c¬ quan ®Çu mèi cña n­íc ta trong lÜnh vùc nµy vµ lµ cÇu nèi gi÷a n­íc ta víi c¬ quan AFTA cña Ban th­ ký ASEAN vµ c¸c ban ASEAN cña c¸c n­íc thµnh viªn. VÒ lÞch tr×nh gi¶m thuÕ, hµng n¨m, ViÖt Nam ®Ö tr×nh lªn Ban th­ ký ASEAN danh môc c¸c hµng hãa gi¶m thuÕ cña m×nh. Th¸ng 12/1995, danh môc gi¶m thuÕ ®Çu tiªn cña ViÖt Nam ®· ®­îc ®­a ra bao gåm 1.633 danh môc thuÕ. Vµo th¸ng 07/1997, ViÖt Nam ®· ®Ö tr×nh cho ASEAN lÞch tr×nh c¾t gi¶m thuÕ mét c¸ch cô thÓ víi c¸c Danh môc s¶n phÈm gi¶m thuÕ, Danh môc lo¹i trõ t¹m thêi, Danh môc lo¹i trõ hoµn toµn vµ Danh môc hµng hãa nh¹y c¶m. Trªn c¬ së ®ã, chóng ta ®· ®­a ra mét danh môc hµng hãa thùc hiÖn theo HiÖp ®Þnh CEPT cho n¨m 1998 gåm 1.719 mÆt hµng trong ®ã c¸c mÆt hµng thuéc Danh môc IL chiÕm kho¶ng 53%. N¨m 1999, n­íc ta ®· thùc hiÖn nh÷ng b­íc c¾t gi¶m ®Çu tiªn. Nh÷ng mÆt hµng ®­îc c¾t gi¶m ®ît nµy chñ yÕu lµ nh÷ng mÆt hµng ta cã thÕ m¹nh vÒ xuÊt khÈu hoÆc nhËp khÈu kh«ng nhiÒu tõ ASEAN, gåm 299 mÆt hµng chiÕm 17,4%. Møc c¾t gi¶m cao nhÊt trong danh môc n¨m 1999 lµ 5% vµ kh«ng cã mÆt hµng nµo ®­îc c¾t gi¶m thuÕ suÊt xuèng 0%. KÕt qu¶ trùc tiÕp cña nh÷ng lÇn c¾t gi¶m thuÕ quan nµy lµ møc thuÕ quan b×nh qu©n n¨m 1999 ®· gi¶m xuèng cßn kho¶ng 15%. §Õn cuèi n¨m 2002, 5.500 mÆt hµng (chiÕm kho¶ng 86% tæng sè mÆt hµng trong biÓu thuÕ nhËp khÈu) ®· ®­îc ®­a vµo ch­¬ng tr×nh c¾t gi¶m. Toµn bé c¸c mÆt hµng nµy ®· ë thuÕ suÊt d­íi 20% vµ cã lé tr×nh c¾t gi¶m trong thêi kú 2002 - 2006. Trong sè ®ã 65% ®· ë møc thuÕ 0 - 5%. Theo ®óng lé tr×nh th× viÖc c¾t gi¶m thuÕ quan tham gia AFTA ®· ®­îc ¸p dông chÝnh thøc t¹i ViÖt Nam tõ 01/01/2003. Tuy nhiªn ngµy 10/01/2003, Bé Tµi chÝnh ®· th«ng b¸o viÖc c¾t gi¶m ®ã sÏ ®­îc thùc hiÖn lïi l¹i 6 th¸ng, tøc lµ b¾t ®Çu tõ ngµy 01/07/2003. §Õn ngµy 01/07/2003, 1.216 mÆt hµng thuéc Danh môc TEL ®­îc chuyÓn sang IL. §a sè ®ã lµ nh÷ng mÆt hµng ®ang ®­îc b¶o hé víi møc thuÕ suÊt rÊt cao (30 - 100%) hoÆc ®ang ®­îc qu¶n lý b»ng h¹n ng¹ch nh­ xi m¨ng, giÊy, hµng ®iÖn tö, ®iÖn gia dông, c¬ khÝ, vËt liÖu x©y dùng… Tõ nay ®Õn n¨m 2006, ViÖt Nam sÏ ®­a c¸c mÆt hµng cßn l¹i vµo diÖn c¾t gi¶m vµ ®­a thuÕ suÊt c¸c mÆt hµng nµy xuèng b»ng hoÆc d­íi 5%, trõ 139 mÆt hµng n»m trong danh môc lo¹i trõ hoµn toµn kh«ng cã nghÜa vô ph¶i gi¶m thuÕ vµ 51 mÆt hµng nh¹y c¶m cã lé