Những vấn đề cơ bản về lợi nhuận ,vai trò của lợi nhuận trong cơ chế thị trường

MỤC LỤC Lời nói đầu. Chương 1: Những vấn đề cơ bản về lợi nhuận . I/ Nguồn gốc ,bản chất của lợi nhuận . 1) Lịch sử phát triển các quan điểm về lợi nhuận. 2)Lý luận giá trị thặng dư và lợi nhuận của C.Mác. 3) Các hình thức biểu hiện của giá trị thặng dư . Chương 2: Vai trò của lợi nhuận trong kinh tế thị trường I ) Kinh tế thị trường ảnh hưởng đến lợi nhuận . II) Vai trò của lợi nhuận trong kinh tế thị trường . 1)Lợi nhuận là động lực trong nền kinh tế thị trường . 2)Mặt trái của lợi nhuận trong kinh tế thị trường . 3)Vai trò của nhà nước . Chương 3: Thực trạng và một số giải pháp nâng cao vai trò của lợi nhuận trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam . I)Thực trạng vai trò của lợi nhuận ở nước ta . 1)Trước năm 1986: 2)Từ năm 1986 đến nay : II)Một số giải pháp nâng cao vai trò của lợi nhuận để phát triển kinh tế xã hội . Kết luận Tài liệu tham khảo :

doc21 trang | Chia sẻ: thanhnguyen | Ngày: 16/09/2013 | Lượt xem: 548 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Những vấn đề cơ bản về lợi nhuận ,vai trò của lợi nhuận trong cơ chế thị trường, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Lêi nãi ®Çu. Sau n¨m 1986, ®Êt n­íc ta chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ t­ nÒn kinh tÕ tËp trung quan liªu bao cÊp sang nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn ho¹t ®éng theo c¬ chÕ thÞ tr­êng cã sù qu¶n lý vÜ m« cña nhµ n­íc theo ®Þnh h­íng X· Héi Chñ NghÜa . C¸c thµnh phÇn kinh tÕ muèn cã chç ®øng trªn thÞ tr­êng ®Òu ph¶i bï ®¾p ®­îc chi phÝ vµ thu ®­îc lîi nhuËn , tï lîi nhuËn hä cã thÓ më réng quy m« n©ng cao tÝch luü vèn . D­íi t¸c ®éng cña c¬ chÕ thÞ tr­êng , c¸c c¸ nh©n ho¹t ®éng v× lîi Ých cña m×nh , v× lîi nhuËn .Bëi vËy lîi nhuËn chÝnh lµ môc tiªu cao nhÊt ,lµ th­íc ®o cho møc ®é thµnh c«ng cña mçi doanh nghiÖp trªn th­¬ng tr­êng .Lîi nhuËn cã thÓ ®­îc t¹o ra b»ng c¸ch sö dông mét c¸ch hîp lý vµ hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc trong s¶n xuÊt kinh doanh ,qu¶n lý doanh nghiÖp…Lîi nhuËn lµ mét ph¹m trï rÊt c¬ b¶n cña c¸c lý thuyÕt kinh tÕ . ChÝnh v× lîi nhuËn cã vai trß hÕt søc quan träng nh­ vËy nªn em quyÕt ®Þnh chän ®Ò tµi :”Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ lîi nhuËn ,vai trß cña lîi nhuËn trong c¬ chÕ thÞ tr­êng “. Ch­¬ng 1: Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ lîi nhuËn . I/ Nguån gèc ,b¶n chÊt cña lîi nhuËn . 1) LÞch sö ph¸t triÓn c¸c quan ®iÓm vÒ lîi nhuËn. a) Quan ®iÓm cña tr­êng ph¸i träng th­¬ng. Tr­êng ph¸i nµy ra ®êi trong ®iÒu kiÖn chÕ ®é phong kiÕn tan r· vµ chñ nghÜa t­ b¶n thùc hiÖn tÝch luü nguyªn thuû t­ b¶n .Cïng víi ®ã lµ c¸c ph¸t kiÕn ®Þa lý ®· lµm cho ngo¹i th­¬ng ph¸t triÓn cùc thÞnh . H¬n n÷a hä xem xÐt hiÖn t­îng kinh tÕ ë vá bªn ngoµii .Nªn hä cho r»ng lîi nhuËn ®­îc t¹o ra trong trao ®æi ,®Æc biÖt nhiÒu trong ngäai th­¬ng .Kh«ng mét ng­êi nµo thu ®­îc lîi nhuËn khi kh«ng lµm thiÖt haÞ kÎ kh¸c ,kh«ng d©n téc nµo ®­îc lîi khi kh«ng hi sinh lîi Ých cña d©n kh¸c .Lîi nhuËn thu ®­îc tõ viÖc mua rÎ b¸n ®¾t mµ cã. b) Quan ®iÓm cña tr­êng ph¸i träng n«ng. §èi lËp víi nh÷ng ng­êi theo tr­êng ph¸i träng th­¬ng .Hä chuyÓn ®èi t­îng nghiªn cøu sang lÜnh vùc s¶n xuÊt vµ nghiªn cøu mét c¸ch khoa häc h¬n . Hä cho r»ng chØ cã n«ng nghiÖp míi t¹o ra lîi nhuËn cßn nghµnh c«ng nghiÖp vµ th­¬ng nghiÖp lµ c¸c nghµnh kh«ng sinh lîi .Tuy nhiªn hä coi lîi nhuËn lµ quµ tÆng cña thiªn nhiªn . c)Quan ®iÓm cña tr­êng ph¸i cæ ®iÓn ANH . Khëi ®Çu tõ W.Petty (1623-1687).¤ng ®· t×m thÊy ph¹m trï ®Þa t« mµ chñ nghÜa träng n«ng bá qua . ¤ng ®Þnh nghÜa ®Þa t« lµ sè chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ cña s¶n phÈm vµ chi phÝ s¶n xuÊt .¤ng kh«ng rót ra ®­îc lîi nhuËn kinh doanh ruéng ®Êt vµ c«ng nh©n chØ nhËn ®­îc tiÒn l­¬ng tèi thiÓu cßn lîi nhuËn thuéc vÒ ®Þa chñ .Cßn vÒ lîi tøc ¤ng coi ®ã lµ t« cña tiÒn vµ nã phô thuéc vµo ®Þa t«. §¹i biÓu thø hai lµ A.Smith (1723-1790).Theo ¤ng lîi nhuËn lµ kho¶n khÊu trõ thø hai vµo s¶n phÈm cña lao ®éng .Theo c¸ch gi¶ii thÝch cña A.Smith th× lîi nhuËn,®Þa t« vµ lîi tøc chØ lµ h×nh thøc kh¸c nhau cña gi¸ trÞ thÆng d­ .Kh¸c víi c¸c nhµ kinh tÕ tr­íc, A.Smith cho r»ng lîi nhuËn kh«ng chØ cã ë trong n«ng nghiÖp mµ c¶ lao ®éng c«ng nghiÖp còng t¹o ra lîi nhuËn .Lîi nhuËn t¨ng hay gi¶m tuú thuéc vµo sù giÇu cã t¨ng hay gi¶m cña x· héi .¤ng nhËn thÊy khuynh h­íng th­êng xuyªn ®i ®Õn chç ngang nhau cña tØ suÊt lîi nhuËn trªn c¬ së c¹nh tranh gi÷a c¸c ngµnh vµ khuynh h­íng tØ suÊt lîi nhuËn gi¶m sót .Theo ¤ng t­ b¶n ®Çu t­ cµng nhiÒu th× tØ suÊt lîi nhuËn cµng thÊp .Tuy nhiªn lý luËn cña A.Smith cßn cã nh÷ng h¹n chÕ :Nh­ sù kh¸c nhau gi÷a gi¸ trÞ thÆng d­ vµ lîi nhuËn .¤ng kh«ng ph©n biÖt ®­îc lÜnh vùc s¶n xuÊt vµ l­u th«ng nªn cho r»ng lîi nhuËn còng ®­îc t¹o ra tõ l­u th«ng , lîi nhuËn lµ do t­ b¶n ®Î ra , chØ cã bé phËn tµi s¶n mang l¹i lîi nhuËn míi lµ t­ b¶n . D.Ricardo (1772-1823).Lµ ®Ønh cao nhÊt cña tr­êng ph¸i Kinh TÕ ChÝnh TrÞ Cæ §iÎn Anh .