Website: Email :
[email protected] Tel (: 0918.775.368
Lêi nãi ®Çu
HiÖn nay, xu híng quèc tÕ ho¸ vµ toµn cÇu ho¸ ®ang diÔn ra hÕt søc s©u s¾c trªn ph¹m vi toµn ThÕ Giíi. §èi víi ViÖt Nam,viÖc tham gia vµo nÒn kinh tÕ trong khu vùc vµ ThÕ Giíi sÏ më ra nhiÒu c¬ héi, nhng ®ång thêi còng ®Æt ra nh÷ng th¸ch thøc kh«ng nhá, ®ßi hái chóng ta ph¶i cã nh÷ng chÝnh s¸ch phï hîp. Mét ho¹t ®éng cã tÝnh chÊt quan träng trong qu¸ tr×nh héi nhËp kinh tÕ lµ ngo¹i th¬ng. Sù thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña mét quèc gia vÒ chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i ®îc quyÕt ®Þnh bëi chÕ ®é tû gi¸ hèi ®o¸i. Tû gi¸ hèi ®o¸i vµ thÞ trêng ngo¹i hèi lµ nh÷ng vÊn ®Ò hÕt søc phøc t¹p. Chóng ta kh«ng thÓ quªn ®îc sù can thiÖp bÊt thµnh cña 15 ng©n hµng Trung ¦¬ng tríc sù sôp ®æ cña hÖ thèng tû gi¸ hèi ®o¸i ë Ch©u ¢u nh÷ng n¨m 90; Sù ph¸ gi¸ bÊt ngê cña ®ång b¶ng Anh (9/1992) tríc sù tÊn c«ng cña nh÷ng kÎ ®Çu c¬, mÆc dï ®· cã sù can thiÖp tÝch cùc cña ng©n hµng TW §øc vµ Anh víi khèi läng 15 tû B¶ng Anh; Hay hai sù kiÖn lµm rung chuyÓn thÕ giíi chØ trong mét thêi gian ng¾n. §ã lµ sù khñng ho¶ng cña ®ång Pª-s«(Mexico – 12/1994) vµ sù mÊt gi¸ kû lôc trong n¨m 1995, råi l¹i lªn gi¸ mét c¸ch ®ét biÕn cña ®ång USD n¨m 1996.
ViÖt Nam ®ang bíc nh÷ng bíc ®i ®Çu tiªn trªn c¶ hai ph¬ng diÖn lý luËn vµ thùc tiÔn. V× vËy, viÖc nghiªn cøu tû gi¸ hèi ®o¸i lµ vÊn ®Ò hÕt søc cÊp b¸ch ®èi víi chóng ta.XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ kh¸ch quan ®ã, bµi viÕt sÏ ®i s©u nghiªn cøu vÒ tû gi¸ hèi ®o¸i vµ vÊn ®Ò ¸p dông tû gi¸ ë ViÖt Nam.
CÊu tróc bµi viÕt gåm ba phÇn:
PhÇn I: Tæng quan vÒ tû gi¸.
PhÇn II: Kinh nghiÖm cña mét sè níc vµ thùc trang ¸p dông chÕ ®é tû gi¸ ë ViÖt Nam.
C¸c gi¶i ph¸p xóc tiÕn nh»m môc ®Ých ®a chÕ ®é tû gi¸ ë ViÖt Nam ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶.
Qua nh÷ng kiÕn thøc ®· ®îc häc trªn ghÕ gi¶ng ®êng vµ c¸c ph¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng, em muèn ®a ra nh÷ng nhËn ®Þnh cña riªng m×nh vÒ vÊn ®Ò tû gi¸ hèi ®o¸i vµ thÞ trêng ngo¹i hèi. Trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu, nh÷ng h¹n chÕ lµ khã tr¸nh khái, v× vËy em rÊt mong ®îc sù gãp ý cña c¸c thÇy c« ®Ó nh÷ng bµi viÕt sau ®¹t chÊt lîng cao h¬n.
PhÇn I: Tæng quan vÒ tû gi¸
Kh¸i niÖm vÒ tû gi¸ vµ thÞ trêng ngo¹i hèi:
Tû gi¸ hèi ®o¸i lµ gi¸ trÞ tiÒn tÖ níc nµy ®îc biÓu hiÖn b»ng gi¸ trÞ tiÒn tÖ níc kia trong quan hÖ kinh tÕ Quèc tÕ. VÝ dô: 1 USD = 106 JPY.
Tuy nhiªn, ®Ó ®ång tiÒn cã thÓ thanh to¸n ®îc ë bªn ngoµi quª h¬ng cña nã, hay chuyÓn ®æi ra néi tÖ cña mét níc th× nã ph¶i ®îc ng©n hµng níc ®ã thu mua. Nh÷ng ®ång tiÒn ®ã gäi lµ ngo¹i tÖ. §ã lµ ph¬ng tiÖn thanh to¸n vµ ®Çu t Quèc tÕ.
Trªn thÕ giíi hiÖn nay cã mét sè ngo¹i tÖ m¹nh ®îc sö dông réng r·i nh: USD (Mü), JPY (NhËt), B¶ng (Anh),...
ThÞ trêng ngo¹i hèi lµ n¬i diÔn ra ho¹t ®éng mua b¸n ngo¹i tÖ vµ vèn b»ng ngo¹i tÖ. §Æc ®iÓm cña thÞ trêng ngo¹i hèi ë mçi quèc gia cã thÓ kh¸c nhau.
