Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều hõa sinh trưởng kích phát tố cho hoa trái thiên nông đến năng suất, chất lượng hạt giống ba kích tại Thanh Hóa

TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 25. 2015 78 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ẢNH HƢỞNG CỦA CHẤT ĐIỀU HÕA SINH TRƢỞNG KÍCH PHÁT TỐ CHO HOA TRÁI THIÊN NÔNG ĐẾN NĂNG SUẤT, CHẤT LƢỢNG HẠT GIỐNG BA KÍCH TẠI THANH HÓA Phạm Xuân Luôn1, Lê Chí Hoàn1, Trần Trung Nghĩa1 Lê Hùng Tiến1 Phạm Văn Cƣờng2, Nguyễn Thị Chính3 TÓM TẮT Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng kích phát tố cho hoa trái đến năng suất và chất lượng hạt giống cây ba kích (Morinda officinalis How). Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp hoàn toàn ngẫu nhiên đủ với 3 công thức và 3 lần nhắc lại. Các công thức thí nghiệm được bố trí ở cùng khoảng cách trồng 1,2 x1,2m, cùng mức phân bón là 400kgNPK/ha (5:8:5) đã cho kết quả với liều lượng 0,25kg chất điều hòa sinh trưởng + 500 lít nước/ha năng suất hạt giống tăng cao đạt 15,98 - 21,05kg (khi cây 5 - 6 tuổi). Chất lượng hạt giống được cải thiện tốt lên rất nhiều, theo đó tỷ lệ cây kết quả: 23,68-28,08%; Tỷ lệ khối lượng hạt trên quả: 30,44- 32,50%; Tỷ lệ hạt chắc: 72,70-75,45%; Khối lượng 1000 hạt: 50,35-53,17; Khối lượng hạt trên cá thể: 9,77-10,85g; Tỷ lệ nảy mầm của hạt: 91,85-92,33%. Từ khóa: Cây ba kích, chất điều hòa sinh trưởng. 1. ĐẶT VẤN ĐỀ Cây ba kích có tên khoa học Morinda officinalis How, họ Cà phê (Rubiaceae), còn có tên gọi ba kích thiên, dây ruột gà, là cây thuốc quý có giá trị chữa bệnh và kinh tế cao trong y học cổ truyền Việt Nam. Rễ ba kích có tác dụng ôn thận dƣơng, mạnh gân cốt, trừ phong thấp, tăng sức dẻo dai và sức đề kháng của cơ thể đối với các yếu tố độc hại [4],[7]. Theo tài liệu điều tra, trƣớc đây ba kích phân bố tự nhiên ở nhiều tỉnh phía Bắc nƣớc ta nhƣ: Lạng Sơn, Tuyên Quang, Yên Bái, Phú Thọ, Quảng Ninh Do nhiều năm khai thác quá mức, tiềm năng này đã nhanh chóng cạn kiệt [1]. Những năm gần đây, nhờ có nhiều công trình nghiên cứu tái sinh nên ba kích đã từng bƣớc đƣợc khôi phục. Tuy nhiên hạt giống hiện nay đang khan hiếm, hàng năm tỷ lệ cây ba kích ra hoa kết quả rất thấp, nhiều cây ra hoa nhƣng không kết quả [5]. Trƣớc nhu cầu nguồn cây giống ba kích từ hạt ngày càng lớn phục vụ cho phát triển dƣợc liệu theo hƣớng sản xuất hàng hóa, vấn đề nghiên cứu tăng năng suất hạt 1 ThS Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu Bắc Trung bộ 2 KS Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu Bắc Trung bộ 3 ThS Khoa NLNN Trường Đại học Hồng Đức TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 25. 