¤ng cho r»ng gi¸ trÞ ®­îc t¹o ra gåm hai phÇn : tiÒn l­¬ng vµ lîi nhuËn .TiÒn l­¬ng t¨ng th× lîi gi¶m vµ ng­îc l¹I .D.Ricardo xem lîi nhuËn lµ phÇn gi¸ trÞ thõa ra ngoµI tiÒn c«ng , lîi nhuËn lµ lao ®éng kh«ng ®­îc tr¶ cña c«ng nhËn. ¤ng nhËn thÊy :”l­îng t­ b¶n b»ng nhau th× ®em l¹i lîi nhuËn b»ng nhau “,nh­ng ¤ng kh«ng chøng minh ®­îc v× ¤ng ch­a hiÓu ®­îc gi¸ c¶ s¶n xuÊt .§ång thêi ¤ng ch­a nhËn ra gi¸ trÞ thÆng d­ . Lý luËn ®Þa t« cña D.Ricardo dùa trªn lý luËn gi¸ trÞ . ¤ng kh¼ng ®Þnh ®Þa t« h×nh thµnh theo quy luËt gi¸ trÞ .Gi¸ trÞ n«ng s¶n phÈm h×nh thµnh trªn ruéng ®Êt xÊu nhÊt v× ruéng ®Êt lµ yÕu tè cã giíi h¹n nªn x· héi ph¶I canh t¸c trªn c¶ ru«ngj ®Êt xÊu .V× thÕ t­ b¶n kinh doanh trªn ruéng ®Êt tèt vµ trung b×nh sÏ thu ®­îc lîi nhuËn siªu ng¹ch , lîi nhuËn siªu ng¹ch nµy ph¶I nép cho ®Þa chñ .¤ng còng ph©n biÖt ®­îc tiÒn t« vµ ®Þa t«, theo «ng tiÒn t« vµ ®Þa t« do c¸c quy luËt kh¸c nhau chi phèi , chóng thay ®æi theo chiÒu h­íng ng­îc chiÒu nhau .¤ng ®· sai khi gÊn lý luËn ®Þa t« víi quy luËt ruéng ®Êt sinh lîi ngµy cµng gi¶m .¤ngch­a ®Ò cËp ®Õn ®Þa t« chªnh lÖch II vµ phñ nhËn ®Þa t« tuyÖt ®èi .V× «ng ch­a biÕt ®Õn cÊu t¹o h÷u c¬ cña t­ b¶n (c/v) ,kh«ng thÊy tÝnh quy luËt cÊu t¹o h÷u c¬ trong n«ng nghiÖp lu«n nhá h¬n cÊu t¹o h÷u c¬ trong c«ng nghiÖp vµ v× thÕ nÕu «ng thõa nhËn ®Þa t« tuyÖt ®èi th× tr¸I víi quy luËt gi¸ trÞ . Tr­êng ph¸i kinh tÕ chÝnh tri cæ ®iÓn Anh ®· cã nh÷ng cèng hiÕn lín lao cho lý luËn kinh tÕ dï cßn nhiÒu h¹n chÕ vµ sai lÇm trong lý luËn . Nh÷ng sai lÇm Êy mét phÇn do hoµn c¶nh lÞch sö mét phÇn do nh÷ng nguyªn nh©n kh¸ch quan vµ chñ quan kh¸c .ChØ ®Õn khi C.M¸c ph¸t hiÖn ra tÝnh hai mÆt cña lao ®éng , nh÷ng vÊn ®Ò mµ c¸c nhµ kinh tÕ cña tr­êng ph¸i nµy ch­a v­ît qua ®­îc ®· ®­îc gi¶i quyÕt vµ trë thµnh mét trong ba nguån gèc cña chñ nghÜa M¸c . d)Quan ®iÓm cña c¸c nhµ kinh tÕ t­ s¶n hiÖn ®¹i vÒ lîi nhuËn .C¸c nhµ kinh tÕ häc hiÖn ®¹i cho r»ng :lîi nhuËn lµ l­îng d«i ra cña doanh thu so víi chi phÝ .Chi phÝ lµ nh÷ng phÝ tæn ph¶i chÞu khi s¶n xuÊt ra hµng ho¸ vµ dÞnh vô , doanh thu lµ sè tiÒn kiÕm ®­îc qua viÖc b¸n hµng ho¸ vµ dÞch vô ®ã . Hä mong muèn chi phÝ ®Çu vµo thÊp nhÊt b¸n hµng ho¸ víi gi¸ cao nhÊt nh»m t¸I s¶n xuÊt m¬ réng kh«ng ngõng tÝch luü ph¸t triÓn s¶n xuÊt ,cñng cè vÞ trÝ cña m×nh trªn thÞ tr­êng .Ngµy nay khoa häc kü thuËt rÊt ph¸t triÓn ,hä kh«ng ®Çu t­ nhiÒu vèn ®Ó thuª c«ng nh©n ,hä ®Çu t­ vµo m¸y mãc ,d©y chuyÒn c«ng nghÖ .ViÖc ¸p dông réng r·i m¸y mãc hiÖn ®¹i lµm cho nhiÒu ng­êi cho r»ng lîi nhuËn lµ do m¸y mãc t¹o ra .Ta cÇn kh¼ng ®Þnh mét ®iÒu r»ng :M¸y mãc dï hiÖn ®¹i bao nhiªu còng chØ lµ mét s¶n phÈm cña con ng­êi vÉn cÇn cã con ng­êi ®iÒu khiÓn ,gi¸m s¸t .ViÖc ¸p dông c«ng nhgÖ hiÖn ®¹i gióp c¸c nhµ t­ b¶n thu ®­îc lîi nhuËn siªu ng¹ch ,thùc chÊt ®ã lµ sù ph©n phèi l¹i gi¸ trÞ thÆng d­ trªn toµn x· héi .Mäi h·ng kinh doanh ®Òu ph¶i b¸n hµng ho¸ cña m×nh theo gi¸ thÞ tr­êng ,nªn nhµ t­ b¶n nµo cã c«ng nghÖ hiÖn ®¹i h¬n sÏ thu ®­îc nhiÒu lîi nhuËn siªu ng¹ch h¬n .Lîi nhuËn siªu ng¹ch mµ nhµ t­ b¶n nµy thu ®­îc lµ do phÇn lîi nhuËn cña nhµ t­ b¶n kh¸c mÊt ®i mµ th«i .NÕ mäi nhµ t­ b¶n ®Òu trang bÞ m¸y mãc hiÖn ®¹i nh­ nhau th× phÇn lîi nhuËn siªu ng¹ch nµy sÏ mÊt ®i vµ lµm gi¶m thu nhËp cña nhµ t­ b¶n .§iÒu nµy lµm cho c«ng nghÖ ®­îc c¶i tiÕn ,ngµy cµng hiÖn ®¹i vµ l¹I t¹o ra lîi nhuËn siªu ng¹ch råi l¹I dÉn ®Õn c¹nh tranh lµm triÖt tiªu lîi nhuËn siªu ng¹ch .Qu¸ tr×nh nµy diÔn ra liªn tôc nèi tiÕp nhau.Nguån gèc cña lîi nhuËn hay lîi nhuËn siªu ng¹ch chÝnh lµ gi¸ trÞ thÆng d­ do lao ®éng cña c«ng nhËn s¸ng t¹o ra ,c¶ c«ng nh©n lµm viÖc trong lÜnh vùc tri thøc (hä dïng tri thøc cña m×nh t¹o ra c«ng nghÖ míi .Gi¸ trÞ thÆng d­ Êy bÞ nhµ t­ b¶n chiÕm ®o¹t ®óng nh­ C.M¸c ®· chøng minh. 2)Lý luËn gi¸ trÞ thÆng d­ vµ lîi nhuËn cña C.M¸c. a)Sù t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d­ . Gi¸ trÞ thÆng d­ : C.M¸c lµ ng­êi ®Çu tiªn ®­a ra lý luËn vÒ gi¸ trÞ thÆng d­ mét c¸ch cã hÖ thèng ,râ rµng ,®Çy ®ñ . §Þnh nghÜa :gi¸ trÞ thÆng d­ lµ phÇn gi¸ trÞ míi d«i ra so víi gi¸ trÞ øng tr­íc . Gi¸ trÞ thÆng d­ bÞ nhµ t­ b¶n chiÕm kh«ng .Nã ®­îc quan niÖm lµ con ®Î cña toµn bé t­ b¶n øng tr­íc vµ nã mang h×nh thøc chuyÓn ho¸ lµ lîi nhuËn .Trong nÒn s¶n suÊt hµng ho¸ dùa trªn chÕ ®é së h÷u t­ nh©n vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt .Gi¸ trÞ sö dông ®­îc s¶n xuÊt v× nã cã thÓ ®em ®i trao ®æi .Nhµ t­ b¶n s¶n xuÊt ra hµng ho¸ cã gi¸ trÞ trao ®æi ,Hµng ho¸ ®ã cã gi¸ trÞ lín h¬n tæng gi¸ trÞ nh÷ng t­ liÖu s¶n xuÊt vµ gi¸ trÞ søc lao ®éng nhµ t­ b¶n bá ra ®Ó mua .Gi¶ sö ®Ó s¶n xuÊt ra 10 kg sîi tõ 10 kg b«ng ,®Ó lµm ®­îc nhµ t­ b¶n ph¶i thuª c«ng nh©n lµm viÖc trong 6 giê vµ hao mßn m¸y mãc lµ 2000 ® ,gi¸ trÞ søc lao ®éng cña c«ng nh©n lµ 1000 ®/1giê .Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt b«ng chuyÓn ho¸ hoµn toµn thµnh sîi .Nõu c«ng nh©n lµm viÖc 6 giê mét ngµy th× kh«ng t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d­ nh­ng nhµ t­ b¶n b¾t c«ng nh©n lµm viÖc 8 giê mét ngµy , tiÒn nhµ t­ b¶n mua b«ng lµ 20000 ®.Vëy th× toµn bé chi phÝ s¶n xuÊt lµ : 20000 +2000 + 6000 =28000 .Gi¸ trÞ cña s¶n phÈm míi lµ :20000 +2000 + 8000=30000 . Nh­ vËy 28000 øng tr­íc chuyÓn ho¸ thµnh 30000 ,®em l¹i gi¸ trÞ thÆng d­ lµ 2000 ®.TiÒn ®· chuyÓn ho¸ thµnh t­ b¶n .PhÇn gi¸ trÞ míi d«i ra so víi so víi gi¸ trÞ lao ®éng gäi lµ gi¸ trÞ thÆng d­ . §Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt nhµ t­ b¶n ph¶I øng tiÒn ra ®Ó mua t­ liÖu s¶n xuÊt vµ søc lao ®éng ,nghÜa lµ biÕn tiÒn tÖ thµnh c¸c yÕu tè cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt . C¸c yÕu tè nµy cã vai trß kh¸c nhau trong viÖc t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d­ .Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt gi¸ trÞ t­ liÖu s¶n xuÊt chuyÓn dÇn vµo s¶n phÈm ,chóng ®­îc b¶o tån kh«ng cã sù thay ®æi vÒ l­îng vµ chuyÓn vµo s¶n phÈm mëitong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt .Bé phËn t­ b¶n nµy gäi lµ t­ b¶n bÊt biÕnvµ ®­îc ký hiÖu lµ C Bé phËn t­ b¶n tån t¹I d­íi h×nh thøc søc lao ®éng trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nã cã sù thay ®æi vÒ l­îng ,t¨ng lªn vÒ sè l­înh gi¸ trÞ ,v× ®Æc ®IÓm cña gi¸ trÞ sö dông cña hµng ho¸ søc lao ®éng lµ khi ®­îc ®em tiªu dïng th× nã t¹o ra mét sè l­îng gi¸ trÞ míi lín h¬n gi¸ trÞ b¶n th©n nã – gäi lµ t­ b¶n kh¶ biÕn ,ký hiÖu lµ V . ViÖc ph©n chia nµy v¹ch râ nguån gèc cña gi¸ trÞ thÆng d­ lµ do lao ®éng cña c«ng nh©n t¹o ra vµ bÞ nhµ t­ b¶n chiÕm kh«ng . Lîi nhuËn ®­îc xem nh­ toµn bé t­ b¶n øng tr­íc ®Î ra ,chÝnh ®IÒu nµy ®· che dÊu quan hÖ bãc lét t­ b¶n chñ nghÜa . nhê sù ph©n chia t­ b¶n øng tr­íc thµnh t­ b¶n cè ®Þnh vµ l­u ®éng mµ C.M¸c ®· chØ ra nguån gèc cña gi¸ trÞ thÆng d­ lµ bé phËn t­ b¶n kh¶ biÕn tån t¹I d­íi h×nh thøc søc lao®éng (ch©n tay vµ trÝ ãc ). b ) Lîi nhuËn , tû suÊt lîi nhuËn , nh÷ng nh©n tè ¶nh h­ëng ®Õn tû suÊt lîi nhuËn . Gi¸ trÞ cña hµng ho¸ s¶n xuÊt trong x· héi t­ b¶n chñ nghÜa ,bao gåm ba bé phËn C , V vµ m(gi¸ trÞ thÆng d­ ) . Gäi G : lµ gi¸ trÞ hµng ho¸ th× : G = C + V + m . Chi phÝ s¶n xuÊt t­ b¶n chñ nghÜa lµ C + V =K => G = K + m . Khi c vµ v chuyÓn thµnh k th× sè tiÒn nhµ t­ b¶n thu ®­îc tréi h¬n so víi chi phÝ s¶n xuÊt . Sè tiÒn ®ã ®­îc quan niÖm lµ sù t¨ng lªn cña toµn bé t­ b¶n øng tr­íc vµ ®­îc gäi lµ lîi nhuËn , ký hiÖu lµ p .nÕu hµng ho¸ b¸n ®óng gi¸ trÞ th× G = k + m sÏ chuyÓn thµnh G = k + p . nh×n bÒ ngoµI d­êng nh­ víi l­îng t­ b¶n øng tr­íc , nhµ t­ b¶n thu ®­îc lîi nhuËn ,tøc lµ lîi nhuËn do toµn bé t­ b¶n øng tr­íc t¹o ra . Khi p = m , sù kh¸c nhau gi÷a chóng ë chç khi nãi gi¸ trÞ thÆng d­ lµ hµm nghÜa so s¸nh víi t­ b¶n kh¶ biÕn (v) ; cßn khi nãi lîi nhuËn hµm ý so s¸nh víi t­ b¶n øng tr­íc (c + v). Thùc chÊt lîi nhuËn lµ h×nh thøc biÕn t­íng cña gi¸ trÞ thÆng d­ . Nguån gèc cña lîi nhuËn chÝnh lµ gi¸ trÞ thÆng d­ do lao ®éng sèng cña c«ng nh©n lµm thuª t¹o ra . Lîi nhuËn lµ h×nh thøc biÓu hiÖn cña gi¸ trÞ thÆng d­ . Trong thùc tÕ lîi nhuËn vµ gi¸ trÞ thÆng d­ kh«ng trïng khíp víi nhau .Lîi nhuËn cã thÓ nhá h¬n hoÆc lín h¬n gi¸ trÞ thÆng d­ ,v× nã phô thuéc vµo gi¸ b¸n cña hµng ho¸ ®ã trªn thÞ tr­êng do quan hÖ cung cÇu quyÕt ®Þnh . Nh­ng trªn ph¹m vi toµn x· héi tæng lîi nhuËn b»ng tæng gi¸ trÞ thÆng d­ . Tû suÊt lîi nhuËn lµ tû lÖ phÇn tr¨m gi÷a gi¸ trÞ thÆng d­ vµ toµn bé t­ b¶n øng tr­íc , ký hiÖu lµ p’. p’ = (m /(c+v) )x100% . tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d­ m’ tÝnh theo c«ng thøc m’ = (m/v)x100% . XÐt vÒ mÆt l­îng p’ lu«n nhá h¬n m’.XÐt vÒ b¶n chÊt ,p’ nãi lªn møc ®é doanh lîi cña t­ b¶n ®Çu t­ vµ chØ cho c¸c nhµ t­ b¶n thÊy ®Çu t­ vµo ngµnh nµo cã lîi h¬n .cßn m’ biÓu hiÖn møc ®é bãc lét cña t­ b¶n ®èi víi lao ®éng lµm thuª . Víi m’ cµng lín th× p’ cµng lín cã nghÜa c«ng nh©n lao ®éng lµm thuª bÞ bãc lét cµng nhiÒu ,nhµ t­ b¶n cµng thu ®­îc nhiÒu lîi nhuËn . tû suÊt lîi nhuËn cao hay thÊp tuú thuéc vµo nhiÒu nh©n t« kh¸ch quan nh­ tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d­ ,sù tiÕt kiÖm t­ b¶n bÊt biÕn ,cÊu t¹o h÷u c¬ cña t­ b¶n , tèc ®ä chu chuyÓn cña t­ b¶n. c) Tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n . Do chÕ ®é së h÷u kh¸c nhau vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt ®· t¹o ra c¹nh tranh . D­íi chñ nghÜa t­ b¶n , cã chÕ ®é së h÷u t­ nh©n vÒ t­ liÖu s¶n xuÊt nªn c¹nh tranh lµ tÊt yÕu . C¸c nhµ t­ b¶n c¹nh tranh víi nhau ®Ó ®Çu t­ vµo nh÷ng nghµnh s¶n xuÊtcã triÓn väng thu ®­îc nhiÒu lîi nhuËn h¬n. Khi theo ®uæi lîi nhuËn nhµ t­ b¶n chuyÓn tõ nghµnh nµy sang nghµnh kh¸c , kÕt qu¶ lµ h×nh thµnh nªn tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n vµ tiÕn hµnh ph©n phèi lao ®éng vµ t­ b¶n s¶n suÊt gi÷a c¸c nghµnh trong