Đánh giá mức độ mẫn cảm của nhện đỏ cam chanh (panonychus citri mcgregor) (acari: tetranychidae) hại cây ăn quả có möi với các thuốc trừ nhện và biện pháp quản lý tính kháng thuốc

BVTV - Sè 5/2018 Kết quả nghiên cứu khoa học 28 ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ MẪN CẢM CỦA NHỆN ĐỎ CAM CHANH (Panonychus citri McGregor) (Acari: Tetranychidae) HẠI CÂY ĂN QUẢ CÓ MÖI VỚI CÁC THUỐC TRỪ NHỆN VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ TÍNH KHÁNG THUỐC Evaluation on The Susceptibily of Citrus Red Mite (Panonychus citri McGregor) (Acari: Tetranychidae) to [Acaricides] and Resistance Management Nguyễn Thị Hồng Vân, Nguyễn Thị Nhung, Nguyễn Minh Đức, Nguyễn Thị Thanh Hoài và Nguyễn Phạm Thu Huyền Viện Bảo vệ thực vật Ngày nhận bài: 15.08.2018 Ngày chấp nhận: 18.09.2018 Abstract Citrus red mite (Panonychus citri McGregor) (Acari: Tetranychidae) is a dangerous pest in citrus in Viet Nam and the use chemical acaricides is the main control method. During 2014-2016, the populations of citrus red mite in Phu Tho, Hoa Binh, Nghe An and Hau Giang were tested for their resistant levels to acaricides of Abamectin (Silsau 10WP, Reasgant 1.8EC, Abatimec 3.6EC and Catex 3.6EC), Dimethoate (Bini-58 40EC and Vidthoat 40EC), Emamectin benzoate (Billaden 50EC, Eagle 5EC , Tasieu 1.9EC), Fenpyroximate (Ortus 5SC, May 50SC) Fenpropathrin (Danitol 10EC), Pyridabe (Alfamite 15EC and Koben 15EC), Proargite (Comite 73EC). The results indicated that their resistance indexes (Ri) to miticides tested were ranged from 11.5 to 19.6, indicating that, citrus red mites started to resist to acaricides which are commonly used. The results showed that the resistant strains of citrus red mite generated from selection by using Reasgant 1.8EC và Alfamite 15EC exhibiting cross resistance to acaricides among Avermectin group. The strain that was resistant to Abamectin (Ri = 38.2) was found to resist to Emamectin benzoate (Ri=29.2). The strain that was resistant to Pyridaben also exhibiter resistance to Pyridaben (Ri =19.5). However, these strains were not resistant to other acaricides (Amitraz, Azadirachtin, Dimethoate, Fenpyroximate, Pyridaben and Hexythiazox, Fenpropthrin ...) because the their Rivalues were <10. The models of acaricide resistance management (in Phu Tho and Hau Giang provinces) were successfuly achieved by proper using of acaricides. The Ri was significantly reduced in the models in comparison with that in farmer practice control (citrus red mites only exhibited resistance to 2 acariciades with Ri was 10.2 and 10.3). Meanwhile, the Ri in the farmer practice field continued rising as a result of their habit in using insecticides Keywords: Citrus red mite, acaricides, resistance index, cross-resistance, resistance management. 