Tiểu luận Nghiên cứu chế tạo màng ito bằng phương pháp phún xạ magnetron

MỤC LỤC Chương 1. TỔNG QUAN 3 1.1. Giới thiệu sơ lược về phương pháp tạo màng dẫn điện trong suốt 3 1.1.1. Các phương pháp 3 1.1.2. Phương pháp phún xạ magnetron DC 3 1.2. Giới thiệu màng ITO 4 1.2.1. Giới thiệu màng trong suốt dẫn điện (TCO) . 4 1.2.2. Giới thiệu màng ITO . 4 Chương 2. THỰC NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C ỨU 6 2.1. Tạo màng bằng phương pháp phún xạ trong hệ Univex 450 . 6 2.1.1. Hệ tạo màng mỏng Univex 450 6 2.1.2. Quy trình tạo màng . 7 2.2. Các phép đo xác định tính chất của màng . 9 Chương 3. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN 10 3.1. Ảnh hưởng của quá trình chế tạo lên tính chất điện và quang của màng ITO trong phương pháp phún x ạ magnetron DC . 10 3.1.1. Khoảng cách bia - đế và áp suất phún xạ . 10 3.1.2. Công suất phún xạ 13 3.1.3. Nhiệt độ đế . 15 3.1.4. Độ dày màng 17 3.1.5. Khí Ôxi . 20 3.1.6. Xử lý nhiệt sau khi phủ . 22 3.2. Kết luận . 25 TÀI LIỆU THAM KHẢO

pdf25 trang | Chia sẻ: banmai | Ngày: 11/05/2013 | Lượt xem: 982 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Tiểu luận Nghiên cứu chế tạo màng ito bằng phương pháp phún xạ magnetron, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Thắc mắc xin đưa lên diễn đàn tại: www.myyagy.com/mientay TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHI ÊN TP HCM KHOA VẬT LÝ Bộ Môn VẬT LÝ ỨNG DỤNG BÀI TIỂU LUẬN NGHIÊN CỨU CHẾ TẠO MÀNG ITO BẰNG PHƯƠNG PHÁP PHÚN XẠ MAGNETRON GVHD: TS. Lê Trấn HVTH: Nguyễn Thanh Tú Tp.HCM Tháng 5/2010 2MỤC LỤC Chương 1. TỔNG QUAN................................ ................................ ............ 3 1.1. Giới thiệu sơ lược về phương pháp tạo màng dẫn điện trong suốt ...... 3 1.1.1. Các phương pháp ................................ ................................ ........ 3 1.1.2. Phương pháp phún xạ magnetron DC................................ .......... 3 1.2. Giới thiệu màng ITO................................ ................................ .......... 4 1.2.1. Giới thiệu màng trong suốt dẫn điện (TCO) ............................... 4 1.2.2. Giới thiệu màng ITO................................ ................................ ... 4 Chương 2. THỰC NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C ỨU........ 6 2.1. Tạo màng bằng phương pháp phún xạ trong hệ Univex 450 ............... 6 2.1.1. Hệ tạo màng mỏng Univex 450 ................................ .................. 6 2.1.2. Quy trình tạo màng ................................ ................................ ..... 7 2.2. Các phép đo xác định tính chất của màng................................ ........... 9 Chương 3. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN ................................ .................... 10 3.1. Ảnh hưởng của quá trình chế tạo lên tính chất điện và quang của màng ITO trong phương pháp phún x ạ magnetron DC ................................ ......... 10 3.1.1. Khoảng cách bia - đế và áp suất phún xạ................................ ... 10 3.1.2. Công suất phún xạ ................................ ................................ .... 13 3.1.3. Nhiệt độ đế ................................ ................................ ............... 15 3.1.4. Độ dày màng ................................ ................................ ............ 17 3.1.5. Khí Ôxi................................ ................................ ..................... 20 3.1.6. Xử lý nhiệt sau khi phủ ................................ ............................. 22 3.2. Kết luận ................................ ................................ ........................... 