tr×nh gi¶m thuÕ chËm h¬n. C¬ héi vµ th¸ch thøc ®èi víi ViÖt Nam trong viÖc gia nhËp ASEAN/AFTA Khi xem xÐt néi dung cña AFTA còng nh­ c¸c t¸c ®éng cã thÓ cã cña nã ®èi víi c¸c n­íc thµnh viªn nãi chung, ®èi chiÕu víi t×nh h×nh cô thÓ vµ tiÕn tr×nh thùc hiÖn AFTA cña ViÖt Nam, AFTA cã thÓ cã nh÷ng t¸c ®éng trªn c¸c mÆt chÝnh sau ®©y: VÒ th­¬ng m¹i §èi víi nhËp khÈu, trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, hµng ho¸ tõ ASEAN vµo ViÖt Nam chiÕm kho¶ng 25% kim ng¹ch nhËp khÈu, trong ®ã nguyªn vËt liÖu dïng cho s¶n xuÊt hµng c«ng nghiÖp chiÕm tû träng lín. C¸c mÆt hµng nµy ®· cã thuÕ suÊt d­íi 5% tr­íc khi thùc hiÖn CEPT, do ®ã AFTA kh«ng t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn viÖc nhËp khÈu c¸c mÆt hµng nµy. Ngoµi ra, mét sè hµng nhËp khÈu cã kim ng¹ch ®¸ng kÓ vµo ViÖt Nam nh­ x¨ng dÇu, xe m¸y… ch­a ®­îc ®­a vµo danh s¸ch gi¶m thuÕ ngay nªn tr­íc m¾t sÏ n»m ngoµi ph¹m vi t¸c ®éng cña AFTA. VÒ l©u dµi, ViÖt Nam ch¾c ch¾n ph¶i ®­a thªm nh÷ng mÆt hµng tõ danh môc lo¹i trõ t¹m thêi cã thuÕ suÊt trªn 20% vµo diÖn c¾t gi¶m ngay vµ lo¹i trõ dÇn c¸c hµng rµo phi thuÕ quan (nhÊt lµ nh÷ng h¹n chÕ vÒ sè l­îng). Khi ®ã kim ng¹ch nhËp khÈu ®Æc biÖt lµ nh÷ng mÆt hµng tiªu dïng tõ c¸c n­íc ASEAN vµo ViÖt Nam sÏ t¨ng lªn nÕu nh÷ng mÆt hµng cïng lo¹i s¶n xuÊt trong n­íc kh«ng c¹nh tranh ®­îc. §èi víi xuÊt khÈu sang c¸c n­íc ASEAN kh¸c, vÒ mÆt lý thuyÕt, ASEAN cã t¸c ®éng lµm t¨ng søc c¹nh tranh cña hµng ho¸ ViÖt Nam trªn thÞ tr­êng ASEAN nhê gi¶m thuÕ quan vµ lo¹i bá hµng rµo phi thuÕ. Song trong vµi n¨m tíi, kh¶ n¨ng AFTA lµm t¨ng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam sang c¸c n­íc nµy kh«ng lín do c¸c nguyªn nh©n sau: VÒ c¬ cÊu xuÊt khÈu, nh÷ng n¨m gÇn ®©y, ASEAN th­êng chiÕm kho¶ng 20 – 23% kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam. §©y lµ mét con sè ®¸ng kÓ. Nh­ng nh÷ng mÆt hµng ®­îc h­ëng thuÕ suÊt CEPT chØ chiÕm gÇn 20% kim ng¹ch xuÊt khÈu sang ASEAN, t­¬ng ®­¬ng víi d­íi 4% tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam n¨m 2001. §ång thêi, møc t¨ng tr­ëng xuÊt khÈu cña nh÷ng mÆt hµng nµy sang c¸c n­íc ASEAN còng kh«ng lín. H¬n n÷a, c¬ cÇu hµng ho¸ cña ViÖt Nam vµ ASEAN kh¸ t­¬ng ®ång. Víi tr×nh ®é thua kÐm h¬n, ViÖt Nam chØ cã thÓ c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng ASEAN nhê tÝnh ®éc ®¸o cña chñng lo¹i, mÉu m· vµ do ®ã, chØ mang tÝnh bæ sung cho c¬ cÊu hµng ho¸ n­íc ®èi t¸c. XÐt vÒ b¹n hµng, 2/3 doanh sè bu«n b¸n cña ViÖt Nam víi ASEAN ®­îc thùc hiÖn víi Singapore. PhÇn lín hµng ViÖt Nam xuÊt khÈu sang Singapore sÏ ®­îc t¸i xuÊt sang c¸c n­íc kh¸c. Nh­ng ë n­íc nµy, hÖ thèng thuÕ xuÊt nhËp khÈu tr­íc ASEAN vèn ®· thÊp, gÇn nh­ b»ng 0%. Do vËy, khi thùc hiÖn CEPT trªn toµn khèi ASEAN, 1/3 kim ng¹ch xuÊt khÈu cßn l¹i cña ViÖt Nam víi c¸c n­íc ASEAN kh¸c sÏ ch­a lµm thay ®æi nhiÒu kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam nÕu xÐt theo khÝa c¹nh ®­îc h­ëng ­u ®·i thuÕ nhËp khÈu thÊp. V× vËy, cã thÓ kÕt luËn r»ng, chØ khi nµo ViÖt Nam t¹o ®­îc sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu theo h­íng t¹o ra ®­îc nhiÒu chñng lo¹i hµng ho¸ cã søc c¹nh tranh vµ n»m trong danh môc c¾t gi¶m cña CEPT, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam míi cã thªm thuËn lîi vÒ yÕu tè gi¸ c¶ khi muèn xuÊt khÈu sang ASEAN. VÒ phÇn xuÊt khÈu sang c¸c n­íc ngoµi ASEAN, vÒ dµi h¹n, ASEAN cã t¸c ®éng gi¸n tiÕp lµm t¨ng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam sang c¸c thÞ tr­êng ngoµi ASEAN do nhËp ®­îc c¸c nguyªn liÖu ®Çu vµo cho xuÊt khÈu hµng xuÊt khÈu rÎ h¬n tõ c¸c n­íc ASEAN. MÆt kh¸c víi t­ c¸ch lµ mét thµnh viªn cña AFTA, ViÖt Nam cã ®iÒu kiÖn ®Ó khai th¸c nh÷ng lîi thÕ míi trong quan hÖ th­¬ng m¹i víi n­íc lín. VÝ dô, ViÖt Nam sÏ ®­îc h­ëng hÖ thèng ­u ®·i thuÕ cuan phæ cËp cña Mü (GSP) bëi v× GSP quy ®Þnh “ gi¸ trÞ mét s¶n phÈm ®­îc s¶n xuÊt t¹i mét n­íc thµnh viªn cña hiÖp héi kinh tÕ, khu vùc th­¬ng m¹i tù do (nh­ AFTA) th× ®­îc coi lµ s¶n phÈm cña mét n­íc” vµ mét s¶n phÈm nhËp khÈu vµo Mü ®­îc h­ëng GSP nÕu “ gi¸ trÞ nguyªn liÖu nhËp khÈu ®Ó s¶n xuÊt ra nã chiÕm d­íi 65% gi¸ trÞ s¶n phÈm sau khi ®· hoµn thµnh thñ tôc h¶i quan vµo Mü”. Nh­ vËy, ®iÒu ®ã cã nghÜa lµ c¸c n­íc ASEAN cã thÓ nhËp khÈu nguyªn liÖu cña nhau ®Ó xuÊt khÈu hµng xuÊt khÈu sang Mü vµ hµng xuÊt khÈu ®ã sÏ ®­îc h­ëng GSP nÕu gi¸ trÞ nguyªn liÖu nhËp khÈu tõ c¸c n­íc ngoµi ASEAN d­íi 65%. §iÒu nµy sÏ gióp ViÖt Nam cã thÓ tiÕp cËn vµ th©m nhËp s©u h¬nvµo thÞ tr­êng Mü. Tuy nhiªn, nh­ trªn ®· nãi, c¬ cÊu s¶n phÈm cña c¸c n­íc ASEAN xuÊt ra thÞ tr­êng thÕ giíi l¹i