1. ĐẶT VẤN ĐỀ Trong những năm gần đây, tại các vùng trồng CAQCM ở nước ta, nhện đỏ cam chanh (Panonychus citri McGregor) được đánh giá là một trong những loài sinh vật gây hại phổ biến. Mặc dù việc phòng trừ nhện đỏ cam chanh ở nước ta đã đi theo hướng phòng trừ tổng hợp (Nguy n Văn Cảm và nnk, 2001; Nguy n Thị Thủy, 2003) nhưng biện pháp hóa học (sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học) hiện vẫn đang giữ vai trò chủ đạo. Kết quả nghiên cứu đã cho thấy nhện đỏ cam chanh có vòng đời ngắn, sức sinh sản cao nên mật độ quần thể tăng rất nhanh và d gây hại nặng cho cây (Nguy n Văn Đĩnh, 1992; Hoàng Lâm, 1991; Donald, 2001; Gao, 1990). Bên cạnh đó, trong việc phòng trừ nhện đỏ, nông dân thường sử dụng nhiều loại thuốc hóa học khác nhau với liều lượng cao hơn khuyến cáo 1,5 - 3 lần, phun định kỳ 10- 15 ngày/lần, thậm chí 7 ngày/lần (Trần Xuân Dũng, 2001; Nguy n Văn Cảm và nnk, 2001; Nguy n Văn Đĩnh, 1992) là các nguyên nhân khiến cho nhện đỏ trên CAQCM trải qua sự chọn lọc khắc nghiệt và tăng nguy cơ phát triển tính kháng thuốc dẫn đến việc phòng chống nhện đỏ trong sản xuất ngày càng khó khăn và kém hiệu quả. Các dẫn liệu trong bài viết này cung cấp kết quả về thực trạng mức độ kháng thuốc và giải pháp sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong quản lý tính kháng của nhện đỏ cam chanh tại một số vùng sản xuất CAQCM hiện nay ở nước ta. Kết quả nghiên cứu khoa học BVTV - Sè 5/2018 29 2. VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Vật liệu Quần thể nhện đỏ cam chanh (P.citri) mẫn cảm với thuốc BVTV được duy trì và nhân nuôi từ năm 2011 tại Phòng thí nghiệm Bộ môn Thuốc, Cỏ dại và Môi trường (Viện Bảo vệ thực vật). Các quần thể nhện đỏ cam chanh (P.citri) thu thập tại một số vùng sản xuất CAQCM (Phú Thọ, Nghệ An, Hòa Bình, Hậu Giang). Các hoạt chất của thuốc BVTV trừ nhện đỏ: Abamectin, Dimethoate, Emamectin benzoate, Fenpropathrin, Fenpyroximate, Propargite, Pyridaben, Amitraz, Azadirachtin, Diafenthiuron, Matrine, Petroleum spray oil, Rotenone. 2.2 Phƣơng pháp - Đánh giá tính kháng thuốc của nhện đỏ cam chanh hại CAQCM bằng phương pháp nhúng lá theo IRAC (2009) trong phòng thí nghiệm, ẩm độ 70-75%, nhiệt độ 25-28 o C. + Thu thập quần thể nhện đỏ cam chanh trưởng thành tại các vùng nghiên cứu để lấy nguồn nhện thí nghiệm. Sử dụng lá cam Sành làm thức ăn cho nhện (cây được trồng cách ly trong nhà lưới, không phun thuốc BVTV). + Nhúng lá thức ăn trong thời gian 5 giây vào dung dịch nước thuốc đã pha theo nồng độ chủ đích đối với công thức thuốc thí nghiệm và nhúng lá vào nước cất đối với công thức đối chứng. + Lá sau khi nhúng thuốc được hong khô ở điều kiện trong phòng. Dùng bút lông mềm bắt 20 nhện cái trưởng thành từ nguồn nuôi chuyển lên bề mặtlá thí nghiệm. Đặt lá đã nhi m nhện trong hộp petri có lót bông ẩm phía dưới. + Theo dõi số lượng nhện đỏ cam chanh còn sống sau khi thả nhện 48, 72 và 96 giờ tùy đặc tính của thuốc thí nghiệm. + Các thuốc thí nghiệm gồm: Abamectin (Silsau 10WP, Catex 3.6EC, Reasgant 3.6EC, Abatimec 