2- Vai trß cña tû gi¸:
Tû gi¸ cã vai trß rÊt quan träng trong nÒn kinh tÕ. Sù vËn ®éng cña nã cã t¸c ®éng s©u s¾c tíi môc tiªu, chÝnh s¸ch kinh tÕ vÜ m« cña mçi quèc gia:
Thø nhÊt, tû gi¸ lµ ph¬ng tiÖn trao ®æi th¬ng m¹i quèc tÕ, nã quy ®Þnh tû lÖ quy ®æi gi÷a c¸c lo¹i tiÒn.
Thø hai, nã t¸c ®éng trùc tiÕp tíi ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu. V× vËy, nã t¸c ®éng tíi c¸n c©n thanh to¸n quèc tÕ: sù th©m hôt hoÆc thÆng d c¸n c©n. Khi ®ång tiÒn cña mét níc t¨ng gi¸ (so víi c¸c ®ång tiÒn kh¸c) th× hµng ho¸ níc ®ã ë níc ngoµi trë nªn ®¾t h¬n. Ngîc l¹i, hµng ho¸ níc ngoµi ë níc ®ã l¹i rÎ h¬n.
Thø ba, tû gi¸ lµ c«ng cô ®iÒu tiÕt vÜ m«, ¶nh hëng tíi tæng cÇu, s¶n phÈm quèc d©n, thÊt nghiÖp... Tû gi¸ gãp phÇn vµo viÖc c¶i thiÖn cung cÇu vÒ ngo¹i tÖ, gi¶i quyÕt vÊn ®Ò nî níc ngoµi. Song,viÖc ®iÒu hµnh tû gi¸ kh«ng tèt cã thÓ dÉn tíi l¹m ph¸t, khñng ho¶ng.
3- Nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng tíi tû gi¸:
VÒ dµi h¹n, cã bèn nh©n tè chÝnh t¸c ®éng tíi tû gi¸ lµ:
Møc gi¸ c¶ t¬ng ®èi. Theo thuyÕt ngang gi¸ søc mua (PPP), khi gi¸ c¶ hµng néi t¨ng (gi¸ hµng ngo¹i gi÷ nguyªn) th× nhu cÇu hµng néi cã xu híng gi¶m xuèng, ®ång thêi ®ång néi tÖ còng gi¶m gi¸ ®Ó hµng néi vÉn b¸n ®îc tèt. NÕu gi¸ hµng ngo¹i t¨ng, th× cung vÒ hµng néi vµ néi tÖ l¹i t¨ng lªn v× hµng néi vÉn cã thÓ tiªu thô tèt ngay c¶ khi gi¸ trÞ cao h¬n ®ång néi tÖ.
ThuÕ quan vµ c«-ta: lµ nh÷ng hµng rµo ng¨n c¶n tù do bu«n b¸n gi÷a c¸c quèc gia. ViÖc ®¸nh thuÕ cao vµo hµng nhËp, miÔn thuÕ cho hµng xuÊt khÈu, hay viÖc h¹n chÕ cÊp qu«-ta (sè lîng hµng ngo¹i nhËp) sÏ khuyÕn khÝch ®îc xuÊt khÈu vµ h¹n chÕ nhËp khÈu. Khi ®ã, nhu cÇu hµng néi t¨ng vµ ®ång néi tÖ còng t¨ng. Nh vËy, vÒ l©u dµi, thuÕ quan vµ c«-ta lµm cho ®ång tiÒn cña mét níc t¨ng gi¸.
Sù a thÝch hµng néi so víi hµng ngo¹i: Trong mét níc, cÇu ®èi víi hµng xuÊt t¨ng sÏ lµm cho ®ång tiÒn níc ®ã t¨ng. Ngîc l¹i, cÇu vÒ hµng nhËp t¨ng l¹i lµm cho ®ång tiÒn níc ®ã gi¶m.
N¨ng suÊt lao ®éng: VÒ l©u dµi, n¨ng suÊt lao ®éng cña mét níc cao h¬n t¬ng ®èi so víi níc kh¸c sÏ lµm cho ®ång tiÒn níc ®ã t¨ng gi¸.
4- Sù can thiÖp ®iÒu hµnh tû gi¸:
Th«ng thêng, ng©n hµng Trung ¦¬ng (NHTW) lµ c¬ quan thay mÆt ChÝnh Phñ can thiÖp vµo thÞ trêng ngo¹i hèi trong viÖc ®iÒu hµnh tû gi¸, song kh«ng ph¶i lµ v« h¹n. Trªn thÞ trêng ngo¹i hèi, NHTW ®ãng vai trß kÐp lµ: ng©n hµng mua b¸n ngo¹i tÖ vµ sö dông c¸c c«ng cô can thiÖp khi cÇn thiÕt.
C¸c lo¹i h×nh can thiÖp cña NHTW:
Can thiÖp tr¸ch nhiÖm: ®ùoc thùc hiÖn khi tû gi¸ mét ®ång tiÒn trong hÖ thèng mét tû gi¸ cè ®Þnh ®¹t tíi ®Ønh ®iÓm. Theo khu«n khæ hÖ thèng Bretton-Woods, c¸c níc thµnh viªn cã tr¸ch nhiÖm duy tr× sù dao ®éng cña ®ång tiÒn níc m×nh trong miÒn dao ®éng tû gi¸ so víi USD ®· quy ®Þnh tríc. Khi c¸n c©n thanh to¸n cña mét quèc gia bÞ mÊt c©n ®èi tíi møc nghiªm träng th× NHTW míi ®îc phÐp t¨ng hoÆc gi¶m tû gi¸ hèi ®o¸i cña néi tÖ.