25 TÀI LIỆU THAM KHẢO 3Chương 1. TỔNG QUAN 1.1. Giới thiệu sơ lược về phương pháp tạo màng dẫn điện trong suốt 1.1.1. Các phương pháp Hiện nay có nhiều phương pháp tạo màng oxide trong suốt dẫn điện (TCO) như:  Phương pháp solgel  Phương pháp xung laser  Phương pháp phún xạ  Phương pháp bay hơi ngưng tụ hóa học  Phương pháp bốc bay nhiệt, bốc bay bằng chùm electron  Phương pháp mạ ion hoạt tính Mỗi phương pháp đều có những đặc điểm riêng, việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau như:  Loại vật liệu tạo màng  Kích thước đế, vật liệu đế  Các tính chất lý, hóa cần đạt được  Tính đơn giản trong chế tạo 1.1.2. Phương pháp phún xạ magnetron DC Đề tài này sử dụng phương pháp phún xạ magnetron DC. Ta chọn phương pháp này vì nó có những tiện lợi sau  Nhiệt độ đế thấp, có thể xuống đến nhiệt độ ph òng  Độ bám dính tốt của màng trên đế  Vận tốc phủ cao, có thể đạt 12 µm/phút  Dễ dàng điều khiển  Các hợp kim và hợp chất của các vật liệu với áp suất h ơi rất khác nhau có thể dễ dàng phún xạ  Phương pháp có chi phí không cao  Có khả năng phủ màng trên diện tích rộng, có thể đạt 3m x 6m Phương pháp phún xạ magnetron là phương pháp phún xạ được tăng cường bằng từ trường. Trong phương pháp này sự sắp xếp thích hợp giữa từ trường đã tăng mật độ ion hóa trên bề mặt bia lên nhiều lần dẫn đến tăng vận tốc phún xạ so với phương pháp phún xạ thường Ngoài ra với mật độ ion hóa cao trong vùng không gian trên bề mặt bia nên các phản ứng hóa học trong vùng này cũng dễ xảy ra do năng lượng và xác suất va chạm cao, điều này cho phép khả năng điều khiển các quá tr ình tạo màng có kích hoạt phản ứng 4Trong phương pháp phún xạ Magnetron người ta phân ra làm hai loại là : phún xạ DC và phún xạ RF. Đối với vật liệu dẫn điện có thể d ùng hai phương pháp. Phương pháp RF dùng cho vật liệu không dẫn điện 1.2. Giới thiệu màng ITO 1.2.1. Giới thiệu màng trong suốt dẫn điện (TCO) Màng oxide trong suốt dẫn điện có rất nhiều thuận lợi tron g kĩ thuật quang điện, ví dụ như màng tạo bằng vật liệu: tin oxide( SnO 2), indium oxide, zinc oxide( ZnO)… Ứng dụng quan trọng của màng trong suốt dẫn điện TCO dựa trên ưu điểm như độ truyền qua cao, sự phản xạ hồ ng ngoại cao và độ dẫn điện cao. Ba yêu cầu chính :  Bề rộng vùng cấm lớn hơn 3,1 eV  Dẫn điện bằng elctron trong vùng dẫn và mật độ trạng thái trong vùng dẫn phải lớn  Electron dẫn trong tinh thể oxide có được bằng cách thay thế các ion dương hoặc ion âm bằng các ion khác loại hoặc tạo thêm khoảng trống oxi hoặc khoảng trống ion âm Trong tất cả các loại màng TCO thì màng Indium tin oxide (ITO) được quan tâm nhiều vì ngoài yếu tố về độ dẩn điện cao và độ truyền qua cao thì nó có những tính chất như trơ về hóa học, độ bám dính đế cap v à có độ rắn. 1.2.2. Giới thiệu màng ITO a. Cấu tạo Màng ITO được tạo từ hỗn hợp của hai loại bột oxide: Indium oxide (In2O3) và Tin Oxide ( SnO2), trong đó In và O là những thành phần cơ bản, thêm Sn như là tạp chất donor b. Cơ chế dẫn điện Cơ chế dẫn điện của ITO chủ yếu do các electron trong vùng dẫn. Những electron này được sinh ra do có sự pha tạp donor hoặc do sự thiếu oxi trong cấu trúc màng Khi pha tạp chất thì nguyên tử tạp chất phải có electron hóa trị lớn h ơn hoặc bằng 4, do nguyên tử pha tạp có 4 elctron hóa trị sẽ thay thế cho một nguyên tử In có 3 electron hóa trị, khi đó thừa một electron hóa trị , chỉ cần một nhiệt độ nào đó thì điện tử được giải phóng và chuyển động tự do trong tinh thể và dẫn điện. c. Ứng dụng Màng ITO đã được nghiên cứu từ rất lâu và cho đến nay vẫn được xem là vật liệu tốt nhất cả về tính chất quang, tính chất điện v à độ bền cơ hóa nên vẫn được sử dụng rộng rãi trong nhiều ứng dụng. Do có độ truyền qua cao ở vùng khả kiến và