Nghiên cứu một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch của thỏ Newzealand nuôi tại Thanh Hóa

TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 49.2020 46 NGHIÊN CỨU MỘT SỐ CHỈ TIÊU CHẤT LƢỢNG TINH DỊCH CỦA THỎ NEWZEALAND NUÔI TẠI THANH HÓA Đỗ Ngọc Hà1, Lê Thị Ánh Tuyết2, Hoàng Thị Bích3 TÓM TẮT Nghiên cứu được thực hiện trên 12 thỏ đực giống Newzealand nuôi tại Thanh Hóa theo phương thức chăn nuôi công nghiệp nhằm đánh giá chất lượng tinh dịch của thỏ đực giống để thụ tinh cho thỏ theo phương pháp thụ tinh nhân tạo. Kết quả cho thấy: một số chỉ tiêu chất lượng tinh dịch của thỏ Newzealand nuôi tại Thanh Hóa có sự sai khác không nhiều so với các kết quả nghiên cứu trên các giống thỏ được nuôi tại Việt Nam. Thể tích (V, ml) tinh dịch của thỏ đực Newzealand đạt 0,54; hoạt lực (A) đạt 0,79; nồng độ (C, 106/ml) đạt 318,82; tổng số tinh trùng tiến thắng (V. A. C, 106/ml) đạt 123,96 và độ pH của tinh dịch là 7,65. Mùa vụ có ảnh hưởng tới chất lượng tinh dịch của thỏ đực Newzealand, trong đó lượng tinh dịch tăng cao ở mùa xuân và mùa hè, thấp ở mùa thu và mùa đông. Từ khóa: Tinh dịch, thỏ Newzealand, thụ tinh nhân tạo. 1. ĐẶT VẤN ĐỀ Thỏ là động vật nuôi rất phù hợp với chăn nuôi ở nhiều vùng sinh thái khác nhau do tận dụng đƣợc các nguồn thức ăn sẵn c nhƣ các loại cỏ, lá, rau, củ, quả, Thỏ rất mắn đẻ, 5 - 6 tháng tuổi chúng đ bắt đầu sinh sản, thời gian mang thai từ 30 - 31 ngày, mỗi lứa đẻ khoảng 6 - 7 con, mỗi năm đẻ trung bình 6 - 7 lứa [5; tr.7-22]. Thịt thỏ rất đƣợc ƣa chuộng do c giá trị dinh dƣỡng, hàm lƣợng đạm cao (20 - 21%), chất béo thấp (4 - 5%) và cholesterol thấp (45 mg/kg) [8; tr.151-155]. Do vậy, chăn nuôi thỏ ở nƣớc ta thời gian gần đây đ phát triển rất nhanh, g p phần x a đ i giảm nghèo và phát triển kinh tế bền vững. Thỏ Newzealand, sinh trƣởng nhanh, mắn đẻ, thành thục sớm, nhiều thịt. Khối lƣợng trƣởng thành từ 5 - 5,5 kg/con, đẻ 6 - 7 lứa/ năm, mỗi lứa 6 - 8 con, tỷ lệ thịt xẻ đạt 52 - 55%. Đây là giống phù hợp với phƣơng thức chăn nuôi công nghiệp và chăn nuôi gia đình ở nƣớc ta [1]. Để phát triển mạnh đàn thỏ theo phƣơng thức chăn nuôi công nghiệp, những năm gần đây nhiều trang trại nuôi thỏ tại Thanh H a đ áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào chăn nuôi, trong đ thụ tinh nhân tạo là biện pháp hữu hiệu góp phần quan trọng vào việc tăng năng suất, hạ giá thành sản phẩm, giảm số lƣợng đực giống, tận dụng đƣợc những đực giống có phẩm chất tinh dịch tốt, có khả năng di truyền cao, nâng cao phẩm chất giống cho đời sau nhanh nhất, tốt nhất, đƣa lại hiệu quả kinh tế cao cho ngƣời chăn nuôi. Hơn nữa, việc nghiên cứu các đặc điểm sinh học của tinh dịch thỏ, giúp chúng ta lựa chọn đƣợc những mẫu tinh dịch tốt, đủ tiêu chuẩn để đƣa vào pha lo ng, bảo tồn, tạo ngân hàng tinh, phục vụ cho công tác thụ tinh nhân tạo, từ đ xác định đƣợc chế độ quản lý, chăm s c nuôi dƣỡng và chế độ khai thác hợp lí đối với đực giống. Mục tiêu