Can thiÖp tù do: cã thÓ x¶y ra kh«ng chØ trong tû gi¸ cè ®Þnh mµ ngay c¶ trong hÖ thèng tû gi¸ th¶ næi. Sù can thiÖp cña NHTW ph¶i ®îc tiÕn hµnh tríc khi sù dao ®éng cña tû gi¸ hèi ®o¸i ®¹t tíi ®Ønh ®iÓm ®Ó gi¶m bít sù phøc t¹p cña t×nh h×nh.
Sù can thiÖp cña NHTW vÒ c¬ b¶n cã hai hiÖu øng chÝnh lµ: t¸c ®éng trùc tiÕp vµo khèi lîng ngo¹i tÖ vµ trùc tiÕp g©y biÕn ®éng møc l·i suÊt trong níc.
b. HÖ thèng c«ng cô can thiÖp:
Ph¬ng ¸n can thiÖp phô thuéc vµo nhiÒu yÕu tè, song chñ yÕu lµ phô thuéc vµo chÕ ®é tû gi¸ hiÖn hµnh.Víi mçi chÕ ®é ngo¹i hèi l¹i cã ph¬ng ¸n ®iÒu chØnh thÝch hîp nh: ph¬ng ph¸p l·i suÊt chiÕt khÊu, c¸c nghiÖp vô thÞ trêng hèi ®o¸i, quü b×nh æn hèi ®o¸i, gi¶m gi¸ hoÆc t¨ng gi¸ ®ång néi tÖ...
Ph¬ng ph¸p l·i suÊt chiÕt khÊu: ®îc sö dông ®Ó ®iÒu chØnh tû gi¸ hèi ®o¸i trªn thÞ trêng khi nã ®¹t ®Õn møc “b¸o ®éng”. NHTW sÏ n©ng cao l·i suÊt chiÕt khÊu ®Ó vèn vay ng¾n h¹n trªn thÞ trêng thÕ giíi ®îc thu vÒ víi l·i cao h¬n, dÉn ®Õn nhu cÇu vÒ ngo¹i tÖ bít ®i, tû gi¸ kh«ng cã c¬ héi t¨ng n÷a.
BiÕn ®éng cña l·i suÊt kh«ng nhÊt thiÕt kÐo theo biÕn ®éng vÒ tû gi¸. L·i xuÊt cao cã thÓ thu hót ®îc vèn ng¾n h¹n, nhng nÕu t×nh h×nh chÝnh trÞ - x· héi kh«ng æn ®Þnh th× dù ¸n khã cã thÓ thùc hiÖn ®îc. Bëi lÏ an toµn vèn lu«n lµ vÊn ®Ò hµng ®Çu. Khñng ho¶ng 1971 – 1973 ë Mü lµ mét vÝ dô ®iÓn h×nh: MÆc dï l·i suÊt trªn thÞ trêng New-York cao gÊp rìi thÞ trêng London, gÊp ba Frankfurk nhng vèn ng¾n h¹n kh«ng ®îc chuyÓn vµo Mü mµ l¹i ®îc ®a ®Õn Y©y §øc vµ NhËt B¶n.
C¸c nghiÖp vô thÞ trêng hèi ®o¸i: lµ biÖn ph¸p t¸c ®éng trùc tiÕp vµo tû gi¸ hèi ®o¸i cña Nhµ níc ®Ó b¶o ®¶m søc mua cña ®ång tiÒn quèc gia.
Mét sù can thiÖp h÷u hiÖu trong ®ã ®ång tiÒn trong níc ®îc b¸n ®Ó mua tµi s¶n níc ngoµi ®a ®Õn: (1) thu thªm dù tr÷ quèc tÕ; (2) Mét sù t¨ng trong cung tiÒn tÖ; (3) Mét sù sôt gi¸ cña ®ång néi tÖ. Ngîc l¹i, khi ®ång tiÒn trong níc ®îc mua b»ng c¸ch b¸n tµi s¶n níc ngoµi ®a ®Õn th×: (1) Dù tr÷ quèc tÕ gi¶m; (2) Cung tiÒn tÖ gi¶m; (3) §ång tiÒn trong níc t¨ng gi¸.
YÕu tè quyÕt ®Þnh cho sù th¾ng lîi chÝnh lµ viÖc lùa chän thêi ®iÓm cÇn mua, cÇn b¸n ngo¹i tÖ. Mçi mét quèc gia l¹i thùc hiÖn nghiÖp vô nµy theo c¸ch riªng cña m×nh.Tuy nhiªn, khi ChÝnh Phñ ®iÒu chØnh tû gi¸ theo ph¬ng ph¸p nµy th× c¸c doanh nghiÖp, c¸c tÇng líp d©n c trong x· héi l¹i cã nh÷ng ph¶n øng tr¸i ngîc nhau, ®ã lµ do lîi Ých kinh tÕ.
ë nh÷ng níc ph¸t triÓn, c¸c nghiÖp vô thÞ trêng hèi ®o¸i ®îc thùc hiÖn trªn quy m« réng lín, c¶ trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi. ChÝnh Phñ ph¶i cã mét lîng dù tr÷ ngo¹i tÖ ®ñ ®Ó can thiÖp vµo thÞ trêng khi cÇn thiÕt. Trong ®iÒu kiÖn khñng ho¶ng Ýt nhhiªm träng, c¸c níc vÉn thêng sö dông quü “dù tr÷ b×nh æn hèi ®o¸i”.