điện trở suất thấp thường được dùng làm điện cực trong suốt trong các loại màn hình, pin mặt trời màng mỏng, 5và gần đây được dùng chủ yếu trong công nghệ màn hình phẳng (FPD), đi-ốt phát quang hữu cơ (OLED). d. Đặt vấn đề nghiên cứu Hiện nay, ngoài việc tìm các vật liệu khác thay thế cho ITO nh ư ZnO và SnO2 pha tạp, nhiều nghiên cứu vẫn được tiếp tục tiến hành trên ITO để giảm điện trở suất hơn nữa (~10-4 Ωcm) trong khi mức độ trong suốt vẫn cao (> 85% trên đế thủy tinh). Ngoài ra, mỗi ứng dụng khác nhau lại đòi hỏi những mức độ ưu tiên khác nhau về tính chất điện, quang hoặc cấu trúc tinh thể của màng ITO, do đó việc nghiên cứu sự ảnh hưởng của phương pháp và điều kiện chế tạo lên các tính chất như cấu trúc tinh thể, sự định hướng tinh thể, tính chất bề mặt, tính chất c ơ học, độ bền hóa học,… là cần thiết nhằm tăng cường hiệu năng sử dụng ITO cho các linh kiện trong thực tiễn Đề tài này nghiên cứu sự ảnh hưởng của điều kiện chế tạo lên tính chất quang và tính chất điện của màng ITO. 6Chương 2. THỰC NGHIỆM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C ỨU 2.1. Tạo màng bằng phương pháp phún xạ trong hệ Univex 450 2.1.1. Hệ tạo màng mỏng Univex 450 (Hình 2.1) Hình 2.1 Hệ tạo màng mỏng Univex 450 Hệ thống bơm chân không: − Bơm sơ cấp TRIVAC D40B, loại bơm rotor lá gạt, làm việc ở môi trường áp suất 760 – 10-3 torr, vận tốc bơm 46 m3/h. − Bơm Turbo phân tử TURBOVAC 1000, tạo được chân không cao, áp suất bình thường đạt được 10-6 torr trong điều kiện môi trường độ ẩm cao (độ ẩm tương đối RH 60 - 90%), vận tốc bơm 1000 l/s. Buồng chân không: − Buồng có dạng hình trụ, đường kính 450 mm, cao 500 mm. − Buồng có các lỗ để nối với các thiết bị đo đạc từ bên ngoài vào. − Buồng có hệ thống nước giải nhiệt trên thành buồng phía ngoài. − Đóng mở buồng bằng hệ thống motor. Thiết bị đo áp suất: − Trong vùng áp suất cao 760 – 10-2 torr: sử dụng áp kế Pirani 7− Trong vùng áp suất thấp 10-2 – 10-9 torr: sử dụng áp kế Penning − Bộ điều khiển và hiển thị kỹ thuật số: Combivac CM31 Thiết bị đo lưu lượng khí làm việc: Tylan 2900C − Khả năng điều chỉnh lưu lượng 0 – 100 sccm, điều khiển và hiển thị số. Thiết bị cấp nhiệt đế: − Đường kính tối đa của đế là 100 mm − Khoảng nhiệt độ: nhiệt độ ph òng đến 4500C, sai số 0.10C − Cảm biến đo nhiệt độ, bộ phận điều khiển v à màn hình hiển thị kỹ thuật số Thiết bị làm sạch bề mặt đế bằng phóng điện khí : C2000 − Điện thế 0 – 2000 V, dòng tối đa 60 mA, áp suất phóng điện làm sạch đế thông thường là 10-2 torr ở khoảng cách đế - cathode là 6 cm. Thiết bị đo vận tốc lắng đọng và bề dày màng: XTM/2 − Hoạt động dựa trên nguyên tắc tần số dao động của tinh thể thạch anh thay đổi theo khối lượng ngưng tụ trên bề mặt tinh thể. Hệ magnetron DC (Direct Current)  Cathode phún xạ bán kính 76 mm cho bia (t arget) kích thước 76mm  Từ trường trên bề mặt bia B = 450 – 750 G, tùy độ dày bia  Công suất tối đa: 1000 W  Bộ hiển thị và điều khiển công suất kỹ thuật số. Hệ thống điều chỉnh thông số phún xạ, cho phép cố định một trong 3 thông số: công suất, thế và dòng phún xạ. 2.1.2. Quy trình tạo màng Các đặc điểm chung: − Đế đặt song song với bia như Hình 2.2 với khoảng cách bia-đế trong khoảng từ 4 đến 9 cm. Khoảng cách thông th ường 5 cm, là tối ưu đối với kích cỡ hệ cathode phún xạ nhỏ (đường kính 76 mm) và loại vật liệu màng sử dụng trong thực nghiệm của đề tài này. 8Hình 2.2 Mô hình bố trí bia và đế trong thực nghiệm − Khí làm việc chính là Ar độ tinh khiết 99.999 % với lưu lượng khi tạo màng được giữ cố định là 25 sccm. Giá trị này được chọn dựa trên tiêu chí giảm tối đa ảnh hưởng của khí còn lại trong buồng nhưng không làm quá tải bơm Turbo phân tử khi vận tốc bơm chân không lớn (van