của 1,2,3 Khoa Nông - Lâm - Ngư nghiệp, Trường Đại học Hồng Đức TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 49.2020 47 nghiên cứu là đánh giá chất lƣợng tinh dịch thỏ đực giống Newzealand nuôi tại Thanh H a để đƣa vào pha lo ng tinh, tạo ngân hàng tinh phục vụ công tác thụ tinh nhân tạo, tăng năng suất chăn nuôi thỏ trên địa bàn. 2. VẬT LIỆU, PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1. Đối tƣ ng, vật liệu nghiên cứu Thỏ đực giống Newzealand từ 1,5 - 2 tuổi nuôi tại trang trại thỏ x Hợp Thắng, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh H a đ đƣợc huấn luyện để khai thác tinh. 2.2. Bố trí thí nghiệm và các chỉ tiêu nghiên cứu 2.2.1. Bố trí thí nghiệm Mƣời hai thỏ đực giống Newzealand từ 1,5 - 2 tuổi nuôi tại trang trại thỏ x Hợp Thắng, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh H a đ đƣợc huấn luyện để khai thác tinh. Thời gian tiến hành thí nghiệm từ tháng 1 năm 2018 đến tháng 1 năm 2019. Thỏ đƣợc nuôi mỗi con một ô chuồng riêng biệt c máng ăn, máng uống, kích thƣớc mỗi ô chuồng là 1m x 0,6 m x 0,5 m. Thỏ đƣợc đánh số, nuôi theo phƣơng thức công nghiệp, sử dụng thức ăn hỗn hợp dạng viên KB-37 của Công ty thức ăn chăn nuôi Kinh Bắc c thành phần dinh dƣỡng nhƣ sau: năng lƣợng trao đổi: 2800 kcal, đạm tối thiểu 16,5%, xơ tối đa 15,8%. Khẩu phần ăn cho ăn hàng ngày nhƣ sau: 500 - 600 g cỏ, lá các loại; 200 - 300 g củ quả và 150 - 200 g thức ăn hỗn hợp. Thỏ đƣợc lấy tinh lúc 8 - 9h sáng ngày thứ 2 hàng tuần, từ tháng 1 năm 2018 đến tháng 1 năm 2019. Tinh dịch thỏ đƣợc thu thập bằng âm đạo nhân tạo chứa đầy nƣớc ấm (khoảng 450). Đƣa một thỏ cái đến trƣớc thỏ đực đ đƣợc huấn luyện để lấy tinh, sau khi đƣợc kích thích, thỏ đực sẽ nhảy lên lƣng thỏ cái, nh nhàng đƣa âm đạo nhân tạo đ chuẩn bị sẵn vào đúng vị trí của dƣơng vật thỏ đực, nhiệt độ âm đạo nhân tạo tƣơng đƣơng với nhiệt độ trong âm đạo thỏ cái sẽ kích thích thỏ đực xuất tinh. Khi thỏ đực xuất tinh xong, ng ra, kêu lên thì quá trình lấy tinh kết thúc, nh nhàng đƣa âm đạo nhân tạo ra ngoài để thu tinh dịch thỏ. 2.2.2. Các chỉ tiêu và phương pháp nghiên cứu Lƣợng tinh dịch (ml): Thể tích tinh dịch thỏ đƣợc đo bằng xi lanh 1ml c chia độ ở mức nhỏ nhất là 0,01 ml. Hoạt lực tinh trùng, A (0 < A ≤1): Tinh dịch thỏ sau khi hút vào xi lanh, sẽ đƣợc lấy một giọt nhỏ lên lam kích sạch và soi trên kính hiển vi quang học với độ ph ng đại là 100 lần. Hoạt lực đƣợc tính dựa vào mức độ chuyển động gây ra sóng tinh của tinh trùng trong mẫu tinh dịch. Nồng độ tinh trùng, C (triệu/ml): Dùng micro-pipet hút 5µl tinh dịch vào trong ống eppendorf thể tích 1 ml. Hút thêm 495µl NaCl 3% cho vào ống eppendorf, lắc nh cho đều. Lấy một giọt tinh đ pha lo ng đƣa vào buồng đếm Neubauer đ đƣợc đặt lamen. Đặt buồng đếm lên kính hiển vi quang học. Đếm tinh trùng ở 4 ô trung bình ở 4 góc và 1 ô trung ở giữa của ô vuông lớn ở giữa. Việc đếm tinh trùng ở trong buồng đếm đƣợc thực TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 49.2020 48 hiện 3 lần, lấy trung bình. Giả sử số trung bình là N thì nồng độ của mẫu tinh dịch là N.5.106 tinh trùng/ml. Tổng số tinh trùng tiến thẳng V,A,C (triệu/lần): xác định bằng tích của các chỉ tiêu V,A,C. Tổng số tinh trùng tiến thẳng (V,A,C) = lƣợng tinh dịch, V (ml) x hoạt lực tinh trùng tiến thẳng, A (%) x nồng độ tinh trùng, C (triệu/ml). Độ pH của tinh dịch đƣợc đo bằng máy pH (Metter Toledo MP 220). 2.3. Xử lý số liệu Số liệu đƣợc xử lý trên phần mềm Microsoft Excel và phân tích bằng phần mềm SAS 9.1. Chất lƣợng tinh dịch của từng cá thể thỏ đực đƣợc so sánh với nhau, sử dụng phép thử one way ANOVA. Phép thử one way repeated measures ANOVA đƣợc sử dụng để xác định sự biến đổi chất lƣợng tinh dịch của thỏ Newzealand theo mùa. Các phép thử đƣợc sử dụng với α = 0,05. 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 3.1. Phẩm chất tinh dịch của thỏ Newzealand Thể tích (V, ml) tinh dịch của thỏ đực Newzealand đạt 0,54; hoạt lực (A) đạt 0,79; nồng độ (C, 106/ml) đạt 318,82; tổng số tinh trùng tiến thẳng (V. A. C, 106/ml) đạt 123,96 và độ pH của tinh dịch là 7,65 (bảng 1). Bảng 1. Một số chỉ tiêu chất lƣ ng tinh dịch của thỏ đực Newzealand Chỉ tiêu ĐVT n Mean ± SD Max Min V ml 624 0,54 ± 0,28 1,3 0,25 A (0 ≤A≤1) - 624 0,79 ± 0,03 0,80 0,70 C 106/ml 624 318,82 ± 85,45 405 125 V.A.C 106/ml 624 123,96 ± 47,36 243,20 66,24 pH - 624 7,65 ± 0,44 8,5 7,00 Theo Đào Đức Thà và Nguyễn Tấn Anh (1989), lƣợng tinh dịch trong một lần xuất tinh ở thỏ nội là 0,35 ml, thỏ ngoại là 0,38 ml; trong khi hoạt lực của tinh trùng thỏ nội là 0,65 và thỏ ngoại là 0,61; nồng độ tinh trùng của thỏ từ 267 - 387 triệu/ml đối với thỏ nội và từ 220 - 349 triệu/ml đối với thỏ ngoại, độ pH dao động từ 7,1 - 7,18. Nghiên cứu chất lƣợng tinh dịch của một số giống thỏ nuôi tại Việt Nam, Đỗ Văn Thu và cộng sự (2004) cho biết: nồng độ tinh trùng của thỏ Newzealand là 243,59 triệu/ml; thỏ California là 268 triệu/ml; thỏ Panon là 297,50 triệu/ml; thỏ Xám là 278,50 triệu/ml; thỏ Đen là 253,00 triệu/ml. Các chỉ tiêu V.A.C dao động từ 111,6 - 167,95 triệu/lần, độ pH từ 6,63 - 7,33. Kết quả nghiên cứu tinh dịch thỏ đực của Nguyễn Tài Lƣơng và Đỗ Văn Thu (2005), cho thấy: thể tích tinh dịch của thỏ từ 0,61 - 0,84 ml; hoạt lực tinh trùng tiến thẳng từ 0,65 - 0,74; pH = 6,6 - 7,5. Nhƣ vậy có thể thấy, kết quả nghiên cứu một số chỉ tiêu chất lƣợng tinh dịch của thỏ Newzealand nuôi tại Thanh Hóa có sự sai khác không nhiều so với các kết quả nghiên cứu đ dẫn của các tác giả trên. TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 49.2020 49 3.2. Phẩm chất tinh dịch của thỏ Newzealand theo mùa Mùa vụ ảnh hƣởng tới chất lƣợng tinh dịch của đực giống thể hiện qua mối quan hệ giữa ngoại cảnh và cơ năng tuyến sinh dục làm ảnh hƣởng đến hàm lƣợng nội tiết tố. Trong mùa sinh sản lƣợng tinh dịch tăng lên, hết mùa sinh sản lƣợng tinh dịch giảm xuống. Do trong mùa sinh sản khả năng tiết tinh của các tuyến sinh dục phụ tăng so với quá trình hình thành tinh trùng [6,7]. Kết quả nghiên cứu một số chỉ tiêu chất lƣợng tinh dịch theo mùa trên thỏ Newzealand nuôi tại Thanh H a đƣợc thể hiện trong bảng 2. Bảng 2. Một số chỉ tiêu chất lƣ ng tinh dịch thỏ đực Newzealand theo mùa Chỉ tiêu Mùa n Mean ± SD Max Min V (ml) Xuân 144 0,72a ± 0,23 1,20 0,40 Hè 144 0,68a ± 0,23 1,20 0,35 Thu 144 0,51c ± 0,20 1,00 0,30 Đông 144 0,61b ± 0,26 1,20 0,30 A (0<A<1) Xuân 144 0,82 ± 0,05 0,90 0,70 Hè 144 0,80 ± 0,03 0,85 0,70 Thu 144 0,76 ± 0,06 0,80 0,60 Đông 144 0,79 ± 0,03 0,80 0,70 C (106/ml) Xuân 144 362,06a ± 85,02 500,00 200,00 Hè 144 322,94b ± 96,73 495,00 125,00 Thu 144 293,24c ± 74,50 400,00 125,00 Đông 144 322,35b ± 95,93 495,00 125,00 V.A.C (106/ml) Xuân 144 211,23a ± 84,84 396,00 121,05 Hè 144 166,23b ± 57,89 267,75 80,00 Thu 144 108,23d ± 33,63 179,20 57,96 Đông 144 148,20c ± 63,73 259,20 63,00 pH Xuân 144 7,74a ± 0,44 8,5 7,00 Hè 144 7,59b ± 0,44 8,00 7,00 Thu 144 7,44c ± 0,43 8,00 7,00 Đông 144 7,56b ± 0,50 8,50 7,00 Ghi chú: Các giá trị trung bình mang chữ cái khác nhau trong cùng một cột và cùng chỉ tiêu thể hiện sự sai khác có ý nghĩa thống kê (P < 0,05). Kết quả ở bảng 2 cho thấy, có sự biến động các chỉ tiêu về phẩm chất tinh dịch của thỏ theo mùa, trong đ cao ở mùa xuân và mùa hè, thấp ở mùa thu và mùa đông (P < 0,05). Thể tích tinh dịch của thỏ mùa xuân, hè, thu, đông lần lƣợt là: 0,72; 0,68; 0,51 và 0,61ml. Hoạt lực tinh trùng các mùa xuân, hè, thu, đông lần lƣợt là: từ 0,82; 0,80; 0,76 và 0,79. Nồng độ tinh trùng của các mùa xuân, hè, thu, đông lần lƣợt là: 362,06; 322,94; 293,24 và 322,35 triệu/ml. Tổng số tinh trùng tiến thẳng ở mùa xuân, mùa hè, mùa thu và mùa đông lần lƣợt là: 211,23; 166,23; 108,23 và 148,20 triệu/lần; độ pH mang tính kiềm yếu, TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 49.2020 50 dao động từ 7,44 - 7,74. Nhƣ vậy, kết quả về phẩm chất tinh dịch theo mùa của thỏ trong nghiên cứu này phù hợp với các kết luận của Corteel (1977); Chemineau và Cagnie (1991), theo đ : chất lƣợng tinh dịch của thỏ cao ở mùa xuân hè và thấp ở mùa thu đông. Theo Đào Đức Thà và Nguyễn Tấn Anh (1989), nồng độ tinh trùng cao khi thỏ đƣợc lấy tinh vào mùa đông xuân và thấp khi lấy tinh vào mùa hè thu: thỏ nội vụ đông xuân (C = 387 triệu/ml), hè thu (C = 267 triệu/ml); thỏ ngoại vụ đông xuân (C = 349 triệu/ml), hè thu (C = 220 triệu/ml). 4. KẾT LUẬN Một số chỉ tiêu chất lƣợng tinh dịch của thỏ Newzealand nuôi tại Thanh Hóa có sự sai khác không nhiều so với các kết quả nghiên cứu trên các giống thỏ nuôi tại Việt Nam. Thể tích (V) tinh dịch thỏ đực Newzealand đạt 0,54 ml; hoạt lực (A) đạt 0,79; nồng độ (C) đạt 318,82 (106/ml); tổng số tinh trùng tiến thẳng đạt 123,96 (106/ml) và độ pH của tinh dịch là 7,65. Mùa vụ c ảnh hƣởng tới chất lƣợng của tinh dịch, trong đ cao ở mùa xuân và mùa hè, thấp ở mùa thu và mùa đông. Thể tích tinh dịch