2015 79 giống ba kích là rất cần thiết. Một trong những giải pháp kỹ thuật đối với nhiều cây trồng là sử dụng chất điều hoà sinh trƣởng để tăng năng suất nông sản [6], áp dụng những thành công đó chúng tôi thực hiện “Nghiên cứu ảnh hƣởng của chất điều hòa sinh trƣởng kích phát tố cho hoa trái đến năng suất, chất lƣợng hạt giống ba kích”. Nghiên cứu này tại Thanh Hóa với mục đích là xác định đƣợc liều lƣợng chất điều hòa sinh trƣởng phù hợp để làm tăng tỷ lệ cây ba kích ra hoa kết quả cũng nhƣ chất lƣợng hạt giống nhằm bổ sung vào quy trình kỹ thuật sản xuất hạt giống ba kích có năng suất chất lƣợng cao. 2. VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1. Vật liệu Cây Ba kích đƣợc trồng từ năm 2006 đến năm 2010 đã có 4 năm tuổi kể từ ngày trồng. Chất điều hòa sinh trƣởng (ĐHST) kích phát tố cho hoa trái do Công ty hóa phẩm Thiên Nông sản xuất. Thành phần gồm: 2%α-Naphthalena Acetic Acid +0,5%β- Naphtoxy Acetic Acid + 0,1 Gibberellic Acid GA3. Liều khuyến cáo 0,25kg chất + 500 lít nƣớc phun cho 1ha cây công nghiệp. Cách dùng: theo hƣớng dẫn trên sản phẩm. 2.2. Địa điểm nghiên cứu Xã Lũng Cao, huyện Bá Thƣớc, tỉnh Thanh Hóa. 2.3. Diện tích thí nghiệm Diện tích thí nghiệm: 500m2. Diện tích ô thí nghiệm: 55m2. 2.4. Thời gian thực hiện Từ năm 2010 đến năm 2012. 2.5. Phƣơng pháp nghiên cứu - Thí nghiệm đƣợc bố trí theo phƣơng pháp hoàn toàn ngẫu nhiên (RCD) với 3 công thức, 3 lần nhắc lại. Công thức 1 (CT1): 0,25g chất ĐHST + 500 lít nƣớc/ha. Công thức 2 (CT2): 0,125g chất ĐHST + 500 lít nƣớc/ha. Công thức 3 (CT3-ĐC): 0g chất ĐHST + 500 lít nƣớc/ha. - Áp dụng kỹ thuật trồng ba kích của Viện Dƣợc liệu [8]: trong đó khoảng cách trồng 1,2 x 1,2m (mật độ 6944 cây/ha) và phân bón là 400kg NPK/ha (5:8:5). 2.6. Phƣơng pháp đánh giá - Lấy mẫu hạt giống đánh giá chất lƣợng: Theo phƣơng pháp kiểm tra chất lƣợng giống và hạt giống của Viện Dƣợc liệu [9]. TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 25. 2015 80 - Đánh giá tỷ lệ cây có quả: Bằng phƣơng pháp đếm số cây có quả chín trên mỗi ô thí nghiệm. Số cây có quả chín/ô Tỷ lệ cây có quả (%) = x 100 Tổng số cây/ô - Đánh giá chất lƣợng hạt giống: Theo tài liệu hƣớng dẫn của Vũ Văn Liết [2]. - Năng suất hạt giống trên ô TN = Khối lƣợng hạt trên cá thể x Số cây có hạt/ô TN. - Năng suất hạt giống trên ha = Năng suất ô TN x 1000m2/diện tích ô TN m2. 2.7. Các chỉ tiêu theo dõi - Tỷ lệ cây có quả (%): Đếm số cây tạo quả so với tổng số cây của ô thí nghiệm - P1.000 quả (g): Cân khối lƣợng của 1.000 quả thu đƣợc bằng cân điện tử Practica HA300. - Chiều dài hạt (cm): Đo kích thƣớc chiều dài của hạt bằng thƣớc palme. - Chiều rộng hạt (cm): Đo kích thƣớc chiều ngang của hạt bằng thƣớc palme. - Tỷ lệ khối lƣợng hạt chắc/Khối lƣợng quả (%): Cân khối lƣợng hạt chắc so với khối lƣợng quả. - P1.000 hạt (g): Cân khối lƣợng của 1.000 hạt thu đƣợc bằng cân điện tử Practica HA300. - Tỷ lệ nảy mầm của hạt (%): Đếm số hạt nảy mầm so với số hạt đem gieo. - Khối lƣợng hạt trên cá thể (g): Tính tổng khối lƣợng hạt thu đƣợc của 1 cây. - Năng suất hạt/ô thí nghiệm (g): Khối lƣợng hạt thu đƣợc của 1 ô thí nghiệm. - Năng