kh¸ t­¬ng ®ång víi ViÖt Nam vµ hä còng ®­îc h­ëng nh÷ng lîi Ých t­¬ng tù. Do ®ã, tham gia AFTA, ViÖt Nam tiÕp tôc ph¶i chÊp nhËn c¹nh tranh quyÕt liÖt víi c¸c thµnh viªn kh¸c trong hiÖp héi kh«ng chØ trªn thÞ tr­êng khu vùc. VÒ ®Çu t­ n­íc ngoµi Trªn lý thuyÕt, tham gia AFTA sÏ cho ViÖt Nam c¬ héi t¨ng c­êng ®Çu t­ tõ c¸c n­íc thµnh viªn ASEAN kh¸c bëi AFTA cã t¸c ®éng ph©n c«ng l¹i c¸c nguån lùc trong khu vùc theo h­íng hîp lý ho¸ h¬n.V× vËy, khi kh«ng cßn b¶o hé, ngµnh c«ng nghiÖp cña mét sè n­íc sÏ béc lé sù thua kÐm vÒ kh¶ n¨ng c¹nh tranh, ®Ó tån t¹i hoÆc ®Ó thu ®­îc nhiÒu lîi nhuËn h¬n, c¸c nhµ kinh doanh trong nh÷ng ngµnh nµy sÏ ®Çu t­ sang c¸c n­íc ASEAN kh¸c cã c¸c yÕu tè thuËn lîi h¬n, trong ®ã cã ViÖt Nam. . Ngoµi ra, víi tiÕn tr×nh thùc hiÖn Khu vùc ®Çu t­ ASEAN (AIA), c¸c nhµ ®Çu t­ ASEAN nãi riªng vµ c¸c nhµ ®©u t­ n­íc ngoµi nãi chung sÏ cã nhiÒu thuËn lîi vÒ thñ tôc hµnh chÝnh vµ t©m lý khi ®Çu t­ vµo ViÖt Nam. §èi víi ®©u t­ n­íc ngoµi tõ c¸c n­íc kh¸c, theo lý thuyÕt, mét khu vùc th­¬ng m¹i tù do sÏ lµm t¨ng ®Çu t­ tõ ngoµi khu vùc. §ã lµ v× c¸c nhµ ®Çu t­ cã thÓ s¶n xuÊt hµng ho¸ t¹i mét hay mét sè n­íc vµ ®­a ra tiªu thô ë tÊt c¶ c¸c n­íc thµnh viªn víi møc thuÕ thÊp vµ hµng rµo phi thuÕ dÇn ®­îc dì bá. Khi c¸c nhµ ®©u t­ n­íc ngoµi ®Çu t­ vµo mét n­íc, hä sÏ cã mét thÞ tr­êng tiÒm n¨ng réng lín h¬n nhiÒu lÇn n­íc ®ã. Theo lý thuyÕt ®ã ¸p dông ®èi víi AFTA vµ ViÖt Nam th× c¸c nhµ ®©u t­ n­íc ngoµi khi ®Çu t­ vµo ViÖt Nam, hä sÏ kh«ng chØ nghÜ ®Õn mét thÞ tr­êng trong n­íc víi 80 triÖu d©n mµ cßn tÝnh ®Õn c¶ mét thÞ tr­êng ASEAN víi 500 triÖu ng­êi. Nh­ng trªn thùc tÕ, thuÕ chØ lµ mét trong rÊt nhiÒu yÕu tè ®­îc xem xÐt ®Ó ®i ®Õn quyÕt ®Þnh ®Çu t­. ThuÕ thÊp sÏ mÊt ®i ý nghÜ thu hót nÕu kh«ng ®i kÌm víi sù æn ®Þnh chÝnh trÞ, x· héi, hÖ thèng luËt ph¸p minh b¹ch th«ng tho¸ng, nguån lao ®éng rÎ cã tay nghÒ cao… §©y còng lµ th¸ch thøc chung cho tÊt c¶ c¸c n­íc thµnh viªn cña AFTA. V× nÕu nh­ tr­íc ®©y, ViÖt Nam ch­a tham gia vµo AFTA, ®Ó v­ît qua hµng rµo thuÕ quan vµ c¸c h¹n chÕ nhËp khÈu vµo thÞ tr­êng ViÖt Nam, c¸c nhµ ®©u t­ n­íc ngoµi buéc ph¶i ®Çu t­ t¹i n­íc së t¹i. Nh­ng hiÖn nay ViÖt Nam ®ang thùc hiÖn AFTA, nÕu m«i tr­êng ®Çu t­ vµo ViÖt Nam kh«ng hÊp dÉn th× thay v× ®Çu t­ vµo ViÖt Nam, c¸c nhµ ®©u t­ n­íc ngoµi cã thÓ ®Çu t­ vµo c¸c n­íc ASEAN kh¸c, hoÆc thËm chÝ ®¬n gi¶n h¬n chØ cÇn më réng thªm c«ng suÊt c¸c nhµ m¸y s½n cã t¹i c¸c n­íc ASEAN, råi sau ®ã b¸n hµng sang ViÖt Nam. Nh­ vËy, ®Ó tËn dông ®­îc nh÷ng c¬ héi thu hót ®Çu t­ tõ c¸c n­íc kh¸c mµ AFTA ®em l¹i, ViÖt Nam cÇn ph¶i tiÕp tôc c¶i thiÖn mét c¸ch ®ång bé vµ toµn diÖn m«i tr­êng ®Çu t­. VÒ c«ng nghiÖp VÒ l©u dµi, khi c¸c ngµnh c«ng nghiÖp cña nh÷ng n­íc thµnh viªn kh«ng cßn ®­îc b¶o hé, AFTA sÏ lµm thay ®æi c¬ cÊu c«ng nghiÖp khu vùc theo h¸ng chuyªn m«n ho¸ vµ ph©n bæ c¸c nguån lùc mét c¸ch hîp lý h¬n. Nh­ng ®©y lµ sù thay dæi vµ ph©n bæ mang tÝnh ®éng vµ phô thuéc chñ yÕu vµ sù lùa chän vµ nç lùc chñ quan cña tõng n­íc. Còng nh­ c¸c n­íc ASEAN, ë mét møc ®é nµo ®ã AFTA sÏ lµm thay ®æi c¬ cÊu c«ng nghiÖp cña ViÖt Nam trong ®ã mét sè ngµnh sÏ ph¸t triÓn cßn mét sè ngµnh sÏ bÞ thu hÑp. Tuy vËy, AFTA còng t¹o cho chóng ta ®iÒu kiÖn vµ thêi gian ®Ó chuÈn bÞ vµ v­¬n lªn ®Ó cã thÓ ®øng v÷ng vµ ph¸t triÓn v× Thø nhÊt, mäi thêi h¹n thùc hiÖn vµ hoµn thµnh CEPT/AFTA ®èi víi ViÖt Nam ®­îc céng thªm 3 n¨m. Thø hai, còng nh­ c¸c n­íc ASEAN, ViÖt Nam kh«ng cÇn ph¶i ®­a ngay mét lóc tÊt c¶ c¸c danh môc hµng ho¸ vµo ch­¬ng tr×nh gi¶m thuÕ. Nh÷ng mÆt hµng cã tû träng nhËp khÈu cao vµ cã khèi l­îng gi¸ trÞ tiªu thô lín trªn thÞ tr­êng néi ®Þa cã thÓ ®­a vµo gi¶m thuÕ chËm h¬n. Thø ba, sau khi mét mÆt hµng ®­îc gi¶m thuÕ, c¸c hµng rµo phi thuÕ (nÕu cã) sau 5 n¨m míi ph¶i xo¸ bá. Thø t­, viÖc c¾t gi¶m thuÕ nhËp khÈu ®èi víi mét sè nguyªn liÖu, s¶n phÈm ®Çu vµo sÏ lµm do vËy c¸c chi phÝ s¶n xuÊt còng gi¶m theo. §iÒu nµy gãp phÇn n©ng cao kh¶ n¨ng c¹nh tranh cho mét sè s¶n phÈm c«ng nghiÖp cña ViÖt Nam. VÊn ®Ò ®Æt ra ®èi víi c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch còng nh­ c¸c nhµ kinh doanh lµ lµm thÕ nµo ®Ó tËn dông ®­îc nh÷ng c¬ héi vµ thêi gian mét c¸ch cã hiÖu qu¶, ®Þnh h­íng c¬ cÊu c«ng nghiÖp vµ mÆt hµng kinh doanh ®Ó cã thÓ ph¸t huy ®­îc lîi thÕ so s¸nh cña m×nh trong ph©n c«ng lao ®éng khu vùc. Trªn c¬ së ®Þnh h­íng ph¸t triÓn c«ng nghiÖp theo c¬ chÕ kinh tÕ më, Nhµ n­íc cÇn tÑo m«i tr­êng thuËn lîi vµ ®Çu t­ thÝch ®¸ng, ®ång thêi ap c¸c biÖn ph¸p b¶o hé hîp lý trong thêi gian cho phÐp ®Ó c¸c ngµnh cã tiÒm n¨ng ph¸t triÓn, cã thÓ c¹nh tranh kh«ng nh÷ng