chính được mở rộng). − Áp suất nền trước khi tạo màng (4-7) x 10-6 torr thông thường đạt được sau hơn 2 giờ bơm chân không trong điều kiện độ ẩm cao. − Áp suất khí làm việc trong quá trình tạo màng có thể điều chỉnh trong khoảng rộng tùy theo yêu cầu khảo sát. Áp suất điển h ình cho kết quả tốt trong thực nghiệm này là khoảng 3 x 10-3 torr. − Làm sạch đế trước khi tạo màng: đế được làm sạch qua hai giai đoạn:  Làm sạch bằng dung môi: đầu tiên tẩy rửa đế với dung dịch NaOH 1% bằng máy siêu âm trong 20 phút, sau đó t ẩy rửa bằng xà phòng, nước cất, aceton và sau đó sấy khô.  Xử lý bằng phóng điện: trước khi phủ màng đế được tẩy rửa bằng phóng điện trong buồng chân không với khí Ar áp suất p = 10 -2 torr, dòng I = 10 mA, thế V = 2000 V trong thời gian t = 24 phút. − Làm sạch bề mặt bia trước khi phún xạ (presputtering): thông thường khi để trong môi trường không khí bề mặt bia dễ hấp thụ tạp chất do đó cần đ ược làm sạch trước khi đưa đế vào phủ. Ngoài ra trong nhiều trường hợp phủ màng nhiều thành phần, quá trình phún xạ tẩy bề mặt là cần thiết để đảm bảo sự đồng nhất về thành phần nguyên tố giữa màng phủ và bia vật liệu. Thời gian để đạt được sự cân bằng tùy thuộc vào vật liệu bia và vận tốc phún xạ.Trong phần thực nghiệm này thời gian phún xạ làm sạch trong vòng 3-10phút. 9Các bước tạo màng − Dùng bơm sơ cấp hút đến áp suất khoảng 10-2 torr trong khoảng thời gian từ 10 đến 12 phút tùy thuộc điều kiện độ ẩm của môi trường thí nghiệm. − Khởi động bơm Turbo phân tử trong khoảng hơn 10 phút. − Khi bơm Turbo đã khởi động xong thì mở van chính ra để bơm tiếp tục hút đến áp suất nền (4-7) x10-6 torr. − Tiến hành phóng điện làm sạch đế (trước đó đế đã được tẩy rửa hóa học bằng NaOH và rửa siêu âm bên ngoài buồng chân không). − Tiến hành phún xạ: Cho khí Ar vào buồng với lưu lượng 25 sccm, phún xạ làm sạch bia, đưa đế đến vị trí chính diện của bia để phún xạ. Công suất phún xạ, áp suất làm việc, nhiệt độ đế, thời gian phún xạ thay đổi t ùy theo yêu cầu. 2.2. Các phép đo xác định tính chất của màng − Phương pháp 4 mũi dò thẳng: được sử dụng để đo điện trở mặt của màng − Phương pháp van der Pauw với máy HMS 3000: được sử dụng để xác định nồng độ và độ linh động Hall của hạt tải. − Phương pháp đo độ dày:bằng máy Stylus Dektak 6M. − Phép đo nhiễu xạ tia X: cấu trúc tinh thể của khối v à màng mỏng được xác định bằng phổ nhiễu xạ tia X trên máy Siemens D5. − Phổ truyền qua trong vùng phổ 190 – 1100 nm được đo bằng máy UV- Vis Jasco V-530. − Phổ truyền qua và phản xạ trong vùng hồng ngoại bước sóng 0.65-1.8µm được đo bằng máy FTIR Bruker Equinox 55. 10 Chương 3. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN 3.1. Ảnh hưởng của quá trình chế tạo lên tính chất điện và quang của màng ITO trong phương pháp phún xạ magnetron DC Màng ITO được tạo bằng phương pháp phún xạ magnetron DC từ bia gốm ITO với thành phần In2O3 + 10wt % SnO2, với độ tinh khiết 99.99%, trên đế thuỷ tinh trong hệ chân không Univex 450, với áp suất nền 4 x 10-6 torr, với áp suất làm việc điển hình là 3 x 10-3 torr trừ trường hợp khảo sát theo điều kiện áp suất thay đổi. 3.1.1. Khoảng cách bia - đế và áp suất phún xạ Ảnh hưởng của khoảng cách bia -đế lên điện trở suất và độ truyền qua của màng ITO được trình bày trong Bảng 3.1 và Hình 3.1 đối với bố trí đế song song với bia. Các điều kiện phủ màng được giữ không đổi như  Công suất phún xạ 50 W,  Nhiệt độ đế 3500c,  Áp suất phún xạ 3 x 10-3 torr khí Ar.  