nÒn kinh tÕ . Gi¶ sö trong nÒn kinh tÕ cã ba ngµnh s¶n xuÊt kh¸c nhau ,t­ b¶n mçi ngµnh ®Òu lµ 100 tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d­ lµ 100% . Tèc ®é chu chuyÓn cña t­ b¶n ë c¸c ngµnh ®Òu b»ng nhau ,t­ b¶n øng tr­íc ®Òu chuyÓn hÕt gi¸ trÞ vµo s¶n phÈm .Nh­ng do cã cÊu t¹o h÷u c¬ cña t­ b¶n ë tõng ngµnh kh¸c nhau , nªn tû suÊt lîi nhuËn kh¸c nhau . ngµnh 1 cã cÊu t¹o lµ 80c +20v ,ngµnh 2 cã cÊu t¹o lµ 70c + 30v ,ngµnh 3 cã cÊu t¹o lµ 60c + 40v. Gi¸ trÞ thÆng d­ cña c¸c ngµnh lÇn l­ît lµ 20;30;40; tû suÊt lîi nhuËn t­¬ng øng lµ 20%;30%;40%. Nh­ vËy ,cïng mét l­îng t­ b¶n ®Çu t­ ,nheng do cÊu t¹o h÷u c¬ kh¸c nhau nªn tû suÊt lîi nhuËn kh¸c nhau .Nhµ t­ b¶n kh«ng thÓ lµm ng¬ ,kh«ng thÓ b»ng lßng ®Çu t­ ë ngµnh cã tû suÊt lîi nhuËn thÊp .trong vÝ dô trªn c¸c nhµ t­ b¶n ë ngµnh 1 sÏ chuyÓn t­ b¶n cña m×nh sang ngµnh 3 ,khiÕn cho s¶n phÈm ngµnh 3 t¨ng lªn cung lín h¬n cÇu , gi¸ tc¶ hµng ho¸ ë nghµnh 3 gi¶m xuèng vµ tû suÊt lîi nhuËn ngµnh nµy gi¶m xuèng .Ng­îc l¹i nghµnh 1 do thiÕu cung lµm gi¸ c¶ hµng ho¸ t¨ng lªn ,tû suÊt lîi nhuËn ngµnh nµy sÏ t¨ng lªn l¹I t¹o ra s­ di chuyÓn t­ b¶n t­ ngµnh nµy sang ngµnh kh¸c ,auqs tr×nh ®ã cø tiÕp diÔn nh­ vËy lµm gi¶m tû suÊt lîi nhuËn vèn cã cña c¸c ngµnh . KÕt qu¶ nµy t¹o nªn tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n . Tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n lµ tû sè tÝnh theo phÇn tr¨m gi÷a tæng gi¸ trÞ thÆng d­ trong x· h«Þ t­ b¶n vµ tæng t­ b¶n x·héi ®· ®Çu t­ vµo tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc , c¸cngµnh cña nÒn s¶n xuÊt t­ b¶n chñ nghÜa .Qu¸ tr×nh b×nh qu©n ho¸ tû suÊt lîi nhuËn lµ sù ho¹t ®éng cña quy luËt tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n trong x· héi t­ b¶n .Sù ho¹t ®éng cña quy luËt nµy lµ biÓu hiÖn cô thÓ cña sù ho¹t ®éng cña quy luËt gi¸ trÞ thÆng d­ trong thêi kú tù do c¹nh tranh cña chñ nghÜa t­ b¶n . Sù h×nh thµnh tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n vµ lîi nhuËn b×nh qu©n ®· che dÊu h¬n n÷a thùc chÊt bãc lét cña chñ nghÜa t­ b¶n . Tuy nhiªn nã kh«ng lµm chÊm døt qu¸ tr×nh c¹nh tranh trong x· héi t­ b¶n , tr¸i l¹i c¹nh tranh vÉn tiÕp diÔn . §ång thêi nã thÓ hiÖn ph©n phèi l¹i gi¸ trÞ thÆng d­ gi÷a c¸c nhµ t­ b¶n trong c¸c nghµnh s¶n suÊt kh¸c nhau . Nhµ t­ b¶n cã cÊu t¹o h÷u c¬ t­ b¶n cao chiÕm ®o¹t ®­îc mét phÇn gi¸ trÞ thÆng d­ do c¸c ngµnh cã cÊu t¹o h÷u c¬ thÊp s¸ng t¹o ra . Bëi vËy c«ng nh©n lao ®éng lµm thuª kh«ng nh÷ng bÞ nhµ t­ b¶n thuª m×nh bãc lét mµ cßn bÞ toµn bé giai cÊp t­ s¶n bãc lét . Nhµ t­ b¶n lu«n muèn n©ng cao lîi nhuËn , nghÜa lµ hä lu«n muèn n©ng cao tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n , n©ng cao møc ®é bãc lét c«ng nh©n . 3) C¸c h×nh thøc biÓu hiÖn cña gi¸ trÞ thÆng d­ . a) Lîi nhuËn c«ng nghiÖp . lîi nhuËn c«ng nghiÖp lµ phÇn gi¸ trÞ do c«ng nh©n t¹o ra bÞ nhµ t­ b¶n chiÕm kh«ng ,phÇn gi¸ trÞ nµy lµ sè tiÒn lêi saukhi b¸n hµng h¸o trªn thÞ tr­êng vµ trõ ®I chi phÝ s¶n suÊt ngµy lao ®éng cña c«ng nh©n ®­îc chia lµm hai phÇn ,mét phÇn lµm ra gi¸ trÞ t­¬ng ®­¬ng víi sè tiÒn l­¬ng mµ anh ta nhËn ®­îc ,phÇn cßn l¹I lµm ra gi¸ trÞ thÆng d­ .Nhµ t­ b¶n muèn t¨ng thªm lîi nhuËn cña m×nh b»ng nhiÒu c¸ch nh­ t¨ng thêi gian lao ®éng cña c«ng nh©n ®Ó thu ®­îc gi¸ trÞ thÆng d­ tuyÖt ®èi , thay ®æi c«ng nghÖ s¶n suÊt ®Ó t¹o ra gi¸ trÞ thÆng d­ t­¬ng ®èi .Lîi nhuËn c«ng nghiÖp lµ h×nh thøc lîi nhuËn dÔ thÊy nhÊt vµ cã gi¸ trÞ lín nhÊt trong c¸c lo¹i l¬Þ nhuËn . Nã còng lµ ®éng lùc m¹nh mÏ nhÊt thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña khoa häc kü thuËt c«ng nghÖ.Lîi nhuËn th­¬ng nghiÖp . b)VÒ mÆt lÞch sö t­ b¶n th­¬ng nghiÖp xuÊt hiÖn tr­íc t­ b¶n c«ng nghiÖp ,®iÓn h×nh lµ chñ nghÜa träng th­¬ng . Khi viÖc thùc hiÖn chøc n¨ng chuyÓn ho¸ H’-T’ cña t­ b¶n ,do sù ph©n c«ng lao ®éng x· héi , ®­îc chuyÓn thµnh mét ho¹t ®éng chuyªn m«n ho¸ cho mét nhãm t­ b¶n nµo ®ã , th× t­ b¶n th­¬ng nghiÖp hiÖn ®¹i xuÊt hiÖn . T­ b¶n th­¬ng nghiÖp lµ mét bé phËn cña t­ b¶n c«ng nghiÖp t¸ch rêi ra ,phôc vô qu¸ tr×nh l­uth«ng hµng ho¸ cña t­ b¶n c«ng nghiÖp . Hµng ho¸ sau khi chuyÓn sang tay nhµ t­ b¶n th­¬ng nghiÖp cã nghÜa lµ nhµ t­ b¶n ®· b¸n xong hµng ho¸ vµ nh­êng mét phÇn gi¸ trÞ thÆng d­ cho nhµ t­ b¶n th­¬ng nghiÖp theo tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n vµ ®­îc thùc hiÖn b»ng thu chªnh lÖch gi÷a gi¸ mua vµ gi¸ b¸n .lîi nhuËn th­¬ng nghiÖp lµ mét phÇn gi¸ trÞ thÆng d­ do c«ng nh©n t¹o ra trong qu¸ tr×nh s¶n suÊt . H×nh thøc lîi nhuËn nµy lµm ng­êi ta lÇm t­ëng l­u th«ng t¹o ra lîi nhuËn , gãp phÇn che dÊu b¶n chÊt cña gi¸ trÞ thÆng d­ . Ngoµi pÇn gi¸ trÞ thÆng d­ ®­îc nhµ t­ b¶n c«ng nghiÖp nh­êng cho t­ b¶n th­¬ng nghiÖp cßn thu ®­îc mét phÇn thu nhËp cña ng­êi tiªu dïng b»ng c¸ch mua rÎ b¸n ®¾t vµ bãc lét lao ®éng thÆng d­ cña nh©n viªn th­¬ng nghiÖp . Nhµ t­ b¶n c«ng nghiÖp chÊp nhËn nh­êng mét phÇn gi¸ trÞ thÆng d­ cho nhµ t­ b¶n th­¬ng nghiÖp