suất hạt thực thu/ha (kg): Khối lƣợng hạt thực thu đƣợc của 1ha. 2.8. Phƣơng pháp xử lý số liệu Phân tích các tham số thống kê theo chƣơng trình IRRISTAT 5.0 [3] 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 3.1. Ảnh hƣởng của chất điều hòa sinh trƣởng đến tỷ lệ kết quả của cây ba kích Bảng 3.1. Ảnh hƣởng của chất điều hòa sinh trƣởng đến tỷ lệ kết quả của cây ba kích Chỉ tiêu Công thức Tỷ lệ cây kết quả (%) Cây 4 năm tuổi Cây 5 năm tuổi Cây 6 năm tuổi 1 17,55 23,68 28,08 2 13,16 18,42 22,82 3(Đ/C) 12,29 16,65 21,05 SE 0,25 1,68 0,33 LSD0,05 1,01 0,66 1,32 CV(%) 3,1 1,5 2,4 TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 25. 2015 81 Từ số liệu bảng 3.1 cho thấy: Tỷ lệ cây có quả ở công thức 1 hàng năm đạt mức cao nhất, thể hiện sự khác biệt rõ ràng với 2 công thức 2 và 3. Riêng ở 2 công thức này tỷ lệ cây có quả không thấy sự khác biệt mà nằm trong phạm vi sai số. Ở công thức 1 tỷ lệ cây kết quả đạt 17,55% (cây 4 năm tuổi); 23,68% (cây 5 năm tuổi) và 28,08% (cây 6 năm tuổi). Ở công thức 2 khi liều lƣợng chất điều hoà sinh trƣởng giảm 50% so với công thức 1 tỷ lệ cây kết quả giảm rõ rệt, chỉ đạt 13,16% (cây 4 năm tuổi), 18,42% (cây 5 năm tuổi) và 22,82% (cây 6 năm tuổi) không khác biệt rõ nét so với công thức đối chứng không sử dụng chất điều hòa sinh trƣởng (công thức 3). Nhận xét: Chất điều hòa sinh trƣởng kích phát tố cho hoa trái đã thật sự ảnh hƣởng đến sự ra hoa kết quả của ba kích, với liều lƣợng phun 0,25kg chất điều hòa sinh trƣởng + 500 lít nƣớc/ha tỷ lệ cây kết quả đã đƣợc cải thiện nhiều và đạt mức cao nhất: 17,55% (cây 4 năm tuổi); 23,68% (cây 5 năm tuổi) và 28,08% (cây 6 năm tuổi). 3.2. Ảnh hƣởng của chất điều hòa sinh trƣởng đến các yếu tố cấu thành năng suất hạt giống ba kích 3.2.1. Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến quả giống và tỷ lệ khối lượng hạt giống trên quả Bảng 3.2. Ảnh hƣởng của chất điều hòa sinh trƣởng đến khối lƣợng 1.000 quả và tỷ lệ khối lƣợng hạt trên quả Chỉ tiêu Công thức P1000 quả (g) Tỷ lệ khối lƣợng hạt/khối lƣợng quả (%) Cây 4 năm tuổi Cây 5 năm tuổi Cây 6 năm tuổi Cây 4 năm tuổi Cây 5 năm tuổi Cây 6 năm tuổi 1 932,61 1356,09 1386,05 31,13 30,44 32,50 2 821,32 1080,52 1179,61 29,76 29,00 30,85 3 (Đ/C) 768,27 1032,46 1137,38 28,68 28,72 29,78 SE 5,79 5,80 24,3 0,29 0,43 0,33 LSD0,05 22,22 22,73 35,38 1,13 1,67 1,30 CV(%) 1,2 2,9 3,4 1,7 2,5 1,9 Từ bảng 3.2 cho thấy: Khối lƣợng 1.000 quả ở công thức 1 hàng năm đạt cao nhất, có sự khác biệt rõ nét so với 2 công thức 2 và 3. Riêng ở công thức 2 và 3 khối lƣợng 1.000 quả không có sự khác biệt rõ nét nằm trong phạm vi sai số thí nghiệm. Ở công thức 1 khối lƣợng 1.000 quả đạt 932,61g (cây 4 năm tuổi); 1356,09g (cây 5 năm tuổi) và 1386,05g (cây 6 năm tuổi) ở mức xác suất có ý nghĩa P = 95%. Ở công thức 2, liều lƣợng chất điều hòa sinh trƣởng giảm 50% so với công thức 1, khối lƣợng 1.000 quả giảm mạnh, chỉ đạt 821,32g (cây 4 năm tuổi), 1080,52g (cây 5 năm tuổi) và 1179,61g (cây 6 năm tuổi) tƣơng đƣơng với công thức 3. TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 25. 