Độ dày các màng được giữ xấp xỉ nhau để trách sự ảnh hưởng của nó lên các tính chất của màng. Với hệ magnetron đang sử dụng, khoảng cách bia -đế quá gần sẽ tạo ra sự bất đồng nhất lớn của vận tốc lắng đọng trên đế, plasma phóng điện không ổn định và bắn phá ion trở nên quá lớn. Trong thí nghiệm này khoảng cách bia-đế được lựa chọn thay đổi từ 4 đến 9cm phù hợp với đường kính bia 7.6cm. Ở nhiệt độ đế cao 3500C, độ truyền qua không thay đổi nhiều, trong khi điện trở suất lại thay đổi theo khoảng cách. Bảng 3.1 Điện trở suất và độ truyền qua với khoảng cách bia -đế khác nhau 11 Giá trị cực tiểu của điện trở suất trên Hình 3.1 ở vị trí khoảng cách 5 cm cho thấy vị trí thích hợp để đặt đế. Ở khoảng cách nhỏ h ơn 4 cm, mặc dù tác dụng nhiệt của plasma cao hơn nhưng hiệu ứng bắn phá màng của các ion hoặc hạt trung hòa năng lượng cao đã làm tăng điện trở suất của màng. Vấn đề này có thể khắc phục được nếu ủ màng ở nhiệt độ cao trong thời gian đủ d ài sau khi phủ hoặc giảm công suất phún xạ. Tuy nhiên cách thức này không cho hiệu quả về thời gian và vận tốc lắng đọng. Với những khoảng cách lớn h ơn 5 cm, sự va chạm với các phân tử khí đã làm tăng đáng kể điện trở suất. Điện trở suất tăng 2 lần khi khoảng cách thay đổi từ 5 đến 9 cm. Hình 3.1 Điện trở suất của ITO thay đổi theo khoảng cách bia – đế Tác động của sự va chạm của hạt phún xạ với nguy ên tử khí còn được thể hiện qua ảnh hưởng của áp suất phủ lên tính chất điện của màng trình bày trong Bảng 3.2 và Hình 3.2 Bảng 3.2 Tính chất điện của màng ITO với áp suất phún xạ khác nhau 12 Hình 3.2 Điện trở suất, nồng độ và độ linh động điện tử của màng ITO với áp suất Ar khác nhau khi phủ m àng Trong cùng điều kiện tạo màng công suất phún xạ 50 W, nhiệt độ đế 3500C, khoảng cách bia-đế 5 cm, kết quả cho thấy khi tăng áp suất Ar, vận tốc phún xạ giảm và điện trở suất của màng tăng. Sự tăng điện trở suất do sự giảm nồng độ điện tử và độ linh động. Ngoài ra, trong thực nghiệm này, áp suất làm việc thấp nhất với hệ magnetron trong chế độ DC là khoảng 3x 10-3 torr Giá trị này là phổ biến đối với các hệ magnetron thông dụng trong thực tế. Ở áp suất thấp h ơn hệ không thể duy trì plasma phóng điện. Muốn hoạt động ở áp suất thấp h ơn, cần có thêm các nguồn bổ sung hạt mang điện như phóng xạ, phát xạ nhiệt điện tử hoặc sử dụng cách bố trí các nam châm đặc biệt để tối ưu hiệu suất của bẫy từ, tuy nhiên điều này làm tăng thêm tính phức tạp và chi phí của hệ tạo màng. Hình 3.3 Phổ truyền qua và phản xạ của màng ITO chế tạo với áp suất Ar khác nhau khi phủ màng 13 Phổ truyền qua và phản xạ của màng ITO được chế tạo với áp suất Ar khác nhau được trình bày trên Hình 3.9. Khác biệt chủ yếu giữa các màng thể hiện ở mức độ phản xạ trong vùng hồng ngoại gần. Bảng 3.3 độ truyền qua T và độ phản xạ R của màng ITO khi áp suất phủ thay đổi. P (10-3torr) T trung bình (0.4-0.7m) R (3m) 3 0.82 0.91 5 0.84 0.85 10 0.85 0.78 3.1.2. Công suất phún xạ Công suất phún xạ quyết định đến vận tốc lắng đọng m àng. Khảo sát ảnh hưởng của công suất phún xạ lên tính chất điện và quang được tiến hành trong điều kiện:  Khoảng cách bia-đế: 5 cm  Áp suất khí phún xạ: 3 x 10-3 torr  Nhiệt độ đế Ts: 3500C Kết quả việc khảo sát tính chất đ iện được trình bày trên Bảng 3.3 và đồ thị Hình 3.4. Đồ thị Hình 3.4 có cực tiểu điện trở suất ở công suất 50W ứng với nồng độ và độ linh động điện tử cực đại. Điều n ày xảy ra là do tác động của vận tốc hạt phún xạ. Ở nhiệt độ đế nhất định, vận tốc lắng đọng cần có trị số thích hợp để cho màng tính chất tốt nhất. Ngoài ra sự bắn phá màng bởi các ion trong quá trình phún xạ cũng ảnh huởng lớn đến tính chất điện. Công suất quá lớn, thì sự bắn phá của ion làm giảm tính chất điện của màng. Bảng 3.4 Tính chất điện của màng ITO với công suất phún xạ khác nhau 14 Hình 3.4 Tính chất điện của màng ITO theo mật độ công suất phún xạ Phổ truyền qua và phản xạ của các màng với công suất phủ khác nhau được thể hiện