Kết quả phân tích bước đầu chất lượng đất và sinh vật gây hại trong đất trồng cam tại huyện Quỳ Hợp

HOẠT ĐỘNG KH-CN Tạp chí Kh-cn nghệ AnSỐ 2/2018 [4] Quỳ Hợp là huyện miền núi của tỉnh Nghệ An, có vùng đất đỏ bazan lý tưởng cho sự phát triển cây ăn quả có múi nói chung và cây cam nói riêng. Đây là loại cây trồng đã mang lại hiệu quả kinh tế cao cho các hộ dân, giúp người dân phát triển đời sống và làm giàu trên chính mảnh đất này. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây trên cây cam xuất hiện nhiều đối tượng dịch hại gây hại làm ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng quả, đặc biệt hiện tượng cam ngơ và bệnh vàng lá rụng quả gây hại nghiêm trọng chủ yếu trên cây cam 8-10 tuổi dẫn đến cây sinh trưởng, phát triển kém, chất lượng quả và năng suất thấp. Bên cạnh những yếu tố khách quan như: thời tiết, dịch bệnh, thì các hộ đầu tư thâm canh cây cam chưa đúng kỹ thuật, lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) và phân bón rễ cũng là nguyên nhân chính. Ngày 3/12/2017, Trung tâm BVTV vùng Khu 4 phối hợp Tập đoàn Lộc trời tiến hành lấy mẫu đất và rễ trên cây cam Vân Du 6, 10 tuổi và cam Xã Đoài 9 tuổi tại xã Minh Hợp, huyện Quỳ Hợp để tiến hành phân tích sinh vật gây hại trong đất và gửi mẫu phân tích chất lượng đất tại Viện Nông hóa thổ nhưỡng. Trên cơ sở đó, để có những khuyến cáo và định hướng trong chỉ đạo sản xuất cây cam. Bài viết nhằm chia sẻ những kết quả phân tích bước đầu về chất lượng đất và sinh vật gây hại trong đất trồng cam. 1. Thông tin chung - Tên mẫu: đất trồng cam, rễ cam. - Địa điểm lấy mẫu: xã Minh Hợp - huyện Quỳ Hợp. Công thức I: Vườn cam bác Quyền - cam Vân Du (6 tuổi). Công thức II: Vườn cam bác Minh - cam Xã Đoài (9 tuổi). Công thức III: Vườn cam bác Hiệp - cam Vân Du (10 tuổi). - Ngày lấy mẫu: 3/12/2017. - Yêu cầu phân tích: Xác định mật độ tuyến trùng, nấm trong đất trồng cam và chất lượng đất. 2. Phương pháp thực hiện 2.1. Phương pháp phân tích tuyến trùng - Tách tuyến trùng theo phương pháp lọc tĩnh: + Đối với mẫu đất: Trộn đều mẫu đất, cân khối lượng 100g, sau đó cho vào rây lọc tĩnh (có lót giấy thấm). Đặt rây vào bát nhựa, thêm một lượng nước sạch vừa phải đủ ngập đất và đặt tĩnh ở nhiệt độ phòng, tuyến trùng sẽ chui qua rây lọc xuống bát. Sau 48h, nhấc rây lọc ra, n Nguyễn Huy Khánh(1), Trần Thị Phúc(1) Bùi Bích Lương(2), Hồ Mạnh Hùng(3) và cs KẾT QUẢ PHÂN TÍCH BƯỚC ĐẦU CHẤT LƯỢNG ĐẤT VÀ SINH VẬT GÂY HẠI TRONG ĐẤT TRỒNG CAM Tại huYện QuỲ hợp Tạp chí Kh-cn nghệ AnSỐ 2/2018 [5] HOẠT ĐỘNG KH-CN thu phần nước có tuyến trùng trong bát, cho vào đĩa petri và soi dưới kính hiển vi soi nổi để đếm mật độ tuyến trùng. + Đối với mẫu rễ: Rễ rửa sạch, cắt nhỏ khoảng 2-5mm. Trộn đều và định lượng khối rễ (10gr), sau đó cho vào rây lọc tĩnh và thực hiện giống như đối với mẫu đất. Sau 48h, tiến hành thu phần nước có tuyến trùng trong bát, cho vào đĩa petri và soi dưới kính hiển vi soi nổi để xác định mật độ tuyến trùng. 