3.6EC), Dimethoate (Vidithoat 40EC, Bini-58 40EC ), Emamectin benzoate (Billaden 50EC, Eagle 5EC, Tasieu 1.9EC), Fenpropathrin (Danitol 10EC), Fenpyroximate (Ortus 5SC, May 50SC), Propargite (Comite 73EC), Pyridaben (Alfamite 15EC, Koben 15EC), Amitraz (Mitac 20 EC ), Azadirachtin (Sarkozy 1EC, Trutat 0.32EC), Diafenthiuron (Detect 50WP), Matrine (Sokupi 0.36SL, Kobisuper1SL ), Petroleum spray oil (SK Enspay 99EC), Rotenone (Trusach 2.5EC). - Đánh giá tính kháng chéo của nhện đỏ cam chanh theo phương pháp của Sato et al., (2005). Cụ thể như sau: Nhện đỏ cam chanh (nòi mẫn cảm) được nuôi qua nhiều thế hệ dưới sức ép chọn lọc của thuốc Reasgant 1.8EC và Alfamite 15EC. Nồng độ thuốc được tăng lên (tạo sức ép chọn lọc ) ở mỗi thế hệ nhện thí nghiệm sao cho đảm bảo tỷ lệ sống sót của nhện thí nghiệm ở mỗi thế hệ chọn lọc từ 30- 40% sau xử lý 48 giờ. Tiến hành chọn lọc với nhện đến thế hệ (n) khi thử nghiệm có giá trị LC50 ổn định với thuốc Reasgant 1.8EC và Alfamite 15EC (tức là đã tạo ra nòi kháng). Sau khi đã có 2 nòi nhện kháng với thuốc Reasgant1.8EC và Alfamite 15EC thì tiến hành thí nghiệm xác định khả năng kháng thuốc của nhện với các nhóm thuốc khác. Thí nghiệm được tiến hành theo phương pháp nhúng lá như đã nêu trên. - Tính toán số liệu: hiệu lực của thuốc đối với nhện đỏ cam chanh được tính theo công thức Abbott (1925); giá trị LC50 theo chương trình POLO (LeOra Software, Berkeley, USA) và giá trị LC50với giới hạn tin cậy 95% bằng chương trình Probit của Finney 1971; mức độ kháng thuốc (chỉ số Ri) được tính theo phương pháp của Lê Trường và Nguy n Trần Oánh (1978): Giá trị LC50 (LD50) của thuốc đối với quần thể dịch hại bị nghi là kháng thuốc Ri = ------------------------------------------------------------------------------------------------------ Giá trị LC50 (LD50) của thuốc đối với quần thể dịch hại mẫn cảm Với: Nếu Ri ≥ 10: Quần thể dịch hại đã kháng thuốc Nếu Ri< 10: Quần thể dịch hại chưa kháng thuốc 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 3.1 Xác định mức độ kháng thuốc của các quần thể nhện đỏ Theo kết quả điều tra về tình hình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trên CAQCM tại các vùng nghiên cứu, các quần thể nhện đỏ thu thập ở các vùng này đã được đánh giá mức độ mẫn cảm với các thuốc sử dụng (bảng 1). BVTV - Sè 5/2018 Kết quả nghiên cứu khoa học 30 Bảng 1. Mức độ kháng thuốc của các quần thể nhện đỏ P.citri với một số thuốc BVTV (Phòng thí nghiệm - Viện Bảo vệ thực vật, năm 2014-2016) TT Tên hoạt chất Tên thương phẩm Chỉ số kháng (Ri) Biểu hiện tính kháng 1 Abamectin Silsau 10WP, Catex 3.6EC, Reasgant 3.6EC, Abatimec 3.6EC 11,5- 18,6 Đã có 2 Dimethoate Vidithoat 40EC, Bini-58 40EC 13,2-18,3 3 Emamectin benzoate Billaden 50EC, Eagle 5EC, Tasieu 1.9EC 12,0- 17,8 4 Fenpropathrin Danitol 10EC 13,3- 17,4 5 Fenpyroximate Ortus 5SC, May 50SC 13,7- 19,2 6 Propargite Comite 73EC, 12,4- 18,7 7 Pyridaben Alfamite 