2015 82 Tỷ lệ khối lƣợng hạt chắc trên khối lƣợng quả ở 3 công thức không thấy có sự khác biệt rõ nét nằm trong phạm vi sai số thí nghiệm. Tuy nhiên, ở công thức 1 tỷ lệ khối lƣợng hạt chắc trên khối lƣợng quả có xu hƣớng cao hơn các công thức còn lại, đạt mức: 31,13% 9 (cây 4 năm tuổi), 30,44% (cây 5 năm tuổi) và 32,50% (cây 6 năm tuổi). Nhận xét: Chất điều hòa sinh trƣởng kích phát tố cho hoa trái với liều lƣợng 0,25kg chất điều hòa sinh trƣởng + 500 lít nƣớc/ha làm tăng khối lƣợng 1000 quả đạt mức cao nhất: 932,61g (cây 4 năm tuổi); 1.356,09g (cây 5 năm tuổi) và 1.386,05g (cây 6 năm tuổi). Tỷ lệ khối lƣợng hạt chắc có xu hƣớng cao hơn các công thức còn lại, đạt: 31,13% (cây 4 năm tuổi), 30,44% (cây 5 năm tuổi) và 32,50% (cây 6 năm tuổi). 3.2.2. Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến tỷ lệ hạt chắc trên tổng số hạt và khối lượng 1.000 hạt Bảng 3.3. Ảnh hƣởng của chất điều hòa sinh trƣởng đến tỷ lệ hạt chắc và khối lƣợng 1.000 hạt của cây ba kích tại Thanh Hóa Chỉ tiêu Công thức Tỷ lệ hạt chắc (%) Khối lƣợng 1000 hạt (g) Cây 4 năm tuổi Cây 5 năm tuổi Cây 6 năm tuổi Cây 4 năm tuổi Cây 5 năm tuổi Cây 6 năm tuổi 1 55,54 72,70 75,45 49,75 50,35 53,17 2 50,23 65,94 68,61 46,28 47,91 50,36 3 (Đ/C) 48,42 63,25 66,73 45,72 47,37 49,81 SE 0,21 0,37 2,38 1,16 0,49 0,97 LSD0,05 1,82 1,44 9,35 4,54 1,91 3,80 CV(%) 2,7 1,0 6,0 4,2 1,7 3,3 Từ bảng 3.3 cho thấy: Tỷ lệ hạt chắc ở công thức 1 hàng năm đạt mức cao nhất, có sự khác biệt rõ nét so với hai công thức 2 và 3. Riêng ở hai công thức này tỷ lệ hạt chắc không thấy có sự khác biệt rõ nét nằm trong phạm vi sai số thí nghiệm. Với liều lƣợng phun 0,25kg chất điều hòa sinh trƣởng + 500 lít nƣớc/ha (công thức 1) tỷ lệ hạt chắc đạt 55,54% (cây 4 năm tuổi); 72,70% (cây 5 năm tuổi) và 75,45% (cây 6 năm tuổi). Riêng công thức 2 có liều lƣợng chất điều hòa sinh trƣởng giảm 50% so với công thức 1 thấy tỷ lệ hạt chắc giảm, tƣơng đƣơng với công thức đối chứng không sử dụng thuốc, chỉ đạt 50,23% (cây 4 năm tuổi), 65,94% (cây 5 năm tuổi) và 68,61% (cây 6 năm tuổi) ở mức xác suất có ý nghĩa P = 95%. Khối lƣợng 1.000 hạt ở 3 công thức không thấy có sự khác biệt rõ nét nằm trong phạm vi sai số thí nghiệm. Tuy nhiên, ở công thức 1 khối lƣợng hạt có ƣu thế cao hơn các công thức còn lại, đạt mức 49,75g (cây 4 năm tuổi), 50,35g (cây 5 năm tuổi) và 53,17g (cây 6 năm tuổi). TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 25. 2015 83 Nhận xét: Chất điều hòa sinh trƣởng kích phát tố cho hoa trái đã ảnh hƣởng làm tăng rõ nét tỷ lệ hạt chắc trên tổng số hạt, đồng thời có tăng nhẹ khối lƣợng 1.000 hạt. Với liều lƣợng phun 0,25kg chất điều hòa sinh trƣởng + 500 lít nƣớc/ha tỷ lệ hạt chắc đạt 55,54% (cây 4 năm tuổi); 72,70% (cây 5 năm tuổi) và 75,45% (cây 6 năm tuổi). Khối lƣợng 1.000 hạt đạt mức 49,75g (cây 4 năm tuổi), 50,35g (cây 5 năm tuổi) và 53,17g (cây 6 năm tuổi). 