Nguån vèn ®Ó h×nh thµnh quü dù tr÷ b×nh æn hèi ®o¸i thêng lµ:
- Ph¸t hµnh tr¸i kho¸n kho b¹c b»ng tiÒn quèc gia (nh Anh, Hµ Lan)
- Sö dông vµng ®Ó lËp quü (nh Ph¸p Mü, Thuþ SÜ )
VÊn ®Ò ph¸ gi¸ ®ång tiÒn: lµ viÖc t¨ng hoÆc gi¶m søc thu mua cña ®ång tiÒn so víi c¸c ngo¹i tÖ. Nã ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn sù biÕn ®éng cña tû gi¸ hèi ®o¸i. Ph¸ gi¸ ®ång tiÒn vµ ®iÒu chØnh tû gi¸ hèi ®o¸i kh¸c nhau ë chç:
§iÒu chØnh tû gi¸ hèi ®o¸i lµ viÖc lµm thêng xuyªn vµ liªn tôc cña Nhµ níc theo nguyªn t¾c duy tr× biªn ®é dao ®éng cho phÐp so víi tû gi¸ hèi ®o¸i ®îc sö dông lµm chuÈn. Cßn ph¸ gi¸ ®ång tiÒn chØ ®îc ¸p dôngkhi thËt cÇn thiÕt. NÕu kh«ng, hiÖu øng tiªu cùc cña hµnh déng ph¸ gi¸ sÏ lµm cho t×nh h×nh khñng ho¶ng cµng thªm trÇm träng.
5- C¸c chÕ ®é tû gi¸ trong lÞch sö:
a.ChÕ ®é b¶n vÞ vµng: lµ mét chÕ ®é æn ®Þnh, tû gi¸ ®îc x¸c ®Þnh qua néi dung vµng cña ®ång tiÒn Ýt khi bÞ biÕn ®éng. Trong chÕ ®é nµy, biªn ®é dao ®éng cña tû gi¸ lµ ngang gi¸ vµng céng hoÆc trõ chi phÝ vËn chuyÓn vµng gi÷a c¸c níc h÷u quan. Biªn ®é nµy gäi lµ “®iÓm vµng”.
Trong giai ®o¹n ®Çu cña nÒn kinh tÕ TBCN, chÕ ®é nµy tá ra cã nhiÒu u ®iÓm. Nã cã kh¶ n¨ng ®iÒu tiÕt khèi lîng tiÒn tÖ trong lu th«ng mét c¸ch tù ph¸t mµ kh«ng cÇn ®Õn sù can thiÖp cña Nhµ níc. Sù t¨ng gi¶m khèi lîng tiÒn tÖ trong lu th«ng tû lÖ nghÞch víi nguån dù tr÷ vµng kim lo¹i trong nÒn kinh tÕ.
b. ChÕ ®é tû gi¸ th¶ næi (Floating rate): ®îc h×nh thµnh trªn c¬ së diÔn biÕn cña cung vµ cÇu ngo¹i hèi trong nÒn kinh tÕ mµ kh«ng bÞ rµng buéc. Tû gi¸ th¶ næi cã vai trß rÊt quan träng trong viÖc ®iÒu tiÕt xuÊt - nhËp khÈu, æn ®Þnh trë l¹i nÒn kinh tÕ ®ang cã nguy c¬ suy tho¸i. Th¶ næi tû gi¸ lµ xu thÕ tÊt yÕu cña nÒn kinh tÕ thÞ trêng. ChÕ ®é tû gi¸ th¶ næi ®îc chia lµm hai lo¹i: ChÕ ®é tû gi¸ th¶ næi tù do vµ chÕ ®é tû gi¸ th¶ næi cã qu¶n lý.
Trong chÕ ®é tû gÝa th¶ næi tù do kh«ng cã sù can thiÖp cña ChÝnh Phñ (mét c¸ch t¬ng ®èi) mµ do quan hÖ cung - cÇu trªn thÞ trêng quyÕt ®Þnh. ChÕ ®é tû gi¸ nµy ®îc ¸p dông ë nh÷ng níc cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn cao víi thÞ trêng tµi chÝnh ph¸t triÓn t¬ng ®èi hoµn chØnh. ChÕ ®é tû gi¸ th¶ næi cã qu¶n lý lµ chÕ ®é cung - cÇu ngo¹i hèi vµ chØ ®îc ¸p dông trong nh÷ng trêng hîp cÇn thiÕt.ViÖc lùa chän chÕ ®é tû gi¸ nµo lµ c¶ mét nghÖ thuËt vµ trong lÞch sö cã nhiÒu quèc gia ®· lùa chän thµnh c«ng. Song, còng cã kh«ng Ýt nh÷ng quèc gia ®· ph¶i tr¶ gi¸ ®¾t cho sù lùa chän sai lÇm.
So víi ThÕ giíi th× nÒn kinh tÕ vµ thÞ trêng tû gi¸ hèi ®o¸i cña ViÖt Nam cßn non trÎ. Nãi mét c¸ch vÝ von th× chóng ta ®ang ®øng trªn vai cña nh÷ng “kÎ khæng lå”, nhng ®ã chÝnh lµ lîi thÕ cña “kÎ ®i sau”. Chóng ta cã c¬ héi ®Ó lùa chän con ®êng ®óng ®¾n nhÊt phï hîp víi chÕ ®é kinh tÕ - chÝnh trÞ - x· héi trong níc vµ trªn ThÕ giíi.
PhÇn II: LÞch sö ¸p tû gi¸ ë ViÖt Nam.
1. Bèi c¶nh ¸p dông chÕ ®é tû gi¸
Tõ ngµy 25/ 11/1955, tû gi¸ chÝnh thøc gi÷a VN§/NDT= 1470, tû gi¸ gi÷a VN§/ Róp= 735. §Õn 1977 c¸c níc XHCN th¶o thuËn thanh to¸n b»ng ®ång róp chuyÓn nhîng(RCN), 1 RCN= 0.9872g vµng. Ngoµi lo¹i tû lÖ chuyÓn nhîng, nhµ níc cßn dïng tû gi¸ thanh to¸n néi bé ®Ó thanh to¸n gi÷a c¸c ®¬n vÞ cã thu-chi ngo¹i tÖ víi ng©n hµng ngo¹i th¬ng.