15EC, Koben 15EC 13,6- 19,6 8 Amitraz Mitac 20 EC 3,7-4,3 Chưa 9 Azadirachtin Sarkozy 1EC, Trutat 0.32EC 3,6 – 5,5 10 Diafenthiuron Detect 50WP 8,1-10,0 11 Matrine Sokupi 0.36SL, Kobisuper1SL 5,1-7,5 12 Petroleum spray oil SK Enspay 99EC 3,1-3,5 13 Rotenone Trusach 2.5EC 3,4-4,8 Kết quả đánh giá quần thể nhện đỏ cam chanh đã bắt đầu biểu hiện tính kháng với một số thuốc thường sử dụng thuộc các nhóm: Abamectin (Ri từ 11,5- 18,6), Dimethoate (Ri từ 13,2-18,3), Emamectin benzoate (Ri từ 12,0- 17,8), Fenpropathrin (Ri từ 13,3- 17,4), Fenpyroximate (Ri từ 13,7- 19,2), Pyridaben (Ri từ 13,6- 19,6), Propargite (Ri từ 12,4- 18,7). Như vậy, trong các năm tiếp theo, nếu người sản xuất vẫn duy trì cách thức sử dụng các thuốc trừ nhện như hiện nay thì hiệu lực các thuốc tiếp tục giảm và việc phòng trừ nhện đỏ sẽ trở thành thách thức đối với người sản xuất. 3.2 Nghiên cứu xác định khả năng kháng chéo của nhện đỏ với một số loại thuốc Trong phòng thí nghiệm, nòi nhện mẫn cảm là vật liệu để tạo nòi kháng với các hoạt chất Abamectin và Pyridaben. Quần thể nhện đã được chọn lọc qua nhiều thế hệ cho đến khi giá trị LC50 của chúng ổn định với 2 nhóm hoạt chất trên thì tiến hành thử nghiệm tính kháng chéo của nhện đỏ cam chanh với các thuốc. Hai nòi nhện kháng này sẽ cho tiếp xúc với 11 loại thuốc khác nhau đang sử dụng phổ biến trong phòng trừ và được xác định về chỉ số kháng của chúng với các nhóm hoạt chất thí nghiệm. Kết quả xác định chỉ số R i về khả năng kháng chéo của quần thể nhện thí nghiệm được trình bày trong bảng 2. Bảng 2. Khả năng kháng chéo của nòi nhện đỏ P.citri kháng Abamectin với các loại hoạt chất trừ nhện khác (Viện Bảo vệ thực vật, 2014-2016) Hoạt chất thử nghiệm Tên thương phẩm LC50 (ppm) Chỉ số kháng (Ri) Nòi nhện đỏ cam chanh kháng Abamectin Nòi nhện đỏ cam chanh mẫn cảm Abamectin Reasgant1.8EC 2,6570 0,0695 38,2 Emamectin benzoate Tasieu 1.9EC 907,8091 31,1320 29,2 Amitraz Mitac 20EC 4,4201 3,9116 1,1 Azadirachtin Trutat 0,32EC 2,7873 2,4450 1,1 Diafentiuron Kyodo 25SC 60,0921 24,4277 2,5 Dimethoate Bini- 58 40EC 310,5300 86,9832 3,6 Rotenone Trusach 2.5EC 2,8299 2,7211 1,0 Kết quả nghiên cứu khoa học BVTV - Sè 5/2018 31 Hoạt chất thử nghiệm Tên thương phẩm LC50 (ppm) Chỉ số kháng (Ri) Nòi nhện đỏ cam chanh kháng Abamectin Nòi nhện đỏ cam chanh mẫn cảm Fenpyroximate Ortus 5SC 5,6021 4,1807 1,3 Matrine Sokupi 0.36SA 0,5147 0,6772 0,8 Propargite Comite 73EC 20,7740 16,3575 1,3 Pyridaben Alfamite 15EC 9,6076 2,9653 3,2 Kết quả cho thấy, nòi nhện đỏ cam chanh kháng hoạt chất Abamectin biểu hiện tính kháng mạnh nhất đối với chính Abamectin (Ri = 38,2) và thuốc cùng nhóm với Abamectin là Emamectin benzoate (Ri = 29,2). Đối với các hoạt chất còn lại, nòi kháng này biểu hiện tính kháng chưa rõ ràng (giá trị Ri từ 0,8- 3,6) (bảng 2). Tương tự, với nòi nhện đỏ cam chanh kháng với hoạt chất Pyridaben cũng chỉ biểu hiện kháng với chính nó. Nòi nhện