3.2.3. Ảnh hưởng của chất điều hòa sinh trưởng đến khối lượng hạt trên cây và tỷ lệ nảy mầm của hạt ba kích Bảng 3.4. Ảnh hƣởng của chất điều hòa sinh trƣởng đến khối lƣợng hạt/cá thể và tỷ lệ nảy mầm của hạt ba kích Chỉ tiêu Công thức Khối lƣợng hạt/cá thể (g) Tỷ lệ nảy mầm (%) Cây 4 năm tuổi Cây 5 năm tuổi Cây 6 năm tuổi Cây 4 năm tuổi Cây 5 năm tuổi Cây 6 năm tuổi 1 8,52 9,77 10,85 92,14 92,33 91,85 2 7,65 8,53 9,25 91,62 90,71 91,00 3 (Đ/C) 7,25 8,32 8,72 91,19 91,14 91,25 SE 0,82 0,71 0,22 0,40 0,62 0,56 LSD0,05 0,32 0,28 0,89 1,57 2,41 2,17 CV(%) 1,8 1,4 4,1 3,8 3,2 4,1 Số liệu từ bảng 3.4 cho thấy: Khối lƣợng hạt trên cá thể hàng năm ở công thức 1 đạt mức cao nhất, có sự khác biệt rõ nét so với hai công thức 2 và 3. Riêng ở hai công thức 2 và 3 khối lƣợng hạt trên cá thể không thấy có sự khác biệt rõ nét nằm trong phạm vi sai số thí nghiệm. Ở công thức 1 khối lƣợng hạt trên cá thể đạt 8,52 (cây 4 năm tuổi); 9,77 (cây 5 năm tuổi) và 10,85 (cây 6 năm tuổi). Riêng công thức 2 có liều lƣợng chất điều hòa sinh trƣởng giảm 50% so với công thức 1 khối lƣợng 1.000 hạt trên cá thể giảm rõ rệt (tƣơng đƣơng với công thức đối chứng (CT3) không sử dụng chất điều hòa sinh trƣởng) chỉ đạt 7,65 (cây 4 năm tuổi), 8,53g (cây 5 năm tuổi) và 9,25g (cây 6 năm tuổi). Tỷ lệ nảy mầm ở 3 công thức đạt ở mức cao từ 90,71-92,33%, không thấy có sự khác biệt rõ nét giữa các công thức mà nằm trong phạm vi sai số thí nghiệm. TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 25. 2015 84 Nhận xét: Chất điều hòa sinh trƣởng kích phát tố cho hoa trái đã ảnh hƣởng làm tăng khối lƣợng hạt giống trên cá thể ba kích nhƣng không ảnh hƣởng đến tỷ lệ nảy mầm của hạt giống ba kích, tất cả các công thức đều cho thấy hạt giống ba kích có tỷ lệ nảy mầm cao. Ở công thức 1 (với liều lƣợng phun 0,25kg chất điều hòa sinh trƣởng + 500 lít nƣớc/ha) khối lƣợng hạt trên cá thể đạt mức cao nhất 8,52g (cây 4 tuổi); 9,77g (cây 5 tuổi) và 10,85g (cây 6 tuổi). Tỷ lệ nảy mầm của hạt đạt 92,14% (cây 4 tuổi), 92,33% (cây 5 tuổi) và 91,85 (cây 6 tuổi). 3.3. Ảnh hƣởng của chất điều hòa sinh trƣởng đến năng suất hạt giống ba kích Bảng 3.5. Ảnh hƣởng của thuốc điều hòa sinh trƣởng đến năng suất hạt giống ba kích Chỉ tiêu Công thức Cây 4 năm tuổi Cây 5 năm tuổi Cây 6 năm tuổi Năng suất ô TN (g) Năng suất /ha (kg) Năng suất ô TN (g) Năng suất /ha (kg) Năng suất ô TN (g) Năng suất/ha (kg) 1 56,83 10,33 87,93 15,98 115,77 21,05 2 38,25 6,95 59,71 10,85 80,20 14,58 3 (Đ/C) 33,86 6,16 58,24 10,59 67,76 12,68 SE 0,24 0,11 0,17 LSD0,05 0,94 0,46 0,69 CV(%) 5,3 1,7 1,9 Từ bảng 3.5 cho thấy: Năng suất ô thí nghiệm ở công thức 1 đạt mức cao nhất, có sự khác biệt rõ nét so với hai công thức 2 và 3. Ở công thức 