2.2. Phương pháp phân lập nấm đất - Bẫy nấm trong đất bằng cánh hoa hồng: Mỗi mẫu đất cân 100g cho vào cốc sạch, sau đó cho nước cất vào ngập đất, giữ nguyên không khuấy mẫu rồi cho cánh hoa hồng sạch vào nổi trên mặt nước để bẫy nấm. - Phân lập mẫu nấm bẫy được từ cánh hoa hồng: Chọn những cánh hoa có nhiễm nấm rửa sạch và khử trùng bề mặt bằng cồn 70%. Cắt miếng nhỏ từ mẫu đã khử trùng cấy lên môi trường WA. Sau khi các loại nấm mọc, tiến hành cấy truyền và làm thuần nấm trên môi trường PDA, PCA và môi trường chọn lọc Phytophthora (PSM). - Giám định nấm bệnh: Quan đặc điểm tản nấm trên đĩa môi trường, hình thái sợi nấm và bào tử thu được dưới kính hiển vi. - Xác định tỷ lệ xuất hiện nấm bệnh trong các mẫu đất: Mỗi mẫu đất tiến hành bẫy nấm rồi cấy 3 mẫu trên các môi trường. Xác định tỷ lệ xuất hiện nấm theo công thức: Tỷ lệ xuất hiện nấm (%) = (Số mẫu xuất hiện nấm/Tổng số mẫu cấy) x 100 2.3. Phương pháp phân tích và thang đánh giá chất lượng đất Theo phương pháp phân tích của Viện Nông hóa thổ nhưỡng và thang đánh giá chất lượng đất của Hội Khoa học Đất Việt Nam, FAO-UNESCO, Đại học Tổng hợp Hà Nội. 3. Kết quả phân tích 3.1. Kết quả mật độ tuyến trùng trong đất và rễ tại vùng cam Quỳ Hợp năm 2017 Nhận xét: Kết quả bảng 1 cho thấy: - Quan sát rễ cam có hiện tượng u sưng do tuyến trùng Meloidogyne spp. gây hại. - Trong đất: Trong 100g đất, mật độ tuyến trùng tại 3 công thức có mật độ tuyến trùng cao. Tại công thức III trên vùng đất trồng cam Vân Du 10 tuổi có mật độ cao nhất trung bình đạt 1.787,7 con/100g đất, thấp nhất tại công thức I trên vùng đất trồng cam Vân Du 6 tuổi với mật độ tuyến trùng trung bình 111 con/100g đất. - Trong rễ: Trong 10g rễ cam, mật độ tuyến trùng dao động từ 25,00-43,67 con/10g rễ. Trong đó cao nhất tại công thức III trên vùng đất trồng cam Vân Du 10 tuổi, có mật độ cao nhất trung bình đạt 43,67 con/10g rễ. 3.2. Kết quả phân tích nấm trong đất tại vùng cam Quỳ Hợp năm 2017 Bảng 1. Kết quả mật độ tuyến trùng trong đất, rễ tại vùng cam huyện Quỳ Hợp Công thức Mật độ tuyến trùng Mẫu đất (con/100g đất) Mẫu rễ (con/10g rễ) Mẫu 1 Mẫu 2 Mẫu 3 TB Mẫu 1 Mẫu 2 Mẫu 3 TB I 155 52 126 111 20,00 18,00 40,00 25,33 II 189 48 612 283 25,00 15,00 35,00 25,00 III 1908 1523 1932 1787,7 43,00 38,00 50,00 43,67 Loại nấm Tỷ lệ xuất hiện (%) CT I CT II CT III NL1 NL2 NL3 TB NL1 NL2 NL3 TB NL1 NL2 NL3 TB Phytophthora sp. 67,00 100,00 100,00 89,00 33,00 33,00 0,00 22,00 33,00 0,00 33,00 22,00 Pythium sp. 