của thỏ mùa xuân, hè, thu, đông lần lƣợt là: 0,72; 0,68; 0,51 và 0,61(ml). Hoạt lực tinh trùng các mùa xuân, hè, thu, đông lần lƣợt là: 0,82; 0,80; 0,76 và 0,79. Nồng độ tinh trùng của các mùa xuân, hè, thu, đông lần lƣợt là: 362,06; 322,94; 293,24 và 322,35 (106/ml). Tổng số tinh trùng tiến thẳng ở mùa xuân, mùa hè, mùa thu và mùa đông lần lƣợt là: 211,23; 166,23; 108,23 và 148,20 (106/ml); độ pH mang tính kiềm yếu, dao động từ 7,44 - 7,74. TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Đinh Văn Bình, Nguyễn Xuân Trạch, Nguyễn Thị Tú (2008), Giáo trình chăn nuôi dê và thỏ, Nxb. Nông nghiệp, Hà Nội. [2] Nguyễn Tài Lƣơng, Đỗ Văn Thu (2005), Ảnh hưởng của chế phẩm Hagaton lên các chỉ tiêu sinh học của tinh trùng ở thỏ, Tạp chí Sinh học, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, tập 27, số 2, tháng 6, trang 78 - 81. [3] Đào Đức Thà, Nguyễn Tấn Anh (1989), Nghiên cứu chọn thỏ đực theo phẩm chất tinh dịch, Tạp chí Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Việt Nam, số 6, trang 354 - 356. [4] Đỗ Văn Thu, Nguyễn Tài Lƣơng, Nguyễn Anh (2004), Ảnh hưởng của chế phẩm Hải xâm lên khả năng sinh tinh và phẩm chất tinh dịch thỏ, Báo cáo khoa học Hội nghị toàn quốc “Nghiên cứu cơ bản trong khoa học sự sống định hƣớng y dƣợc học” của Học viện Quân y ngày 28/10/2004, Nxb. Khoa học Kỹ thuật, trang 161-164, Hà Nội. [5] Nguyễn Văn Thu (2003), Giáo trình chăn nuôi thỏ, Khoa Nông Nghiệp và Sinh học Ứng Dụng, Trƣờng Đại Học Cần Thơ. [6] Chemineau.P and Cagnie.Y (1991), Toaining manual on artificial insemination in sheep and goats, FAO, Animal production and health, Rome,. pp. 83-88. [7] Corteel. J. M (1977), Production, Storage and Insemination of Goats Semen, Proceedings of the Symposium: Management of reproduction in sheep and goat, S, Jul, 24 - 25. [8] Owen., J. (1992), Genetic aspects of appetite and food choice by animals, Journal of Agricultural Science 119. TẠP CHÍ KHOA HỌC TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 49.2020 51 A STUDY OF SEMEN QUALITY PARAMETERS OF NEWZEALAND RABITS RAISED IN THANH HOA PROVINCE Do Ngoc Ha, Le Thi Anh Tuyet, Hoang Thi Bich ABSTRACT The study was conducted on 12 Newzealand bucks in Thanh Hoa province to assess the quality of semen to fertilize rabbits by artificial insemination method. The results showed that some traits of semen quality of Newzealand bucks in Thanh Hoa province are different from the published results in Viet Nam, though not much. Semen volume was 0.54 (ml); sperm motility was 0.79; sperm concentration was 318.82 (106/ml); total number of sperms moving straight ahead per each ejaculation was 123.96 (106/ml) and pH of semen was 7.65. Season affected the semen quality of bucks, it’s high in spring and summer seasons while low in autumn and winter seasons. Keywords: Semen, Newzealand rabbit, artificial insemination. * Ngày nộp bài: 2/7/2019; Ngày gửi phản biện: 9/8/2019; Ngày duyệt đăng: 4/3/2020