1 năng suất hạt giống cao hơn hẳn so với công thức 2 và công thức đối chứng không sử dụng chất điều hòa sinh trƣởng (CT3), đạt lần lƣợt là 10,33kg/ha (cây 4 năm tuổi); 15,98kg/ha (cây 5 năm tuổi); 21,05kg/ha (cây 6 năm tuổi). Ở công thức 2 năng suất hạt giống cao hơn công thức đối chứng (CT3) khi cây 6 năm tuổi. Nhƣ vậy, với liều lƣợng chất điều hòa sinh trƣởng nhƣ công thức 2 không ảnh hƣởng lớn đến năng suất hạt giống so với đối chứng. Năng suất ô thí nghiệm giữa các công thức có sự sai khác ở mức có ý nghĩa α = 0,05. TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 25. 2015 85 Nhận xét: Chất điều hòa sinh trƣởng kích phát tố cho hoa trái với liều lƣợng 0,25kg chất điều hòa sinh trƣởng + 500 lít nƣớc/ha (CT1) đã ảnh hƣởng lớn, làm tăng năng suất hạt giống cao nhất, đạt 10,33kg (cây 4 năm tuổi); 15,98kg (cây 5 năm tuổi) và 21,05g (cây 6 năm tuổi). Riêng chất điều hòa sinh trƣởng ở liều lƣợng thấp 0,125kg chất điều hòa sinh trƣởng + 500 lít nƣớc/ha ít ảnh hƣởng đến năng suất hạt giống so với đối chứng (không phun). 4. KẾT LUẬN Sau 3 năm nghiên cứu (2010-2012) có thể khẳng định, chất điều hòa sinh trƣởng kích phát tố cho hoa trái đã ảnh hƣởng tích cực đến năng suất chất lƣợng hạt giống ba kích. Với liều lƣợng 0,25kg chất điều hòa sinh trƣởng + 500 lít nƣớc/ha năng suất hạt giống tăng cao đạt 15,98 - 21,05kg khi cây 5 - 6 tuổi. Chất lƣợng hạt giống đƣợc cải thiện tốt lên rất nhiều so với đối chứng, theo đó tỷ lệ cây kết quả: 23,68- 28,08%; Tỷ lệ khối lƣợng hạt trên quả: 30,44-32,50%; Tỷ lệ hạt chắc: 72,70-75,45%; Khối lƣợng 1.000 hạt: 50,35-53,17; Khối lƣợng hạt trên cá thể: 9,77-10,85g; Tỷ lệ nảy mầm của hạt: 91,85-92,33%. TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Nguyễn Bá Hoạt và Nguyễn Chiều, “Khảo cứu xây dựng mô hình trồng cây Ba kích 1994-1995”, thuộc chƣơng trình YHCT trong chiến lược bảo vệ sức khỏe nhân dân, MS.X8.06 Bộ Y tế. [2] Vũ Văn Liết, Trần Văn Quang (2013), Giáo trình nguyên lý và phương pháp chọn tạo giống cây trồng, Nxb. Nông nghiệp. [3] Vũ Văn Liết (2006), Thực hành thí nghiệm nghiên cứu nông nghiệp và phân tích thống kê kết quả nghiên cứu. Trƣờng ĐH Nông nghiệp Hà Nội. [4] Đỗ Tất Lợi (1996), Những cây thuốc và động vật làm thuốc Việt Nam, Nxb. Khoa học và Công nghệ, Tr194-195. [5] Ma Văn Nghị (1971), “Sơ bộ phƣơng pháp trồng tái sinh cây ba kích”, Kỷ yếu công trình nghiên cứu dược liệu 1961-1971, Viện Dƣợc liệu, Tr 364-373. [6] Hoàng Minh Tấn và Nguyễn Quang Thạch. Chất điều hòa sinh trưởng đối với cây trồng, Nxb. Nông nghiệp Hà Nội, Tr 45 - 49. [7] Viện dƣợc liệu (2004), Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam, Tập 1, Nxb. KH&KT, Tr 101 - 106. [8] Viện dƣợc liệu (2005), Kỹ thuật trồng, sử dụng và chế biến cây thuốc, Nxb. Nông nghiệp, Tr 23-30. [9] Viện dƣợc liệu (2013), Kỹ thuật trồng cây thuốc, Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội, Tr 32-37.