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 33,00 0,00 11,00 0,00 33,00 0,00 11,00 Bảng 2. Tỷ lệ xuất hiện các nấm trong các mẫu đất HOẠT ĐỘNG KH-CN Tạp chí Kh-cn nghệ AnSỐ 2/2018 [6] Nhận xét: Kết quả bảng 2 cho thấy: Quan sát đặc điểm tản nấm, hình dạng sợi nấm và bào tử nấm dưới hính hiển vi kết hợp với các tài liệu hiện có về phân loại nấm, chúng tôi phát hiện 2 loài nấm Phytophthora sp. và Pythium sp. có trong các mẫu đất. Tỷ lệ xuất hiện các nấm trong các mẫu đất khác nhau, cụ thể: Tại công thức I, II và III, tỷ lệ xuất hiện nấm Phytophthora sp. lần lượt là 89,00%, 22,00%, 22,00% và nấm Pythium sp. có tỷ lệ xuất hiện lần lượt là 0,00%, 11,00% và 11,00%. 3.3. Kết quả phân tích chất lượng đất tại vùng cam Quỳ Hợp năm 2017 3.3.1. Thang đánh giá độ chua đất dựa vào chỉ số pH và kết quả phân tích Nhận xét: Độ pH H20 trong đất tại các mẫu = 6,16-7,34: Trung tính Độ pH KCL trong đất tại các mẫu = 5,52-6,89: Trung tính. 3.3.2. Thang đánh giá hàm lượng lân và kết quả phân tích Nhận xét: Kết quả phân tích cho thấy: Lân tổng số trong đất tại các mẫu = (0,18-0,64) > 0,1: Đất giàu lân. Lân dễ tiêu trong đất tại các mẫu = (44,04- 207,06) > 10: Đất giàu lân 3.3.3. Thang đánh giá hàm lượng Kali và kết quả phân tích Bảng 3. Thang đánh giá độ chua đất dựa vào chỉ số pH và kết quả phân tích Thang đánh giá độ pH Kết quả phân tích pH H20 pH KCL CT pH H20 pH KCl Giá trị Đánh giá Giá trị Đánh giá I 6,68 6,23 < 4,0 Rất chua < 4,5 Rất chua II 7,34 6,89 4,0 - 4,9 Chua nhiều 4,6 - 5,0 Chua vừa III 6,16 5,52 5,0 - 5,4 Chua 5,1 - 5,5 Chua nhẹ - - - 5,5 - 5,9 Hơi chua 5,6 - 6,0 Gần trung tính - - - 6,0 - 7,5 Trung tính > 6,0 Trung tính - - - 7,6 - 8,4 Hơi kiềm - - - - - 8,5 - 9,4 Kiềm - - - - - > 9,5 Kiềm mạnh - - - - - Nguồn: FAO-UNESCO Nguồn: ĐHTH Hà Nội - - - Bảng 4. Thang đánh giá hàm lượng lân và kết quả phân tích Thang đánh giá Kết quả phân tích Lân tổng số Lân dễ tiêu Đánh giá Công thức Lân tổng số Lân dễ tiêu P205 (%) P205 (mg/100g đất) P205 (%) P205 (mg/100 g đất) < 0,06 < 5,0 Đất nghèo P I 0,23 207,06 0,06 - 0,10 5,0 - 10,0 Đất trung bình II 0,64 406,67 > 0,10 > 10,0 Đất giàu P III 0,18 44,04 Nguồn: Đất Việt Nam - Hội khoa học đất - - - Bảng 5. Thang đánh giá hàm lượng kali và kết quả phân tích Thang đánh giá Kết quả phân tích Kali tổng số Kali dễ tiêu Đánh giá Công thức Kali tổng số Kali dễ tiêu K20 (%) K20 (mg/100 g đất) K20 (%) K20 (mg/100g đất) < 1,0 < 10,0 Đất nghèo K I 0,23 25,06 1,0 - 2,0 10,0 - 20,0 Đất trung bình II 0,26 23,26 > 2,0 > 20,0 Đất giàu K III 0,47 15,91 Nguồn: Đất Việt Nam - Hội khoa học đất - - - Tạp chí Kh-cn nghệ AnSỐ 2/2018 [7] HOẠT ĐỘNG KH-CN Nhận xét: Kết quả phân tích cho thấy: Kali tổng số trong đất = (0,23-0,47) < 1,0: Đất nghèo kali. Kali dễ tiêu trong đất = (15,91-25,06) > 10: Đất trung tính - giàu kali. 3.3.4. Thang đánh giá giá trị OC (carbon hữu cơ tổng số) và kết quả phân tích Nhận xét: Kết quả phân tích cho thấy: - Giá trị OC (%) (carbon hữu cơ tổng số) = (0,76- 1,57): Ở mức thấp đến trung bình. 3.3.5. Thang đánh giá hàm lượng Zn và kết quả phân tích Nhận xét: Kết quả phân tích cho thấy hàm lượng Zn trong giới hạn cho phép. 4. Kết luận và đề nghị 4.1. Kết luận - Mật độ tuyến trùng trong đất và rễ tại các mẫu phân tích cao. - Trong đất trồng cam tại các mẫu phân tích xuất hiện 2 giống nấm bao gồm: Phytophthora sp. và Pythium sp. Trong đó, tần suất xuất hiện nấm Phy- tophthora sp. nhiều hơn so với nấm Pythium sp. - Hàm lượng lân tổng số, lân dễ tiêu, kali dễ tiêu đều ở mức giàu, kali tổng số nghèo. - Độ pH đất tại 3 công thức đều ở mức trung tính. - Hàm lượng hữu cơ tổng số trong mẫu đất cam Vân Du 10 tuổi (CT III) ở mức thấp, 2 mẫu đất còn lại ở mức trung bình. - Hàm lượng Zn trong đất ở mức giới hạn cho phép. 4.2. Đề nghị - Hàng năm nên tiến hành xử lý tuyến trùng trong đất bằng cách tưới thuốc vào gốc cây theo tán lá để diệt trừ tuyến trùng trong đất, rễ. Có thể sử dụng thuốc Map logic 90WP (Clinoptilolite) - Xử lý nấm đất bằng chế phẩm sinh học Tricho- derma hoặc ủ nấm với phân chuồng hoai mục để bón cho cây. Tưới thuốc trừ nấm đất Phytophthora, Pythium trước và sau mùa mưa, tạo hệ thống rãnh thoát nước Lưu ý, sau khi đã tưới thuốc hóa học trừ nấm đất 15 ngày thì mới sử dụng nấm đối kháng Trichoderma. - Tăng hàm lượng các bon hữu cơ và bón các loại phân vô cơ cân đối. Bổ sung vôi trên những vùng đất chua, độ pH thấp. - Sau mỗi vụ sản xuất cam, để có cơ sở trong việc định hướng các biện pháp kỹ thuật chăm sóc, mỗi hộ gia đình trồng cam nên lấy mẫu đất, lá phân tích chất lượng đất, dinh dưỡng trong lá và sinh vật gây hại trong đất./. Chú thích: (1) Trung tâm Bảo vệ thực vật vùng Khu 4 (2) Viện Nông hóa thổ nhưỡng (3) Tập đoàn Lộc Trời Bảng 6. Thang đánh giá giá trị các bon hữu cơ tổng số và kết quả phân tích Thang đánh giá Kết quả phân tích Giá trị OC (%) Thang đánh giá CT Giá trị OC (%) < 0,4 Rất thấp I 1,37 0,5 - 0,9 Thấp II 1,57 1,0 - 1,9 Trung bình III 0,76 2,0 - 5,0 Cao - - > 5,0 Rất cao - - Nguồn: FAO-UNESCO - - Bảng 7. Thang đánh giá hàm lượng Zn và kết quả phân tích Chỉ tiêu Giới hạn cho phép Kết quả phân tích (mg/kg) CT Zn Zn 200 I 118,22 II 162,88 II 73,72