v× nhµ t­ b¶n th­¬ng nghiÖp am hiÓu thÞ tr­êng ,hµng ho¸ sÏ b¸n d­îc nhanh h¬n ,tèc ®é chu chuyÓn t­ b¶n nhanh h¬n , nhµ t­ b¶n c«ng nghiÖp sÏ r¶nh tay ®Ó s¶n suÊt . Nhµ t­ b¶n c«ng nghiÖp nh­êng mét phÇn gi¸ trÞ thÆng d­ b»ng c¸ch b¸n hµng ho¸ cho nhµ t­ b¶n th­¬ng nghiÖp thÊp h¬n gi¸ thÞ tr­êng ,khi b¸n hµng ho¸ nhµ t­ b¶n th­¬ng nghiÖp sÏ thu ®­îc lîi nhuËn th­¬ng nghiÖp . c)Lîi tøc cho vay vµ tû suÊt lîi tøc . T­ b¶n cho vay lµ t­ b¶n sinh lîi tøc . Nhµ t­ b¶n cho vay nh­êng quyÒn sö dông t­ b¶n cña m×nh cho ng­êi kh¸c trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh , nªn thu ®­îc lîi tøc .Nhµ t­ b¶n ®i vay , vay tiÒn ®Ó ®­a vµo s¶n suÊt kinh doanh , nªn anh ta thu ®­îc lîi nhuËn . Nh­ng anh ta ph¶i ®i thuª t­ b¶n v× thÕ mµ anh ta ph¶I trÝch mét phÇn lîi nhuËn thu ®­îc ®Ó tr¶ cho nhµ t­ b¶n cho vay sè tiÒn trÝch ra ®ã gäi lµ lîi tøc . VËy lîi tøc lµ mét phÇn lîi nhuËn b×nh qu©n , mµ nhµ t­ b¶n ®I vay ph¶I tr¶ cho nhµ t­ b¶n cho vayc¨n cø vµo mãn tiÒn mµ nhµ t­ b¶n cho vay ®· ®­a cho nhµ t­ b¶n ®I vay sö dông . Nguån gèc cña lîi tøc lµ mét phÇn gi¸ trÞ thÆng d­ do c«ng nh©n s¸ng t¹o ra trong lÜnh vùc s¶n suÊt . Nhµ t­ b¶n cho vay thu ®­îc lîi tøc ®· che dÊu mÊt thùc chÊt bãc lét t­ b¶n chñ nghÜa , lîi tøc cho vay vËn ®éng theo quy luËt tû suÊt lîi tøc . Tû suÊt lîi tøc lµ tû lÖ tÝnh theo phÇn tr¨m gi÷a tæng sè lîi tøc vµ sè t­ b¶n tiÒn tÖ cho vay . Tû suÊt lîi tøc cao hay thÊp phô thuéc vµo tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n , tû lÖ ph©n chia lîi nhuËn thµnh lîi tøc vµ thu nhËp cña xÝ nghiÖp , phô thuéc vµo quan hÖ cung cÇu vÒ t­ b¶n cho vay . Tû suÊt lîi tøc lu«n nhá h¬n tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n . d)Lîi nhuËn ng©n hµng . Ng©n hµng lµ mét c¬ së kinh doanh tiÒn tÖ . Chªnh lÖch gi÷a lîi tøc cho vay vµ lîi tøc nhËn göi trõ ®I nh÷ng kho¶n chi phÝ cÇn thiÕt vÒ nghiÑep vô ng©n hµng , céng víi c¸c kho¶n thu nhËp kh¸c vÒ kinh doanh tiÒn tÖ h×nh thµnh nªn lîi nhuËn ng©n hµng . Lîi nhuËn ng©n hµng ngang b»ng víi lîi nhuËn b×nh qu©n . Ng©n hµng cã vai trß ®Æc biÖt nh­ lµm thñ quü cho x· héi ,qu¶n lý tiÒn mÆt ph¸t hµnh tiÒn trung t©m thanh to¸n cña x· héi . Lîi nhuËn ng©n hµng vËn ®éng theo quy luËt tû suÊt lîi nhuËn b×nh qu©n. e)§Þa t« . §Þa t« t­ b¶n chñ nghÜa lµ mét phÇn gi¸ trÞ thÆng d­ cßn l¹i sau khi ®· khÊu trõ mét phÇn lîi nhuËn b×nh qu©n cña nhµ t­ b¶n kinh doanh ruéng ®Êt . f)Lîi nhuËn siªu ng¹ch . c¹nh tranh gi÷a c¸c nhµ t­ b¶n buéc hä ph¶I t¨ng n¨ng suÊt lao ®énh trong c¸c xÝ nghiÖp cña m×nh ®Ó gi¶m gi¸ trÞ c¸ biÖt cña hµng ho¸ so víi gi¸ trÞ x· héi cña hµng ho¸ . Nhµ t­ b¶n sÏ chiÕm sè chªnh lÖch chõng nµo n¨ng suÊt lao ®éng x· héi cßn ch­a t¨ng lªn ®Ó sè chªnh lÖch kh«ng cßn n÷a . PhÇn gi¸ trÞ thÆng d­ phô thªm xuÊt hiÖn khi gi¸ trÞ c¸ biÖt cña hµng ho¸ thÊp h¬n gi¸ trÞ x· h«Þ ®­îc M¸c gäi lµ gi¸ trÞ thÆng d­ siªu ng¹ch . C¸c h×nh thøc cña gi¸ trÞ thÆng d­ siªu ng¹ch lµ lîi nhuËn siªu ng¹ch ,®Þa t« chªnh lÖch I,II, ®Þa t« tuyÖt ®èi . Gi¸ trÞ thÆng d­ siªu ng¹ch lµ ®énh lùc m¹nh nhÊt thóc ®Èy c¸c nhµ t­ b¶n c¶I tiÕn kü thuËt … lµm mäi c¸ch ®Ó t¨ng gi¸ trÞ thÆng d­ . g)Lîi nhuËn b×nh qu©n . Trong c«ng thøc gi¸ c¶ s¶n xuÊt = k + lîi nhuËn b×nh qu©n . lîi nhuËn b×nh qu©n lµ tæng cña gi¸ trÞ thÆng d­ cäng víi chªnh lÖch gi÷a gi¸ c¶ s¶n suÊt vµ gi¸ trÞ . h)Lîi nhuËn ®éc quyÒn . NÕu ë giai ®o¹n thÊp cña chñ nghÜa t­ b¶n nguyªn t¾c ph©n phèi lîi nhuËn dùa trªn së h÷u t­ b¶n , th× ®Õn giai ®o¹n chñ nghÜa t­ b¶n ®éc quyÒn l¹i dùa trªn së h÷u t­ b¶n tµi chÝnh . Lîi nhuËn ®éc quyÒn lµ mét h×nh thøc biÓu hiÖn cña gi¸ trÞ thÆng d­ , h×nh thµnh trong giai ®o¹n chñ nghÜa t­ b¶n ®éc quyÒn . Nã bao gåm lîi nhuËn b×nh qu©n céng víi lîi nhuËn siªu ng¹ch ®éc quyÒn do ®Þa vÞ thèng trÞ cña ®éc quyÒn t¹o ra . Nã cã nguån gèc lµ gi¸ trÞ thÆng d­ do c«ng nh©n lµm viÖc trong c¸c tæ chøc ®éc quyÒn t¹o ra , mét phÇn gi¸ trÞ thÆng d­ cña c«ng nh©n lµm viÖc ë c¸c xÝ nghiÖp ngoµi tæ chøc ®éc quyÒn , mét phÇn do ng­êi s¶n xuÊt nhá trong n­íc t¹o ra , l¬Þo nhuËn do xuÊt khÈu t­ b¶n vµ s¶n xuÊt hµng ho¸ cho c¸c n­íc ,®Æc biÖt lµ c¸c n­íc kÐm ph¸t triÓn , do qu©n sù ho¸ nÒn kinh tÕ ,do g©y chiÕn tranh . i)Lîi tøc cæ phÇn vµ l·i suÊt tiÕt kiÖm . Lîi tøc lµ phÇn lîi nhuËn mµ nhµ n­íc hoÆc c¸c tæ chøc kinh tÕ tr¶ cho ng­êi së h÷u tiÒn tÖ ®Ó d­îc sö dông vèn tiÒn tÖ cña ng­êi ®ã . Lîi tøc cæ phÇn lµ thu nhËp tr¶ cho c¸c chñ cæ phiÕu , nã phô thuéc vµo l­îng lîi nhuËn mµ c«ng ty cæ phÇn thu ®­îc trong n¨m .l·i suÊt tiÕt kiÖm lµ sè tiÒn mµ c¸c ng©n hµng , c¸c c«ng ty tµi chÝnh tr¶ cho ng­êi së h÷u mét sè vèn tiÒn tÖ nhÊt ®Þnh khi hä göi chóng vµo c¸c tæ chøc nµy . Ch­¬ng 2: Vai trß cña lîi nhuËn trong kinh tÕ thÞ tr­êng I ) Kinh tÕ thÞ tr­êng ¶nh h­ëng ®Õn lîi nhuËn . Kinh tÕ thÞ tr­êng : Lµ mét m« h×nh kinh tÕ trong ®ã mäi thµnh viªn trong nÒn kinh tÕ ho¹t ®éng , tu©n thñ theo c¬ chÕ thÞ tr­êng . C¬ chÕ thÞ tr­êng : lµ c¬ chÕ tù ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕ hµng ho¸ do sù t¸c ®éng cña c¸c quy luËt vèn cã cña nã , c¬ chÕ ®ã gi¶i quyÕt ba vÊn ®Ò c¬ b¶n cña nÒn tæ chøc kinh tÕ lµ : c¸i g× , nh­ thÕ nµo , cho ai . C¬ chÕ thÞ tr­êng bao gåm c¸c nh©n tè c¬ b¶n lµ cung cÇu vµ gi¸ c¶ thÞ tr­êng . ¶nh h­ëng cña c¬ chÕ thÞ tr­êng ®Õn lîi nhuËn . C¬ chÕ thÞ tr­êng t¹o ra sù c©n ®èi gi÷a gi¸ c¶ vµ s¶n xuÊt. Gi¸ c¶ trªn thÞ tr­êng lµ mÖnh lÖnh cña ng­êi s¶n xuÊt cña doanh nghiÖp . NÕu doanh nghiÖp n¾m b¾t ®óng nhu cÇu cña thÞ tr­êng th× lîi nhuËn cña doanh nghiÖp sÏ ®­îc ®¶m b¶o . trªn thÞ tr­êng gi¸ c¶ lu«n biÕn ®éng nªn ®ßi hái doanh nghiÖp ph¶I cã mét hÖ thèng th«ng tin ®Ó n¾m b¾t kÞp thêi th«ng tin thÞ tr­êng , tõ ®ã cã quyÕt ®Þnh kÞp thêi . C¬ chÕ thÞ tr­êng t¹o ®Iòu kiÖn thuËn lîi cho mäic¸ nh©n trong nÒn kinh tÕ tham gia , rót khái thÞ tr­êng . C¸c nhµ s¶n xuÊt lu«n lu«n muèn kinh doanh ë ngµnh cã lîi nhuËn cao , hä ph¶I quan t©m ®Õn nh÷ng ngµnh kh¸c , hä ph¶I ®Çu t­ vµo nhiÒu ngµnh kinh tÕ ®Ó ®¶mb¶o r»ng khi thÊt b¹I ë ngµnh nµy lÜnh vùc nµy th× cßn cã lîi nhuËn ë ngµnh kh¸c bï l¹i .C¬ chÕ thÞ tr­êng ®ßi hái c¸c nhµ s¶n xuÊt kh«ng ngõng n©ng cao chÊt l­îng hµng ho¸ , dÞch vô , gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt … ®Ó c¹nh tranh th¾ng lîi , ®Ó cã chç ®øng trªn thÞ tr­êng . II) Vai trß cña lîi nhuËn trong kinh tÕ thÞ tr­êng . 1)Lîi nhuËn lµ ®éng lùc trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng . Trong sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ x· héi , nh©n tè con ng­êi cã mét vÞ trÝ v« cïng quan träng , nh©n tè hµng ®Çu ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi . §éng lùc cña kinh tÕ thÞ tr­êng lµ nhu cÇu cña con ng­êi biÓu hiÖn qua lîi Ých hä nhËn ®­îc khi tham gia thÞ tr­êng . lîi nhuËn ph©n bæ nguån lùc x· héi . Lîi nhuËn lµm cho doanh nghiÖp ra c¸c quyÕt ®Þnh vÒ s¶n suÊt kinh doanh , tiÕp tôc hay kh«ng tiÕp tôc s¶n xuÊt kinh doanh .Khi Êy quyÕt ®Þnh cña c¸c doanh nghiÖp sÏ lµm cho nguån lùc x· héi bÞ ph©n bæ l¹I vÒ lao ®éng , vèn , ®Êt ®ai … Lîi nhuËn thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña lùc l­äng s¶n xuÊt .doanh nghiÖp lu«n t×m c¸ch ®Ó thu ®­îc lîi nhuËn tèi ®a , ph¶i ®æi míi hoµn thiÖn c¬ së vËt chÊt kü thuËt , ®æi míi d©y chuyÒn c«ng nghÖ ,.Do vËy khoa häc kü thuËt ®­îc øng dông ngµy cµng nhiÒu , qua ®ã c«ng nh©n vËn hµnh m¸y mãc thiÕt bÞ ®­îc n©ng cao vÒ tr×nh ®é , tay nghÒ gãp phÇn lµm cho tr×nh ®é cña lùc l­îng s¶n xuÊt cña x· héi tiÕn bé h¬n . §iÒu nµy kh«ng chØ cã ë mét doanh nghiÖp mµ cã ë mäi doanh nghiÖp trong nÒn kinh tÕ v× hä muèn t¨ng lîi nhuËn buéc lßng hä ph¶I ®æi míi c«ng nghÖ . Nh­ vËy lîi nhuËn lµ ®éng c¬ thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña lùc l­îng s¶n xuÊt . Lîi nhuËn n©ng cao thu nhËp . Khi doanh nghiÖp thu ®­îc lîi nhuËn nh­ vËy doanh nghiÖp kh«ng chØ ®¶m b¶o chç ®øng trªn th­¬ng tr­êng mµ cßn t¹o ra c«ng ¨n viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng . thu ®­îc lîi nhuËn sÏ lµm cho thu nhËp t¨ng lªn lµm t¨ng kh¶ n¨ng tiªu dïng , lµm tæng thu nhËp cña x· héi t¨ng lªn . Møc sèng cña ng­êi d©n c¸c n­íc t­ b¶n ph¸t triÓn rÊt cao lîi nhuËn thu ®­îc rÊt cao vµ ®Ó gi¶m bít m©u thuÉn x· héi nhµ t­ b¶n ph¶i n©ng l­¬ng cho c«ng nh©n , gi¶m giê lµm , ph¶i ®ãng thuÕ thu nhhËp ®Ó gi¶m kho¶ng c¸ch thu nhËp trong x· héi . lîi nhuËn lµm t¨ng møc sèng cña nh©n d©n . Lîi nhuËn t¹o ®iÒu kiÖn t¸i s¶n xuÊt më réng cho x· héi . Víi môc ®Ých lµ lîi nhuËn c¸c nhµ t­ b¶n kh«ng ngõng ph¸t triÓn s¶n xuÊtn©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng t¹o ra s¶n phÈm ngµy cµng nhiÒu .Ph©n c«ng lao ®énh x· héi ngµycµng s©u s¾c , mèi liªn hÖ gi÷a c¸c ngµnh kinh tÕ ngµy cµng bÒn chÆt kh«ng chØ ë trong mét quèc gia mµ trªn khu vùc , thÕ giíi . muèn më réng s¶n xuÊt®Ó thu nhiÒu lîi nhuËn th× ph¶i cã tÝch luü vµ lîi nhuËn ë chu kú kinh doanh tr­íc lµ ®IÒu kiÖn ®Ó t¨ng c­êng tÝch luü cho chu kú kinh doanh sau . vËy lîi nhuËn t¹o ®IÒu kiÖn t¸i s¶n xuÊt më réng cho x· héi . Lîi nhuËn kÝch thÝch c¸c chñ thÓ kinh tÕ , buéc hä ph¶i t×m tßi c¶i tiÕn ph­¬ng thøc s¶n xuÊt kinh doanh , m¬ réng quy m« , ®æi míi khoa häc c«ng nghÖ , huy déng c¸c nguån lùc cña x· h«Þ vµo s¶n suÊt . lîi nhuËn lµ ®éng lùc cña kinh tÕ thÞ tr­êng . 