trên Hình 3.5.. Độ truyền qua trung bình của các phổ trong vùng khả kiến (400 – 700 nm) không thay đổi, xấp xỉ 82 - 84%. Phản xạ hồng ngoại ~ 90% ở bước sóng 3 µm. Hình 3.5 Phổ truyền qua và phản xạ của màng ITO với công suất khác nhau khi phủ màng Bảng 3.5 độ truyền qua và độ phản xạ của màng ITO với công suất phún xạ khác nhau P (W) T trung bình (0.4-0.7m) R (3m) 30 0.83 0.90 50 0.82 0.91 15 70 0.84 0.89 100 0.83 0.88 Kết quả khảo sát điện trở suất theo khoảng cách bia -đế, áp suất khí Ar làm việc và công suất, cho phép chọn khoảng cách bia-đế 5 cm, áp suất phún xạ 3x10-3 torr và công suất phún xạ 50 W (mật độ 1.1 W/cm2) l àm điều kiện tạo màng ban đầu cho các khảo sát tiếp theo. 3.1.3. Nhiệt độ đế Nhiệt độ đế là một thông số rất quan trọng khi chế tạo m àng ITO. Khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ đế T S khi phủ màng được tiến hành ở các điều kiện sau:  Khoảng cách bia-đế 5 cm,  Công suất 50 w,  Áp suất phún xạ 3x10-3 torr,  Bề dày màng khoảng 310 – 340 nm,  TS thay đổi từ nhiệt độ phòng đến 4100C. Bảng 3.6 Tính chất điện của màng ITO chế tạo ở nhiệt độ đế khác nhau Đồ thị Hình 3.6 cho thấy có sự giảm điện trở suất khi tăng nhiệt độ đế TS, chứng tỏ có sự thay đổi lớn trong cấu trúc của màng như có thể quan sát trong giản đồ nhiễu xạ trên Hình 3.6. Khi TS > 1500C xuất hiện các đỉnh đặc trưng cho sự chuyển pha từ trạng thái vô định hình sang tinh thể trong vật liệu ITO, màng bắt đầu tinh thể hóa mạnh. Trạng thái kết tinh tốt một mặt đã làm giảm tán xạ biên hạt,nhưng quan trọng hơn là các nguyên tử pha tạp Sn được sắp xếp vào đúng vị trí thay thế, đã kích hoạt lên trạng thái donor làm gia tăng nồng độ điện tử tự do trong màng. Ở những nhiệt độ cao hơn điện trở suất có xu hướng bão hòa và đạt giá trị thấp 16 nhất ở lân cận nhiệt độ 350 0C. Khi tăng nhiệt độ cao hơn nữa, nồng độ và độ linh động điện tử giảm, điện trở suất bắt đầu tăng do ảnh h ưởng của ứng suất nhiệt giữa màng và đế, hoặc do sự biến dạng mạnh của đế thủy tinh. Hình 3.6 Điện trở suất, nồng độ và độ linh động điện tử của màng ITO khi được chế tạo với nhiệt độ đế khác nhau Hình 3.7 Giản đồ nhiễu xạ của màng ITO khảo sát ở các nhiệt độ đế khác nhau Hình 3.7 cho thấy sự tăng trưởng tinh thể rõ rệt xảy ra khi TS > 1500C Sự thay đổi trong cấu trúc của màng ITO theo nhiệt độ đế cũng có thể quan sát qua phổ truyền qua ở Hình 3.8 Ở nhiệt độ thấp cấu trúc ITO l à vô định hình, độ truyền qua trong vùng khả kiến thấp vì bờ hấp thụ không rõ nét và mở rộng vào vùng khả kiến. Khi nhiệt độ đế cao hơn 1500C, bờ hấp thụ thẳng đứng hơn và dịch về phía bước sóng ngắn, thể hiện sự ổn định trong cấu trúc tinh thể của màng ITO và sự tăng nồng độ điện tử. 17 Hình 3.8 Phổ truyền qua của các màng ITO khi được chế tạo với nhiệt độ đế khác nhau Bảng 3.7 độ truyền qua và độ phản xạ của các màng ITO chế tạo ở các nhiệt độ đế khác nhau. TS (oC) T R (3m) 30 0.64 100 0.66 150 0.75 0.62 200 0.82 0.77 250 0.83 0.82 300 0.83 0.84 350 0.82 0.91 Độ truyền qua trung b ình trong vùng khả kiến (400-700 nm) thay đổi từ 64% ở những mẫu nhiệt độ thấp đến 83% những mẫu nhiệt độ cao, phản xạ hồng ngoại ở bước sóng 3 µm tăng tương ứng từ 62% đến 91 3.1.4. Độ dày màng Để khảo sát ảnh hưởng của độ dày lên tính chất của màng, các màng có bề dày trong khoảng từ 60 nm đến 1000 nm được khảo sát trong cùng điều kiện:  Khoảng cách bia-đế: 5 cm  Nhiệt độ đế TS: 3500C  Công suất phún xạ: 50 w  Áp suất khí phún xạ: 3 x 10-3 torr Số liệu về tính chất điện theo độ d ày được thể hiện trong Bảng 3.8 và trên đồ thị Hình 3.9. Một điểm chung của màng mỏng khác với vật liệu khối là tính chất của nó thay đổi theo độ dày do ở những độ dày quá mỏng kích thước hạt tinh thể chưa