Tû gi¸ kÕt to¸n néi bé ®îc ®iÒu chØnh nh sau:
: 1róp= 5.64VN§
: 1róp= 18VN§
: 1róp= 150VN§
: 1róp=700VN§
§Õn th¸ng 3/1989 huû bá chÕ ®é kÕt to¸n tû gi¸ néi bé. Sè liÖu tõ tæng côc lu tr÷ thèng kª
ChÕ ®é nµy cã mét sè ®Æc trng:
ChÕ ®é ®îc x¸c lËp nh»m phôc vô kÕ ho¹ch quèc gia, kh«ng xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu cña nÒn KTTT trong vµ ngoµi níc. Cho nªn, tû gi¸ ®ãng vai trß thô ®éng, cha ®iÒu tiÕt ®îc nÒn kinh tÕ vÜ m«.
§©y lµ mét lo¹i tû gi¸ duy ý chÝ, kh«ng tu©n thu qui luËt kinh tÕ, ngay c¶ kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung nªn nã g©y khã kh¨n vµ nhiÒu c¶n trë cho nÒn kinh tÕ( vÝ dô: thñ tiªu ho¹t ®éng xuÊt khÈu).
T¹o nªn sù chªnh lÖch nghiªm träng trong ph¶n øng thu chi ng©n s¸ch.
Sau ®ã, 1985, do cã chñ tr¬ng thu hót vèn ®Çu t níc ngoµi vµ luËt dÇu t níc ngoµi(1987),luång ngo¹i tÖ USD lÇn lît vµo ViÖt Nam. Tuy nhiªn, NHTW ¸p ®Æt tû gi¸ nªn cã kho¶ng c¸ch lín gi÷a tû gi¸ chî ®en vµ tû gi¸ chÝnh thøc:
§¬n vÞ tÝnhVN§/USD
N¨m
Tû gi¸ chÝnh thøc
Tû gi¸ thÞ trêng
1985
15
115
1986
80
425
1987
368
1270
1988
3000
5000
1989
3900
4100
( Theo t¹p trÝ Kinh tÕ vµ dù b¸o )
Tuy nhiªn møc chªnh lÖch gi÷a hai lo¹i tû gi¸ nµy còng gi¶m dÇn(1985, chªnh 666.67% vµ 1989 chØ cßn 5.12%)
Thêi kú th¶ næi tû gi¸ 1989-1992 ®· lµm cho tû gi¸ VN§/USD t¨ng nhanh, gi¸ trÞ cña ®ång USD t¨ng liªn tôc kÌm theo c¬n sèt vµ nh÷ng ®ét biÕn.
Tû gi¸ hèi ®o¸i gi÷aVN§/USD tõ n¨m 1989 ®Õn1990( theo t¹p trÝ Th«ng tin thÞ trêng tµi chÝnh)
Th¸ng 1
Th¸ng 3
Th¸ng 6
Th¸ng 9
Th¸ng 12
1989
Ng©n Hµng
T nh©n
3500
5200
4200
5350
4350
4400
4100
4225
4200
4575
1990
Nh©n hµng
T nh©n
4300
4650
4300
4450
4800
5600
5750
6300
6650
7050
1991
Ng©n hµng
T nh©n
7000
7400
7400
7900
8300
8830
10700
11050
12900
12550
1992
Ng©n hµng
T nh©n
11880
12200
11550
11550
11285
11290
10950
10980
10720
10650
Theo sè liÖu trªn, ta thÊy tû gi¸ biÕn ®éng m¹nh tõ 1990 trë ®i vµ ®¹t ®Ønh cao 1991. Ngµy 14/12/1991, trªn thÞ trêng t nh©n lµ 14.450VN§/USD vµ TPHCM 14.580VN§/USD.
Víi t×nh tr¹ng leo thang cña tû gi¸ USD ®· kÝch thÝch t©m lý dù tr÷ USD ®Ó ¨n chªnh lËch gi¸. Ngo¹i tÑ ®· khan hiÕm nay l¹i kh«ng dïng cho ho¹t ®éng xuÊt khÈu mµ cßn bÞ bu«n b¸n lßng vßng. Mäi quyÕt qu¶n lý ngo¹i tÖ gÇn nh v« hiÖu ho¸, c¸c ng©n hµng kh«ng kiÓm so¸t ®îc lu th«ng ngo¹i tÖ.
Nh kiÓm tra 26 ®¬n vÞ t¹i Thõa Thiªn HuÕ
B¸n USD ra thÞ trêng: 996,628USD
Cho vay l·i : 102,649USD
ChuyÓn ngîng h¬n 2 triÖu USD thu chªnh lÖch 3.5 tû VN§
Tríc t×nh h×nh trªn, chÝnh phñ ®· thay ®æi c¸ch qu¶n lý ngo¹i tÖ, gi¶i to¶ t©m lý ®Çu c¬, ng¨n ngõa sù t¨ng gi¸ USD. §Õn th¸ng 3/1992 tû gi¸ lµ 11.550VN§/USD vµ tiÕp tôc gi¶m.
ChÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i tù chñ theo c¬ chÕ thÞ trêng( 1992-1995) ®· lµm cho tû gi¸ æn ®Þnh, gi¶i to¶ t©m lý ®Çu c¬ ngo¹i tÖ híng m¹nh vµo kinh doanh xuÊt nhËp khÈu(XNK). Bªn c¹nh ®ã ta thu ®îc sè lîng ngo¹i tÖ lín tõ ViÖt kiÒu vÌ níc vµo dÞp tÕt Nguyªn §¸n m¹ng kho¶ng 300-400 triÖu USD v× vËy tiÕp tôc ®Èy gi¸ USD gi¶m m¹nh. VÝ dô: T¹i ngµy 13/01/1993, tû gi¸ tÞa Hµ Néi la9.950VN§/USD vµ t¹i TPHCM lµ 9.750 VN§/USD
ViÖc ®ång néi tÖ t¨ng gi¸ ¶nh hëng ®Õn xuÊt khÈu vµ kÝch thÝch nhËp khÈu. Do ®ã, nh©nhµng ph¶i can thiÖp nh»m n©ng cao gi¸ USD(Th¸ng3/1993 USD lªn gi¸ dÇn vµ duy tr× sù lªn gi¸ mét c¸ch æn ®Þnh). Vµ trong khi USD liªn tôc mÊt gi¸ so víi mét sè ®ång tiÒn chñ chèt kh¸c, ®Æc biÖt lµ Yªn NhËt, nhng t¹i ViÖt Nam, gi¸ vÉn æn ®Þnh, t¨ng ®Çu t, kÝch thÝch xuÊt khÈu( 1994 xuÊt khÈu t¨ng 1,7% vµ 1995 t¨ng 0,4%)
Tãm l¹i chÕ ®é tû gi¸ t¹i ViÖt Nam ®· cã nh÷ng thay ®æi c¬ b¶n tõ khi chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ trêng. Tõ chç ®ång néi tÖ chØ g¾n chÆt víi NDT vµ Róp, nay ®· më réng quan hÖ trao ®æi víi mét sè ngo¹i tÖ kh¸c. Tríc kia, víi chÕ ®é tû gi¸ cè ®Þnh, ®îc Ên ®Þnh bëi ý muèn chñ quan cña bé m¸y nhµ níc, mang n¨ng tÝnh hµnh chÝnh, ho¹t ®éng kÐm... Cßn hiÖn nay, dùa trªn diÔn biÕn cung cÇu ngo¹i tÖ trªn thÞ trêng ®îc ®iÒu tiÕt bëi chÝnh phñ vµ nã tá ra hiÖu qña h¬n . Tuy nhiªn, viÖc hoµn thiÖn tû gi¸ kh«ng thÓ dõng l¹i t¹i ®©y, nã cÇn ph¶i tiÕp tôc nghiªn cøu, ¸p dông linh ho¹t, cã sù ®iÒu chØnh ®óng lóc cÇn thiÕt t¹i mäi hoµn c¶nh.
2. ChÕ ®é tû gi¸ hèi ®o¸i ë ViÖt Nam hiÖn nay
ChÕ ®é tû gi¸ th¶ næi cã sù qu¶n lý ®iÒu tiÕt cña Nhµ níc lµ thÝch hîp víi tiÕn tr×nh ®æi míi nÒn kinh tÕ níc ta hiÖn nay. V× nã cho phÐp chóng ta thùc hiÖn mét chÝnh s¸ch tiÒn tÖ ®éc lËp võa tu©n theo quy luËt cung - cÇu thÞ trêng võa ph¸t huy vai trß qu¶n lý, ®iÒu tiÕt linh ho¹t cña Nhµ níc ®Ó ®¹t ®îc môc tiªu, yªu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ.
Víi c¬ chÕ ®iÒu hµnh tû gi¸ míi, chÕ ®é tû gi¸ th¶ næi cã sù ®iÒu tiÕt ë níc ta hiÖn nay cµng cã c¬ héi ph¸t huy hiÖu qu¶. Ngµy 25/2/1999 NHNN ViÖt Nam ®· c«ng bè hai quyÕt ®Þnh míi vÒ tû gi¸:
QuyÕt ®Þnh sè 64/1999/Q§-NHNN7 vÒ viÖc c«ng bè tû gi¸ hèi ®o¸i cña ®ång ViÖt Nam víi c¸c ngo¹i tÖ.
QuyÕt ®Þnh sè 65/1999/Q§-NHNN7 vÒ viÖc quy ®Þnh nguyªn t¾c x¸c ®Þnh gi¸ mua b¸n ngo¹i tÖ cña c¸c tæ chøc ®îc phÐp kinh doanh ngo¹i tÖ.
Tõ ngµy 26/2/1999, NHNN chØ c«ng bè tû gi¸ giao dÞch b×nh qu©n trªn c¬ së tû gi¸ thùc tÕ b×nh qu©n trªn thÞ trêng ngo¹i tÖ liªn ng©n hµng (TTNTLNH) cña ngµy giao dÞch gÇn nhÊt tríc ®ã. C¨n cø vµo ®ã c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i ®îc phÐp kinh doanh ngo¹i tÖ x¸c ®Þnh tû gi¸ mua b¸n ngo¹i tÖ giao ngay kh«ng vît qu¸ 0,1% so víi tû gi¸ nµy. Chóng ta dÔ nhËn thÊy nh÷ng u ®iÓm cña c¬ chÕ tû gi¸ nµy:
Mét lµ, tû gi¸ ng©n hµng Nhµ níc c«ng bè hµng ngµy lµ tû gi¸ giao dÞch b×nh qu©n trªn TTNTLNH, ®iÒu nµy ph¶n ¸nh tû gi¸ ®îc h×nh thµnh mét c¸ch kh¸ch quan h¬n, ph¶n ¸nh ®óng h¬n cung cÇu ngo¹i tÖ trªn thÞ trêng.
Hai lµ, tû gi¸ mµ ng©n hµng Nhµ níc c«ng bè gÇn gòi víi gi¸ thÞ trêng tù do. Nh vËy, kho¶ng c¸ch gi÷a gi¸ thÞ trêng tù do vµ gi¸ cña c¸c ng©n hµng Th¬ng M¹i lµ nhá.