đã kháng Pyridaben khi cho tiếp xúc với 10 hoạt chất khác nhóm thì nòi nhện này chưa có biểu hiện tính kháng rõ ràng với bất cứ nhóm hoạt chất nào mà mới đang ở mức độ chịu thuốc (Ri<10) (bảng 3). Bảng 3. Khả năng kháng chéo của nòi nhện đỏ cam chanh kháng Pyridaben với các loại hoạt chất trừ nhện khác (Viện Bảo vệ thực vật, 2014-2016) Hoạt chất thử nghiệm Tên thương phẩm LC50 (ppm) Ri Nòi nhện đỏ cam chanh kháng Pyridaben Nòi nhện đỏ cam chanh mẫn cảm Abamectin Reasgant1.8EC 0,2474 0,0695 3,6 Emamectin benzoate Tasieu 1.9EC 86,5470 31,132 2,8 Amitraz Mitac 20EC 5,3589 3,9116 1,4 Azadirachtin Trutat 0,32EC 1,2959 2,445 0,5 Diafentiuron Kyodo 25SC 52,7638 24,4277 2,2 Dimethoate Bini- 58 40EC 267,9083 86,9832 3,1 Rotenone Trusach 2.5EC 1,9320 2,7211 0,7 Fenpyroximate Ortus 5SC 4,6824 4,1807 1,1 Matrine Sokupi 0.36SA 0,2641 0,6772 0,4 Propargite Comite 73EC 18,4840 16,3575 1,1 Pyridaben Alfamite 15EC 57,6751 2,9653 19,5 3.3 Mức độ bền vững của tính kháng thuốc của nhện đỏ cam chanh tại hai mô hình Theo xu hướng chung để phòng trừ nhanh và có hiệu quả các đối tượng dịch hại, thuốc hóa học vẫn được xem là biện pháp tích cực được dùng phổ biến ở các địa phương. Quan điểm của các nhà khoa học cho rằng biện pháp phòng trừ tổng hợp không nhằm mục tiêu loại bỏ việc sử dụng các thuốc BVTV mà là sử dụng hợp lý và chọn lọc các hóa chất BVTV. Đã tiến hành xây dựng mô hình quản lý tính kháng thuốc của nhện đỏ cam chanh trên cây bưởi Sửu 10 năm tuổi tại Đoan Hùng (Phú Thọ). Dựa vào kết quả điều tra năm 2013 về việc sử dụng thuốc BVTV trên CAQCM và kết quả đánh giá tính kháng thuốc của nhện đỏ cam chanh năm 2014 -2016 tại vùng này để lựa chọn và áp dụng thí nghiệm sử dụng thuốc trừ nhện hợp lý. Kết quả thu được cho thấy, việc sử dụng thuốc trừ nhện hợp lý, kết hợp đồng thời với việc áp dụng các biện pháp quản lý sâu bệnh hại CAQCM trên cơ sở IPM đã làm chậm quá trình hình thành tính kháng thuốc của nhện ở vùng nghiên cứu. Sau 2 năm theo dõi, mức độ kháng thuốc của nhện đỏ với một số thuốc BVTV ở trong và ngoài mô hình đã có sự thay đổi rõ rệt thể hiện qua chỉ số kháng thuốc của chúng với một số thuốc khảo sát (bảng 4). BVTV - Sè 5/2018 Kết quả nghiên cứu khoa học 32 Bảng 4. Mức độ kháng thuốc của nhện đỏ P.citri đối với một số thuốc BVTV trên cây bƣởi Sửu sau khi thực hiện mô hình (Phương Trung, Đoan Hùng, Phú Thọ, tháng 9-10/2016) TT Tên hoạt chất Tên thương phẩm Chỉ số kháng thuốc (Ri) Trước khi thực hiện MH (năm 2014) Sau khi thực hiện MH (năm 2016) MH NMH 1 Abamectin Reasgant 1.8EC 12,3 8,8 18,8 2 Amitraz Mitac 20 EC 4,2 4,0 4,3 3 Azadirachtin Trutat 0.32EC 3,6 4,0 3,8 4 Diafenthiuron Kyodo 25SC 5,1 5,5 5,2 5 Dimethoate Bini-58 40EC 15,8 10,2 16,8 6 Emamectin benzoate Tasieu 1.9EC 12,0 8,7 12,6 7 Rotenone Trusach 2.5EC 4,7 4,9 4,8 8 Fenpyroximate Ortus 5SC 14,2 9,4 14,7 9 Pyridaben Alfamite 15EC 13,6 8,4 14,8 10 Matrine Sokupi 0.36SL 7,3 7,5 7,5 11 Propargite