đủ lớn nên tán xạ biên hạt và tán xạ bề mặt đóng vai trò quan 18 trọng. Đối với màng ITO, màng càng dày điện trở suất càng giảm và tiến tới giá trị ổn định khi độ dày lớn hơn vài trăm nanomet. Bảng 3.8 Tính chất điện của màng ITO chế tạo với các độ dày khác nhau Hình 3.9 Điện trở suất, nồng độ và độ linh động điện tử của màng ITO khi được chế tạo với độ dày khác nhau Khi tăng độ dày cấu trúc màng tốt hơn, kích thước hạt tinh thể tăng làm giảm tán xạ bề mặt, giảm tán xạ bi ên hạt. Sự tăng trưởng tinh thể của màng ITO theo độ dày được thể hiện qua giản đồ nhiễu xạ ở Hình 3.10. Khảo sát nhiễu xạ tia X của màng ITO theo độ dày từ 30 nm đến 700 nm, cho thấy sự tăng tr ưởng tinh thể rõ rệt của màng theo độ dày. Với bề dày màng nhỏ hơn 15 nm thì phổ nhiễu xạ cho thấy màng có cấu trúc vô định hình, khi bề dày tăng lên khoảng 30 nm thì thấy bắt đầu xuất hiện đỉnh (400), tiếp tục tăng bề dày màng khoảng 50 nm thì đỉnh (222) mới xuất hiện. Khi bề dày màng càng tăng th ì cường độ các đỉnh đều tăng, và cho thấy màng đa tinh thể với sự phát triển của nhiều đỉnh, tuy nhi ên cho thấy có sự vượt trội hơn của đỉnh (400), điều này có thể lý giải do sự bất đẳng hướng của 19 năng lượng bề mặt. Tính chất điện của m àng có liên quan chặt chẽ với cấu trúc tinh thể của màng. Khi tăng độ dày cả nồng độ và độ linh động điện tử đều tăng, tuy nhiên đạt giá trị bão hòa ở độ dày lớn hơn vài trăm nanomet. Hình 3.10 Giản đồ nhiễu xạ màng ITO theo các độ dày khác nhau Phổ truyền qua và phản xạ của màng ITO theo độ dày được trình bày trên Hình 3.11. Các màng quá mỏng hoặc quá dày cho độ truyền qua không cao. Tán xạ bề mặt mạnh ở màng quá mỏng và hấp thụ quá lớn ở màng dày là nguyên nhân chủ yếu. Quan sát trên Hình 3.11 sẽ thấy rằng màng có độ dày trong khoảng từ 300 đến dưới 600 nm là phù hợp vì tốt ở cả tính chất quang và điện, thể hiện ở mức độ truyền qua cao trong vùng khả kiến và phản xạ mạnh trong vùng hồng ngoại. Hình 3.11 Phổ truyền qua và phản xạ của màng ITO khi được chế tạo với độ dày khác nhau 20 3.1.5. Khí Ôxi Ảnh hưởng của ôxi lên tính chất màng được khảo sát ở điều kiện: - Áp suất làm việc của hỗn hợp Ar + O là 3 x 10-3 torr - Công suất phún xạ 50 W Kết quả khảo sát cấu trúc tinh thể lần l ượt được biểu thị trên hình 3.12 đối với các mẫu tạo ở nhiệt độ 100 0C và 3500C. Áp suất riêng phần ôxi thay đổi từ ~ 10-6 đến 10-4 torr tương ứng hàm lượng ôxi trong hỗn hợp Ar -O2 từ 0 đến 3%. Ở nhiệt độ đế 100 0C màng tạo thành ở trạng thái vô định h ình dù lượng ôxi đưa vào là rất lớn. Màng chỉ có cấu trúc tinh thể khi nhiệt độ phủ m àng đủ lớn (> 1500C). Giản đồ nhiễu xạ cho thấy trong môi trường có ôxi màng phát triển theo mặt (211) và (222), trong khi cũng điều kiện chế tạo như nhau màng ITO phát triển theo mặt (400) khi môi trường không có ôxi. 21 Hình 3.12 Giản đồ nhiễu xạ tia X của màng ITO trong điều kiện nhiệt độ đế và áp suất riêng phần ôxi khác nhau Kết quả khảo sát tính chất điện của màng ITO chế tạo ở nhiệt độ 3500C trong môi trường ôxi được thể hiện trong Bảng 3.10 và Hình 3.13. Hình 3.13 Điện trở suất, nồng độ và độ linh động điện tử của màng ITO khi được chế tạo với hàm lượng ôxi khác nhau Bảng 3.10 Tính chất điện của màng ITO chế tạo với lượng ôxi khác nhau Kết quả còn cho thấy với lượng ôxi thích hợp độ linh động của điện tử có thể tăng lên do làm giảm số lượng sai hỏng trong quá tr ình hình thành màng. Như vậy khi phún xạ trong môi trường có khí ôxi, tính chất điện của màng sẽ bị ảnh hưởng tùy thuộc theo cấu trúc màng ITO ở trạng thái vô định h ình hay tinh thể. Ở nhiệt độ đế thấp, màng không phát triển được tinh thể trong khoảng 22 hàm lượng ôxi được khảo sát. Ở nhiệt độ cao, m àng tăng trưởng theo mặt (222). Phổ truyền qua trên Hình 3.14 cho thấy hiệu ứng dịch chuyển Burstein - Moss khi tăng áp suất ôxi. Áp suất ôxi càng tăng thì bờ hấp thụ dịch chuyển về phía bước sóng dài. Điều này chứng tỏ nồng độ hạt tải giảm rất nhanh khi tăng hàm lượng ôxi. Phổ phản xạ cũng cho thấy điều này. Hình 3.14 Phổ truyền qua và phản xạ của màng ITO khi được chế tạo với hàm lượng ôxi khác nhau 3.1.6. Xử lý nhiệt sau khi phủ Khảo sát tính chất của màng ITO khi ủ trong môi trường không khí, với những mẫu tạo ở nhiệt độ thấp Ts < 1 500C, cho thấy sau khi xử lý, điện trở suất và độ truyền qua thay đổi một cách rõ rệt. Hình 3.15 cho kết quả khảo sát sự thay đổi điện trở mặt theo nhiệt độ ủ nhiệt trong môi tr ường không khí với các màng ITO chế tạo ở nhiệt độ đế khác nhau (26 0C, 1500C, 2500C và 3500C). 23 Hình 3.15 Điện trở mặt theo nhiệt độ ủ trong không khí Quan sát 2 mẫu tạo ở nhiệt độ đế Ts ~ 26 0C và Ts ~ 1500C trong chân không, cho thấy tại nhiệt độ ủ nhiệt T n ~ 1500C điện trở màng bắt đầu thay đổi lớn, điều này giúp khẳng định thêm ngưỡng nhiệt độ chuyển pha của ITO từ vô định hình sang tinh thể xấp xỉ >1500C. Với các mẫu tạo ở nhiệt độ Ts > 250 0C trong chân không, khi nung trong không khí giá trị điện trở suất không thay đổi theo nhiệt độ cho đến giá trị Tn ~ 3000C. Khi Tn > 3000C thì có sự tăng lên nhanh của điện trở suất. Điều này cho thấy khi màng đã tinh thể hóa thì nung trong môi trường nhiều ôxi sẽ dẫn đến tăng điện trở do ôxi hấp thụ trong bi ên hạt và hình thành các tâm bẫy điện tử dẫn. Ngoài ra sự biến dạng của đế thủy tinh ở nhiệt độ cao cũng ảnh hưởng đến tính chất của màng. Bảng 3.11 Tính chất điện của màng ITO chế tạo ở nhiệt độ phòng, sau đó ủ nhiệt trong môi trường không khí 24 Khi tăng nhiệt độ nung, độ truyền qua trun g bình trong vùng khả kiến tăng đáng kể từ 63% đến 80% như có thể quan sát ở Hình 3.16. Sự biến đổi dạng phổ truyền qua cho thấy sự chuyển đổi trong cấu trúc tinh thể khi tăng nhiệt độ nung trong không khí. Trong trư ờng hợp chế tạo màng ở nhiệt độ phòng cần phải nung mẫu trên 2500C để cho tính chất quang học tốt. . Hình 3.16 Sự thay đổi của phổ truyền qua của m àng ITO theo nhiệt độ ủ trong môi trường không khí 25 3.2. Kết luận Qua quá trình khảo sát thực nghiệm rút ra một số kết luận như sau: Màng mỏng ITO được chế tạo bằng phương pháp phún xạ magnetron DC có độ trong suốt của màng trên 80% trong vùng khả kiến và độ trong suốt này phụ thuộc không nhiều vào điều kiện chế tạo. Nhiệt độ tinh thể hóa của màng ITO trên 1500C .Nhiệt độ đế khi phủ màng hay nhiệt độ ủ trong không khí cần đạt giá trị tr ên 1500C thì màng ITO mới có tính chất tốt. Trong các điều kiện tối ưu về độ dẫn điện và độ trong suốt, trong cấu trúc tinh thể, màng ITO luôn ưu tiên phát tri ển định hướng theo mặt (400). Sự có mặt của ôxi trong thành phần khí phún xạ với áp suất riêng phần lớn hơn 10-5 torr luôn làm giảm độ dẫn điện hay tăng điện trở suất Điện trở suất thấp nhất đạt được ~ 1.1x10-4 Ωcm ở nhiệt độ đế ~ 3500C, trong điều kiện tối ưu:  Công suất 50 W  Áp suất Ar phún xạ 3 x 10 -3 torr,  Khoảng cách bia đế là 5 cm  Và độ dày trên 300 nm. Độ truyền qua quang học trên 80% trong vùng 0.4 - 0.7 µm, độ phản trên 90% ở bước sóng lớn hơn 3 µm. Tài liệu tham khảo 1. Trần Cao Vinh (2008), Tạo màng dẫn điện trong suốt bằng phương pháp phún xạ Magnetron, Luận án tiến sĩ vật lý quang học, Tr ường ĐHKHTN- ĐHQG Tp.HCM 2. Cao Thị Mỹ Dung (2002), Tổng hợp màng trong suốt dẫn điện ITO trên đế thủy tinh bằng phương pháp phún xạ Magnetron, Luận văn tốt nghiệp đại học, Trường ĐHKHTN-ĐHQG Tp.HCM 3. Nguyễn Năng Định, Vật lý và kĩ thuật màng mỏng, NXB ĐHQG HN

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • pdfMang_ITO.pdf