Ba lµ, B¶n th©n tû gi¸ tù nã ®· ®îc ®iÒu chØnh theo quan hÖ cung cÇu, hay chÝnh nhu cÇu cña doanh nghiÖp lµ c¬ së x¸c ®Þnh tû gi¸ vµ t¹i ®ã cung cÇu ngo¹i tÖ ®îc tho¶ m·n, kh«ng g©y ra “c¬n sèt” ngo¹i tÖ.
Bèn lµ, c¬ chÕ ®iÒu chØnh tû gi¸ míi xuÊt ph¸t tõ cung cÇu ngo¹i tÖ trªn thÞ trêng nªn khi c«ng bè tû gi¸ kh«ng ph¶i chÞu søc Ðp t©m lý, g©y hoang mang nh viÖc ¸p ®Æt tû gi¸ tríc kia.
N¨m lµ, c¬ chÕ ®iÒu chØnh tû gi¸ míi mÒm dÎo vµ linh ho¹t h¬n, v× thÕ nã phï hîp víi th«ng lÖ quèc tÕ, gãp phÇn vµo sù hoµ nhËp kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi.
Tuy nhiªn, vÒ l©u dµi nÕu kh«ng tiÕp tôc bæ sung, hoµn chØnh c¸c gi¶i ph¸p bæ trî cho c¸ch ®iÒu hµnh tû gi¸ hèi ®o¸i míi, cã thÓ sÏ ph¸t sinh mét sè vÊn ®Ò khã kh¨n lµ:
Thø nhÊt, t©m lý ®ãn chê ph¸ gi¸ VN§ vÉn thêng trùc, g¾n liÒn víi c¸ch tÝnh to¸n vµ c«ng bè tû gi¸ giao dÞch b×nh qu©n cña NHNN, khiÕn tû gi¸ thùc tÕ cña TTNTLNH lu«n ë xu híng t¨ng thªm víi møc ®îc phÐp lµ 0,1% t¹o thµnh cÊp sè luü tiÕn liªn tôc mò n cña hÖ sè 1,001.
Thø hai, ®Ó kh¾c phôc t×nh tr¹ng nµy NHNN ph¶i sö dông quü ngo¹i tÖ ®Ó can thiÖp nh»m kiÒm chÕ tû gi¸ giao dÞch thùc tÕ cña TTNTLNH, trong khi kh¶ n¨ng dù tr÷ ngo¹i tÖ rÊt máng.
Thø ba, do TTNTLNH cha ph¸t triÓn hoµn h¶o, liÒu lîng dù tr÷ ngo¹i tÖ bá ra can thiÖp cßn Ýt do ®ã kiÓm so¸t dao ®éng tû gi¸ chØ dõng l¹i ë ph¹m vi hÑp, c¬ chÕ ®iÒu hµnh tû gi¸ míi vÉn cßn ®é cøng nh¾c cao.
Thø t, viÖc bá h¼n Ên ®Þnh tû gi¸ hèi ®o¸i danh nghÜa sÏ ®a ®Õn khã kh¨n nhÊt ®Þnh trong dù b¸o mét sè c©n ®èi lín cña nÒn kinh tÕ nh: c¸n c©n thanh to¸n v·ng lai, tæng cung, tæng cÇu tiÒn tÖ cña nÒn kinh tÕ, thu chi ng©n s¸ch...
Thùc tÕ trªn ®Æt ra cho chóng ta nhiÖm vô cÊp b¸ch quan träng lµ ph¶i t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m kh¾c phôc nh÷ng mÆt h¹n chÕ cña c¬ chÕ ®iÒu hµnh tû gi¸ ®ång thêi ph¸t huy nh÷ng mÆt tÝch cùc cña c¬ chÕ nµy. Sau ®©y lµ mét sè gi¶i ph¸p nh»m xóc tiÕn chÕ ®é tû gi¸ ë ViÖt Nam ta:
C¸c gi¶i ph¸p xóc tiÕn vµ ®a chÕ ®é tû gi¸ ë viÖt nam ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶.
1-/ T¨ng lîng dù tr÷ ngo¹i tÖ cho Ng©n hµng Nhµ níc.
§©y lµ mét trong nh÷ng gi¶i ph¸p quan träng gãp phÇn ®iÒu chØnh thÞ trêng hèi ®o¸i, can thiÖp ®iÒu hµnh tû gi¸. Tuy nhiªn ë mçi giai ®o¹n nã cã nh÷ng ý nghÜa kh¸c nhau nhÊt ®Þnh. Tríc ®©y, tû gi¸ hèi ®o¸i lµ do NHNN Ên ®Þnh vµ c«ng bè, nã mang nÆng tÝnh kÕ ho¹ch, hµnh chÝnh h¬n lµ mét c«ng cô ®iÒu tiÕt vÜ m«. Tû gi¸ ®îc x¸c ®Þnh theo ý muèn chñ quan cña NHNN nªn nã t¸c ®éng tíi cung cÇu nhiÒu h¬n lµ cung cÇu t¸c ®éng ®Õn nã. Cho dï cung cÇu ngo¹i tÖ thay ®æi nhng tû gi¸ vÉn ®îc gi÷ nguyªn (nÕu NHNN thÊy viÖc ®ã lµ cÇn thiÕt). V× thÕ mµ mÆc dï cã nh÷ng lóc dù tr÷ ngo¹i tÖ cña ta rÊt máng nhng tû gi¸ danh nghÜa vÉn kh«ng hÒ bÞ biÕn ®éng. Nãi c¸ch kh¸c, quü dù tr÷ ngo¹i tÖ hÇu nh kh«ng cÇn ph¶i huy ®éng tíi.