2)MÆt tr¸i cña lîi nhuËn trong kinh tÕ thÞ tr­êng . Bªn c¹nh nh÷ng ­u ®Ióm vèn cã cña nã , lîi nhuËn còng cã nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc ®Õn nÒn kinh tÕ . Mäi xÝ nghiÖp , nhµ m¸y ®Òu sö dông m¸y mãc d©y chuyÒn tù ®éng thay thÕ cho c«ng nh©n gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt t¹o lîi thÕ c¸ biÖt cho m×nh . Nh­ng khi thµnh tùu kü thuËt kh«ng chØ ®­îc ¸p dông ë mét sè xÝ nghiÖp thÝ tû xuÊt lîi nhuËn gi¶m xuèng , ®©y lµ kÕt côc mµ kh«ng mét nhµ t­ b¶n nµo mong ®îi . Do vËy hä t×m c¸ch ®Ó t¨ng tû suÊt lîi nhuËn khiÕn cho c«ng nh©n bÞ ¸p bøc bãc lét nÆng nÒ . nhµ t­ b¶n kh«ng quan t©m ®Õ søc khoÎ , tÝnh m¹ng cña c«ng nh©n . NgoµI ra viÖc ¸p dông m¸y mãc lµm t¨ng tû lÖ thÊt nghiÖp t¹o ra ¸p lùc cho thÞ tr­êng lao ®éng , cung lín h¬n cÇu lao ®éng . Gi¸ lao ®éng gi¶m , tiÒn l­¬ng gi¶m , chi cho tiªu dïng cña c«ng nh©n gi¶m xuèng kh«ng ®ñ cho ®IÒu kiÖn sinh ho¹t tèi thiÓu . Trong khi ®ã c¸c nhµ t­ b¶n ngµy cµng giµu cã, giai cÊp c«ng nh©n ngµy cµng bÞ bÇn cïng ho¸ , kho¶ng c¸ch giÇu nghÌo ngµy cµng t¨ng . v× theo ®uæi chñ doanh nghiÖp dïng mäi c¸ch ®Ó t¨ng lîi nhuËn , nh­ trèn thuÕ bu«n l¹u röa tiÒn… , khai gi¶m doanh thu … , bu«n lËu hä mua gi¸ rÎ b¸n gi¸ thÞ tr­êng , kh«ng ph¶I nép thuÕ nªn thu d­îc mét kho¶n chªnh lÖch kh¸ lín . thiÖt h¹I l¹I do ng­êi tiªu dïng g¸nh chÞu do hµng kÐm chÊt l­îng , nhµ n­íc kh«ng thu ®­îc thuÕ . lîi nhuËn lµm cho hä sö dông tµI nguyªn kh«ng hîp lý , chÊt th¶I th¶I ra m«I tr­êng kh«ng ®­îc xö lý g©y « nhiÔm m«I tr­êng .Do kh«ng ph¶I chi phÝ cho viÖc nµy nªn nã còng gãp phÇn lµm t¨ng lîi nhuËn . lîi nhhuËn t¹o ra ®éc quyÒn . trong kinh tÐ thÞ tr­êng tù do c¹nh tranh bÊt kú ai còng cã thÓ tham gia vµo nÒn kinh tÕ . trong qu¸ tr×nh c¹nh tranh nhiÒu doanh nghiÖp bÞ ph¸ s¶n . §Ó cã ®­îc ­u thÕ trong c¹nh tranh c¸c doanh nghiÖp liªn kÕt s¸t nhËp ,tho¶ thuËn víi nhau tõ ®ã t¹o ra ®éc quyÒn . Doanh nghiÖp ®éc quyÒn ®­îc ®Þnh gi¸ b¸n trªn thÞ tr­êng , thu ®­îc lîi nhuËn ®éc quyÒn . Gi¸ b¸n cña hµng ho¸ ®ã trªn thÞ tr­êng rÊt cao , tuy nhiªn cao ®Õn møc mµ ng­êi tiªu cã thÓ chÊp nhËn ®­îc . Nªn lîi nhuËn ®éc quyÒn cã søc hÊp dÉn rÊt lín víi mäi doanh nghiÖp . V× thÕ mµ mäi doanh nghiÖp ®Ìu mong muèn ®éc quyÒn cung cÊp hµng ho¸ trªn thÞ tr­êng . 3)Vai trß cña nhµ n­íc . §Ó kh¾c phôc mÆt tr¸I t¨ng c­êng mÆt tÝch cùc cña lîi nhuËn . nhµ n­íc cã c«ng cô hÕt søc m¹nh mÏ ®ã lµ ph¸p luËt tõ ®ã cã thÓ kiÓm so¸t , h¹n chÕ mét sè t¸c ®éng tiªu cùc cña lîi nhuËn ®Õn nÒn kinh tÕ . Ban hµnh luËt chèng ®éc quyÒn , t¹o ra vµ ®¶m b¶o sù c¹nh tranh b×nh ®¼ng , tù do trong kinh tÕ . LuËt vÒ m«I tr­êng , thuÕ sö dung tµI nguyªn , thuÕ m«I tr­êng . b¾t buéc mäi c¬ së kinh doanh ph¶I xö lý chÊt th¶I tr­íc khi th¶I ra m«I tr­êng . T¨ng c­êng qu¶n lý , n¾m b¾t , ®IÒu chØnh hµnh vi cña mäi doanh nghiÖp ®I theo ®Þnh h­íng nÒn kinh tÕ . Nghiªm trÞ mäi c¸ nh©n tæ chøc ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh hµng gi¶ , bu«n lËu trèn thuÕ . Ph©n phèi l¹I thu nhËp , n©ng cao phóc lîi x· héi cã chÝnh s¸ch hç trî gióp ®ì tÇng líp ng­êi lao ®éng cã thu nhËp thÊp , nh÷ng vïng kinh tÕ cßn nghÌo , cã tiÒm n¨ng nh­ng ch­a cã ®IÒu kiÖn ph¸t triÓn kinh tÕ . thÓ hiÖn qua mét sè tr­¬ng tr×nh dù ¸n : 135 … , x©y dùng c¬ së vËt chÊt h¹ tÇng ph¸t triÓn kinh tÕ , b¶o hiÓm x· héi , phóc lîi x· héi . Ch­¬ng 3: Thùc tr¹ng vµ mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao vai trß cña lîi nhuËn trong nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam . I)Thùc tr¹ng vai trß cña lîi nhuËn ë n­íc ta . 1)Tr­íc n¨m 1986: §©y lµ thêi kú nÒn kinh tÕ n­íc ta ho¹t ®éng theo c¬ chÕ kÐ ho¹ch h¸o tËp trung quan liªu bao cÊp . Mäi ho¹t ®éng cña c¸c xÝ nghiÖp , ®¬n vÞ kinh tÕ ®Òu do nhµ n­íc chØ ®¹o . Vèn do nhµ n­íc cÊp , nhµ n­íc bï lç s¶n xuÊt tiªu thô do nhµ n­íc ®¶m nhiÖm . Lîi nhuËn bÞ coi lµ kh¸I niÖm cña chñ nghÜa t­ b¶n , kh«ng t¹o ra ®éng lùc cho nÒn kinh tÕ . DÉn ®Õn t×nh tr¹ng l·i gi¶ lç thËt … sù can thiÖp qu¸ s©u cña nhµ n­íc vµo nÒn kinh tÕ ®· kh«ng cã hiÖu qu¶ . Doanh nghiÖp dùa vµo nhµ n­íc nªn kh«ng chó träng ®Õn chÊt l­îng s¶n phÈm , ng­êi tiªu dïng kh«ng cã quyÒn lùa chän hµng ho¸ tèt nhÊt cho m×nh . Mét t×nh tr¹ng hÕt søc phæ biÕn lµ b¸o c¸o khèng ®Ó lÊy thµnh tÝch . Råi khñng ho¶ng kinh tÕ ®· x¶y ra l¹m ph¸t t¨ng cao ®êi sèng nh©n d©n rÊt khã kh¨n . 2)Tõ n¨m 1986 ®Õn nay : NÒn kinh tÕ ®· cã nhiÒu chuyÓn biÕn tÝch cùc nµ n­íc tiÕn hµnh dæi míi kinh tÕ , t¹o lËp m«I trêng kinh doanh , më réng quyÒn tù chñ cho doanh nghiÖp , t¹o ra thÞ tr­êng thèng nhÊt , dÇn dÇn ®Ó gi¸ c¶ cho thÞ tr­êng quyÕt ®Þnh . Tuy nhiªn do ch­a n¾m kÞp thêi nhÞp ®é nÒn kinh tÕ , c¬ héi kinh doanh nªn nhiÒu doanh nghiÖp ph¶i thu hÑp s¶n xuÊt ngõng s¶n xuÊt mét phÇn hay toµn bé . MÆc dï d· bè trÝ x¾p xÕp l¹i doanh nghiÖp nh­ng trong thêi gian ®Çu nhiÒu doanh nghiÖp cßn thua lç . Nhµ n­íc ®· cè g¾ng gi¶i quyÕt nî triÒn miªn cña mét sè doanh nghiÖp , ng¨n chÆn t×nh tr¹ng chiÕm dông vèn lÉn nhau gi÷a c¸c doanh nghiÖp . Trî gi¸ , gi¶m thuÕ cho mét sè ngµnh cÇn khuyÕn khÝch ph¸t triÓn , nh­ mét sè ngµnh s¶n xuÊt phôc vô xuÊt khÈu . chuyÓn sang kinhtÕ thÞm tr­êng , lîi nhuËn ®· ph¸t huy hÕt vai trß cña nã , c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ®­îc tù do c¹nh tranh trªn thÞ tr­êng . Víi ®éng lùc lµ lîi nhuËn ,c¸c doanh nghiÖp hiÖn nay ®Òu cè g¾ng hÕt søc m×nh t×m kiÕm lîi nhuËn . khi cã lîi nhuËn sÏ cã tÝch luü , t¸i s¶n xuÊt më réng . §Ó lµm ®­îc hä ph¶i gi¶i quyÕt ®­îc ba vÊn ®Ò :c¸i g× , nh­ thÕ nµo , cho ai ? NÕu kh«ng gi¶i quyÕt ®­îc ba vÊn ®Ò ®ã doanh nghiÖp cã nguy c¬ thua lç , mÊt