Comite 73EC 12,4 8,1 13,8 12 Petroleum spray oil SK Enspay 99EC 3,4 3,4 3,4 Ghi chú: MH: Mô hình; NMH: Ngoài mô hình Trong mô hình, giá trị Ri thuốc Comite 73EC đã giảm từ 12,4 (năm 2014) xuống 8,1 (năm 2016) và chỉ số Ri đối với thuốc Alfamite 15EC đã giảm từ 13,6 (năm 2014) xuống 8,4 (năm 2016). Ngoài mô hình, nông dân sử dụng thuốc BVTV theo kinh nghiệm. Trong gần 2 năm, một số thuốc được sử dụng 2- 3 lần, có thuốc được sử dụng tới 5 lần. Điều này dẫn đến chỉ số Ri biến động theo hướng tăng lên. Thuốc Reasgant 1.8EC với 5 lần sử dụng (2 lần trừ nhện và 3 lần trừ các sâu hại khác) nên nhện đỏ cam chanh chịu sức ép chọn lọc cao, giá trị Ri đã tăng từ 12,3 (năm 2014) lên 18,8 (năm 2016); thuốc Tasieu 1.9EC giá trị Ri tăng từ 12,0 lên 12,6; thuốc Ortus 5SC giá trị Ri tăng từ 14,2 lên 14,7; thuốc Alfamite 15EC giá trị Ri tăng từ 13,6 lên 14,8; thuốc Comite 73EC giá trị Ri tăng từ 12,4 lên 13,8 (bảng 4). Với mô hình quản lý tính kháng thuốc của nhện đỏ cam chanh trên cây cam Sành tại Hậu Giang cũng cho kết quả tương tự. Kết quả cho thấy, với sự chỉ đạo về việc sử dụng thuốc hợp lý trong mô hình, giá trị Ri với một số thuốc giảm mạnh. Thuốc Reasgant 3.6EC (Abamectin) có chỉ số Ri giảm từ 15,0 xuống 9,6; thuốc Comite 73EC (Propargite) Ri giảm từ 15,3 xuống 9,2; các thuốc khác Bini-58 40EC (Dimethoate), Ri giảm từ 14,2 xuống 10,2; Alfamite 15EC (Pyridaben), Ri giảm từ 18,2 xuống 10,3. Các thuốc Tasieu 1.9EC (Emamectin benzoate), Danitol 10EC (Fenpropathrin) không dùng trong mô hình và giá trị Ri cũng giảm xuống dưới mức kháng (Ri<10) (bảng 5). Bảng 5. Mức độ kháng thuốc của nhện đỏ P.citri đối với một số thuốc BVTV trên cây cam Sành sau khi thực hiện mô hình (TT Ngã Sáu, Châu Thành, Hậu Giang, tháng 9/2016) TT Tên hoạt chất Tên thương phẩm Chỉ số kháng (Ri) Trước khi thực hiện MH (năm 2014) Sau khi thực hiện MH (năm 2016) MH NMH 1 Abamectin Reasgant 3.6EC 15,0 9,6 18,6 2 Amitraz Binhtac 20 EC 3,8 3,5 3,0 3 Azadirachtin Trutat 0.32EC 4,1 4,3 3,8 4 Diafenthiuron Kyodo 25SC 7,1 8,3 6,1 Kết quả nghiên cứu khoa học BVTV - Sè 5/2018 33 TT Tên hoạt chất Tên thương phẩm Chỉ số kháng (Ri) Trước khi thực hiện MH (năm 2014) Sau khi thực hiện MH (năm 2016) MH NMH 5 Dimethoate Bini-58 40EC 14,2 10,2 18,3 6 Emamectin benzoate Tasieu 1.9EC 14,7 8,6 17,8 7 Fenpropathrin Danitol 10EC 13,3 8,0 17,4 8 Fenpyroximate Ortus 5SC 17,4 10,2 19,2 9 Matrine Sokupi 0.36SL 5,8 5,0 6,1 10 Propargite Comite 73EC 15,3 9,2 18,7 11 Pyridaben Alfamite 15EC 18,2 10,3 19,6 12 Rotenone Trusach 2.5EC 3,4 3,4 3,5 13 Petroleum spray oil SK Enspay 99EC 3,5 3,5 3,5 Ghi chú: MH: Mô hình, NMH: Ngoài mô hình Ngoài mô hình, chỉ số kháng thuốc Ri của nhện đỏ với các thuốc có biểu hiện kháng từ 2014 đều tăng ở các mức độ khác nhau. Thuốc Reasgant 3.6EC (Abamectin); Bini-58 40EC (Dimethoate); Danitol 10EC (Fenpropathrin), Ortus 5SC (Fenpyroximate) được người dân sử dụng 4 lần (2 lần liên tiếp/năm) có chỉ số Ri biến động từ 13,3 – 17,4 tăng lên 17,4 - 19,2. Các thuốc sử dụng 3 lần có giá trị Ri biến động từ 15,3 – 18,2 tăng lên 17,8- 19,6 là Comite 73EC (Propargite), Alfamite 15EC (Pyridaben), Tasieu 1.9EC (Emamectin benzoate). 