trªn thÞ tr­êng trong n­íc mµ cßn trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi. Tuy vËy, mäi sù b¶o hé cña Nhµ n­íc ®Òu cã giíi h¹n. §Ó ph¸t triÓn, c¸c doanh nghiÖp cÇn ph¶i nghiªn cøu nhu cÇu thÞ tr­êng trong n­íc vµ kc, kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña c¸c n­íc ASEAN trong cïng lÜnh vùc ®Ó kÞp thêi ®iÒu chØnh c¬ cÊu s¶n xuÊt, ®æi míi trang thiÕt bÞ vµ c«ng nghiÖp, n©ng cao n¨ng lùc qu¶n lý khi sù b¶o hé kh«ng cßn. Ng©n s¸ch Nhµ n­íc Tham gia AFTA vµ thùc hiÖn CEPT ch¾c ch¾n sÏ t¸c ®éng tíi nguån thu cho ng©n s¸ch, Ýt nhÊt lµ trong giai ®o¹n ®Çu khi ViÖt Nam thùc sù c¾t gi¶m thuÕ quan b¾t ®Çu tõ 01/07/2003. Theo c¸c sè liÖu cña nh÷ng n¨m gÇn ®©y, nhËp khÈu tõ c¸c n­íc ASEAN chiÕm kho¶ng 20 – 25% kim ng¹ch nhËp khÈu cña ViÖt Nam, trong khi ®ã thuÕ nhËp khÈu (trõ dÇu th«) ®ãng gãp kho¶ng 25% tæng sè thu ng©n s¸ch. Nh­ vËy, vÒ mÆt sè häc ®¬n thuÇn, khi c¾t gi¶m thuÕ quan, nguån thu ng©n s¸ch sÏ bÞ gi¶m. VÒ l©u dµi, AFTA l¹i lµm t¨ng hiÖu qu¶ s¶n xuÊt trong n­íc. Nh­ vËy cã c¬ së ®Ó tÝnh to¸n r»ng, phÇn gi¶m cña thuÕ nhËp khÈu do thùc hiÖn CEPT sÏ ®­îc bï l¹i b»ng phÇn t¨ng thu do kim ng¹ch bu«n b¸n t¨ng vµ t¨ng thu tõ c¸c lo¹i thuÕ kh¸c nh­ thuÕ gi¸ trÞ gia t¨ng, thuÕ tiªu thô ®Æc biÖt, thuÕ thu nhËp doanh nghiÖp… Tuy vËy, ®©y còng chØ lµ lý thuyÕt, cßn thùc tÕ l¹i phô thuéc vµ sù ph¸t triÓn cña s¶n xuÊt trong n­íc, hiÖu qu¶ cña hÖ thèng thuÕ vµ bé m¸y thu thuÕ. Tãm l¹i, tham gia ASEAN vµ AFTA lµ b­íc ®i tÊt yÕu ®Çu tiªn cña ViÖt Nam trªn con ®­êng héi nhËp víi khu vùc vµ thÕ giíi. Sù kiÖn nµy më ra cho ViÖt Nam nhiÒu c¬ héi míi còng nh­ nhiÒu th¸ch thøc to lín. C¬ héi vµ th¸ch thøc ®an xen lÉn nhau ®ßi hái sù nç lùc c¶ tÇm vi m« vµ vÜ m« ®Ó cã thÓ khai th¸c triÖt ®Ó c¸c c¬ héi vµ h¹n chÕ ®Õn møc thÊp nhÊt ¶nh h­ëng tiªu cùc do c¸c th¸ch thøc ®­a ®Õn.

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • docChuong I.doc
  • docBia FTU.doc
  • docChuong II.doc
  • docChuong III.doc
  • docDanh muc bang va bieu do.doc
  • docDe cuong.doc
  • docDe hoa 10.doc
  • docLoi noi dau.doc
  • docLV 490.doc
  • docMuc luc.doc
  • docNoi dung LV.doc
  • xlsPhu luc 1.xls
  • xlsPhu luc 2.xls
  • docPhu luc 3-4.doc
  • docPhu luc 5 dinh nghia gang thep.doc
  • docTai lieu tham khao.doc
Tài liệu liên quan