chç ®øng trªn thÞ tr­êng , bÞ lo¹i khái cuéc ch¬i . S©n ch¬i kinh tÕ chØ dµnh cho nh÷ng ai am hiÓu , cã kiÕn thøc vÒ kinh tÕ , c¶ vÒ lý thuyÕt lÉn kinh nghiÖm kinh tÕ .Lîi nhuËn buéc c¸c doanh nghiÖp , c¸ nh©n s¶n xuÊt kinh doanh sö dông hîp lý, tiÕt kiÖm c¸c nguån lùc s¶n xuÊt , n©ng cao n¨ng uÊt , chÊt l­îng s¶n phÈm , hiÖu qu¶ kinh doanh ,®¸p øng ®ñ nhu cÇu cña thÞ tr­êng . hä b¸n hµng ho¸ kh«ng chØ mong muèn bï ®¾p chi phÝ s¶n xuÊt , ®ã lµ chi phÝ nguyªn vËt liÖu , nh©n c«ng , qu¶n lý , b¸n hµng , tiÕp thÞ , vËn chuyÓn mµ cßn thu ®­îc mét kho¶n lêi ®Ó më réng s¶n xuÊt , nép thuÕ , tr¶ lîi tøc cæ phÇn cho cæ ®«ng , phÇn th­ëng cho c¸n bé qu¶n lý , c¸n bé c«ng nh©n viªn ,…ChÝnh nh÷ng th¸ch thøc lín lao ®ã t¹o cho hä quyÕt t©m v­ît qua thö th¸ch , khã kh¨n cña c¬ chÕ thÞ tr­êng , giµnh th¾ng lîi trong s¶n xuÊt kinh doanh . Lîi nhuËn ph¶n ¸nh kÕt qu¶ kinh doanh , hiÖu qu¶ cña dù ¸n ®Çu t­ . Tõ kh©u ®Çu tiªn cho ®Õn kh©u cuèi cïng cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh , doanh nghiÖp ®Òu ph¶i sao cho chi phÝ nhá nhÊt , ¸p dông tiÕn bé khoa häc kü thuËt vµo s¶n xuÊt n©ng cao tr×nh ®é cña lùc l­îng s¶n xuÊt ngµy cµng phï hîp víi quan hÖ s¶n xuÊt x· héi chñ nghÜa . Lîi nhuËn t¨ng gãp phÇn lµm t¨ng thu nhËp quèc d©n , kh¶ n¨ng t¸i s¶n xuÊt x·héi ngµy cµng cao. Doanh nghiÖp kh«ng nh÷ng thùc hiÖn tèt , ®Çy ®ñ nghÜa vô víi nhµ n­íc mµ cßn tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng tõ thiÖn , nh©n ®¹o . Lîi nhuËn cã vai trß rÊt quan träng víi mäi doanh nghiÖp , víi mäi nÒn kinh tÕ . II)Mét sè gi¶i ph¸p n©ng cao vai trß cña lîi nhuËn ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi . Thùc hiÖn nhÊt qu¸n quan ®IÓm kÕt hîp hµI hoµ c¸c lo¹i lîi Ých kinh tÕ trong ph¸t triÓn kinh tÕ . VÊn ®Ò c¬ b¶n nhÊt lµ ph©n phèi thu nhËp , ph©n phèi lîi Ých kinh tÕ trong x· héi sao cho c«ng b»ng chÝnh ®iÒu nµy t¹o ra ®éng lùc míi cho sù ph¸t triÓn . Do vËy nhµ n­íc ph¶i cã chÝnh s¸ch vµ biÖn ph¸p ®IÒu chØnh thu nhËp ®Ó gi¶m bít chªnh lÖch gi÷a ng­êi giµu vµ ng­êi nghÌo trong, h¹n chÕ bÊt c«ng trong x· héi . §æi míi c¬ chÕ ph©n phèi lîi nhuËn , tuú theo tõng ngµnh , lÜnh vùc nh»m gi¶i quyÕt bÊt b×nh ®¼ng trong viÖc thu ph©n chia lîi nhuËn . Bªn c¹nh ®ãnhµ n­íc cÇn kiÓm kª kiÓm so¸t nguån vèn cña c¸c doanh nghiÖp b¾t ®Çu tõ kh©u cÊp giÊy phÐp kinh doanh ®Õn kh©u tiiªu thô s¶n phÈm .Khai th¸c tèi ­u c¸c tiÒm n¨ng kinh tÕ ë c¸c ®Þa ph­¬ng t¹o ®éng lùc cho sù ph¸t triÓn n©ng cao vai trß cña lîi nhuËn . Lîi nhuËn vèn ®· cã vai trß v« cïng quan träng ®Ó n©ng cao vai trß cña lîi nhuËn nhµ n­íc cÇn ph¶i cã biÖn ph¸p h¹n chÕ ¶nh h­ëng tiªu cùc cña lîi nhuËn . Nªn gi¶m thuÕ thu nhËp doanh nghiÖp ®Ó cho c¸c doanh nghiÖp cã thªm nhiÒu c¬ héi kinh doanh, c¬ héi më réng s¶n xuÊt . KÕt luËn Qua c«ng tr×nh khoa häc nhá nµy , em ®· hiÓu ®­îc kh¸i niÖm , vai trß cña lîi nhuËn . §Æc biÖt lµ quan ®iÓm lîi nhuËn cña C.M¸c . Lîi nhuËn lµ vÊn ®Ò hÕt søc quan träng víi bÊt kú doanh nghiÖp nµo , nã sÏ ®ãng vai trß quan träng chõng nµo mµ nÒn s¶n xuÊt cßn mang tÝnh hµng ho¸ . §Æc biÖt víi n­íc ta hiÖn nay c¸c lý thuyÕt kinh tÕ hiÖn ®¹i cÇn ®­îc nghiªn cøu cÆn kÏ ®Ó chóng ta theo kÞp víi thêi ®¹i .Lîi nhuËn lµ môc ®Ých cña c¹nh tranh lµ ®iÒu kiÖn ®Ó më réng s¶n xuÊt . Nh­ng trong kinh tÕ kh«ng v× qu¸ chó träng ®Õn lîi nhuËn mµ bÊt chÊp thñ ®o¹n , quªn ®i b¶n s¾c v¨n ho¸ cña d©n téc m×nh .KÕt hîp ®­îc søc m¹nh cña lîi nhuËn , c¸c yÕu tè cña qu¸ tr×nh kinh doanh ®¹t kÕt qu¶ cao nhÊt trong s¶n xuÊt kinh doanh .Trong kinh doanh kh«ng chØ chó ý ®Õn lîi nhuËn , ch¹y theo môc tiªu lµ lîi nhuËn mµ kh«ng quan t©m ®Õn m«i tr­êng sinh th¸i .HiÖn nay chñ nghÜa x· héi ®· ®­îc nhËn thøc cao h¬n , mÆc dï sù thÊt b¹i cña m« h×nh kinh tÕ x· héi chñ nghÜa ë Liªn X« vµ §«ng ¢u nh­ng kh«ng ph¶i ®i theo con ®­êng chñ nghÜa x· héi lµ sai lÇm .Chñ nghÜa t­ b¶n hiÖn nay ®· dÞu bít nh­ng m©u thuÉn vÉn m·i tån t¹i , c«ng nh©n vÉn bÞ bãc lét vµ mét t­¬ng lai kh«ng xa chñ nghÜa x· héi sÏ trë thµnh hiÖn thùc . Trong giai ®o¹n hiÖn nay lîi nhuËn lµ ®éng ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ , ®­a ®Êt n­íc ta trë thµnh mét n­íc c«ng nghiÖp t¹o tiÒn ®Ò v÷ng ch¾c , nÒn t¶ng v÷ng ch¾c ®Ó tiÕn lªn chñ nghÜa x· héi . Tµi liÖu tham kh¶o : 1) C.M¸c T­ b¶n Q1-T1, Q3-T1,T2,T3. Nhµ xuÊt b¶n sù thËt n¨m 1963. 2) D. Begg , S. Fisher , R.Dornbush. Kinh tÕ häc , TËp 1,2 . NXB ChÝnh trÞ quèc gia n¨m 1997. 3) P.Samuelson , Nordhaus . Kinh tÕ häc , TËp 1,2. NXB ChÝnh trÞ quèc gia n¨m 1997. 4) M· Hoµng , T«n Träng Thanh , L­u Quèc Quang , Lª Quang L©m . Kinh tÕ thÞ tr­êng x· héi chñ nghÜa . NXB ChÝnh trÞ quèc gia n¨m 1995. 5) Häc thuyÕt gi¸ trÞ thÆng d­ trong thêi ®¹I ngµy nay . NXB ChÝnh trÞ quèc gia n¨m 1994 . 6) Kinh tÕ chÝnh trÞ M¸c-Lª nin . NXB Gi¸o dôc n¨m 1998. 7) LÞch sö c¸c häc thuyÕt kinh tÕ . NXB Gi¸o dôc n¨m 1999. Môc lôc

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • doc74522.DOC
Tài liệu liên quan