4. KÊT LUẬN Các quần thể nhện đỏ P. citri tại các vùng nghiên cứu đã kháng với các thuốc của các hoạt chất: Silsau 10WP, Reasgant 1.8EC, Abatimec 3.6EC, Catex 3.6EC (Abamectin); Bini-58 40EC, Vidithoat 40EC (Dimethoate); Tasieu 1.9EC, Eagle 5EC (Emamectin benzoate); Ortus 5SC (Fenpyroximate); Danitol 10EC (Fenpropathrin); Alfamite 15EC, Koben 15EC (Pyridaben); Comite 73EC (Propargite) với chỉ số kháng biến động từ 11,5- 19,6. Các quần thể nhện đỏ cam chanh có biểu hiện kháng với các loại thuốc cùng nhóm, chưa biểu hiện kháng chéo với các thuốc khác nhóm. Nòi nhện đỏ cam chanh kháng Abamectin biểu hiện tính kháng mạnh nhất đối với chính Abamectin (Ri = 38,2) và Emamectin benzoate (Ri= 29,2). Nòi nhện đỏ kháng Pyridaben biểu hiện tính kháng mạnh nhất với chính Pyridaben (Ri = 19,5). Việc quản lý tính kháng thuốc trong hai mô hình bưởi Sửu tại Phú Thọ và cam Sành tại Hậu Giang thông qua việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, sau 2 năm thực hiện, chỉ số kháng thuốc Ri của nhện với một số thuốc giảm đi rõ rệt. Ở ngoài mô hình, người dân vẫn sử dụng thuốc theo thói quen và chỉ số Ri tiếp tục tăng lên. Với các nhóm thuốc chưa biểu hiện tính kháng là nhóm thuốc thảo mộc (Azadirachtin, Matrine, Rotenone,) và dầu khoáng thì chỉ số kháng thuốc không biến động nhiều. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Nguy n Văn Cảm, Phạm Văn Lầm, Đinh Thị Thảo, Nguy n Văn Liêm, Nguy n Hồng Yến, Nguy n Thị Hiền (2001), Nghiên cứu sử dụng dầu khoáng trong phòng trừ tổng hợp sâu hại cây có múi tại nông trường Cao Phong tỉnh Hòa Bình. Tuyển tập công trình nghiên cứu BVTV 1996-2000, tr.269-275. 2. Trần Xuân Dũng (2003), Đặc điểm phát sinh, gây hại và khả năng phòng chống nhện hại cam quýt ở vùng đồi tỉnh Hoà Bình. Tóm tắt luận án Tiến sĩ Nông nghiệp, 24 trang. 3. Nguy n Văn Đĩnh (1992), Những vấn đề phòng chống nhện hại cây trồng hiện nay. Tạp chí BVTV, số 1, tr 12-13. 4. Nguy n Văn Đĩnh (1997), Nghiên cứu nhện hại cam chanh vùng Hà Nội. Kết quả nghiên cứu khoa học 1992- 1996, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội, tr.92-96. 5. Hoàng Lâm (1991), Hiện tượng giảm hiệu lực của các thuốc Pyrethroid đối với nhện đỏ Panonychus citri, Tạp chí BVTV, số 6, tr.26 6. Nguy n Thị Thủy (2003). Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học sinh thái của nhện đỏ hại cam quýt và biện pháp phòng trừ vùng ngoại thành Hà Nội. Báo cáo Thạc sĩ Nông nghiệp. 7. Lê Trường và Nguy n Trần Oánh (1978), Giáo trình Hóa Bảo vệ thực vật, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội. 8. Abbott W.S. (1925). A method for computing the effectiveness of an insecticide. Journal of Economic Entomology, 18: 265-267.