Víi chÕ ®é tû gi¸ linh ho¹t cã ®iÒu tiÕt ë níc ta hiÖn nay th× mäi vÊn ®Ò kh«ng ph¶i nh vËy. C¬ chÕ tû gi¸ míi ®ßi hái khi cung, cÇu ngo¹i tÖ trªn thÞ trêng ngo¹i tÖ thay ®æi th× tû gi¸ trªn thÞ trêng còng ph¶i thay ®æi theo. NÕu ng©n hµng Nhµ níc muèn gi÷ tû gi¸ hèi ®o¸i æn ®Þnh th× buéc ph¶i can thiÖp. Tuy nhiªn, sù can thiÖp ë ®©y kh«ng ph¶i lµ mÖnh lÖnh hµnh chÝnh, Ên ®Þnh trùc tiÕp vµo tû gi¸ mµ nã ®îc tiÕn hµnh trªn c¬ së ng©n hµng Nhµ níc b¸n hoÆc mua ngo¹i tÖ, sö dông quü dù tr÷ b×nh æn hèi ®o¸i. NÕu cung ngo¹i tÖ lín h¬n cÇu ngo¹i tÖ, NHNN chØ viÖc tung VN§ ra mua ngo¹i tÖ, lµm t¨ng nguån dù tr÷ ngo¹i tÖ cña NHNN. Khi cÇu ngo¹i tÖ lín h¬n cung ngo¹i tÖ th× NHNN ph¶i tung ngo¹i tÖ ra b¸n ®Ó gi÷ tû gi¸. Yªu cÇu ®Æt ra lµ NHNN ph¶i cã dù tr÷ ®ñ m¹nh ®Ó s½n sµng ®èi phã víi ©m mu kÝch ®éng, yÕu tè ®Çu c¬. NÕu dù tr÷ ngo¹i tÖ kh«ng ®ñ m¹nh ®Ó can thiÖp trong nh÷ng lóc cÇn thiÕt th×: Mét lµ, quay l¹i ®iÓm xuÊt ph¸t - dïng biÖn ph¸p hµnh chÝnh Ên ®Þnh tû gi¸ - Hai lµ, th¶ næi hoµn toµn tû gi¸ hèi ®o¸i.
2-/ Xö lý tèt mèi quan hÖ gi÷a l·i suÊt vµ tû gi¸.
Gi÷a l·i suÊt vµ tû gi¸ cã mèi quan hÖ kh¸ chÆt chÏ NHNN cã thÓ can thiÖp ®iÒu hµnh tû gi¸ th«ng qua chÝnh s¸ch l·i suÊt. Khi ®ång tiÒn trong níc bÞ mÊt gi¸, NHNN cã thÓ n©ng l·i suÊt. L·i suÊt t¨ng lµm cho lîi tøc dù tÝnh vÒ ®ång néi tÖ cao h¬n. Vèn, ngo¹i tÖ níc ngoµi sÏ trµn vµo níc, gi¶m sù c¨ng th¼ng cña khan hiÕm ngo¹i tÖ, ®ång néi tÖ khã cã kh¶ n¨ng gi¶m gi¸. Tuy nhiªn kh«ng nªn c« lËp chÝnh s¸ch tû gi¸ vµ chÝnh s¸ch l·i suÊt mµ chóng ph¶i ®îc kÕt hîp nhuÇn nhuyÔn víi nhau. §Ó b¶o vÖ sù gi¶m gi¸ cña ®ång néi tÖ, NHNN t¨ng l·i suÊt lªn qu¸ cao sÏ lµm cho ®Çu t suy gi¶m, c¸i gi¸ ph¶i tr¶ sÏ lµ t¨ng trëng chËm vµ thÊt nghiÖp cao. Thùc tÕ ®· chøng minh nh÷ng níc chñ tr¬ng t¨ng qu¸ cao l·i suÊt trong lóc ®ång tiÒn mÊt gi¸ m¹nh (nh Th¸i Lan, Hµn Quèc) ®· gÆp khã kh¨n nhiÒu h¬n so víi nh÷ng níc chñ tr¬ng phèi hîp chÝnh s¸ch tû gi¸ víi chÝnh s¸ch l·i suÊt (nh Trung Quèc, Malaysia). ViÖc Trung Quèc liªn tôc h¹ l·i suÊt ®· gióp níc nµy duy tr× tèc ®é t¨ng trëng cao trong ®iÒu kiÖn kh«ng ph¸ gi¸ ®ång NDT.
3-/ C¸c c¬ chÕ qu¶n lý ngo¹i hèi cÇn ®îc hoµn chØnh h¬n.
HiÖn nay chóng ta cha lµm cho c¸c ®¬n vÞ hoµn toµn yªn t©m b¸n hÕt sè ngo¹i tÖ thu vÒ cho ng©n hµng. Nªn bªn c¹nh quy ®Þnh tù do, cÇn cã biÖn ph¸p hµnh chÝnh quy ®Þnh sè ngo¹i tÖ mµ c¸c ®¬n vÞ ph¶i b¸n cho ng©n hµng. ChØ nªn quy ®Þnh mét lîng nhá ngo¹i tÖ ®îc phÐp ®Ó l¹i trªn tµi kho¶n cña c¸c doanh nghiÖp ®Ó hä cã thÓ chñ ®éng chi tiªu nh÷ng mãn nhá mµ kh«ng ph¶i tr×nh b¸o, mÆt kh¸c ®ã còng lµ gi¶i ph¸p t¹o t©m lý yªn t©m.
CÇn quan t©m h¬n n÷a tíi nguån ngo¹i tÖ ®ang tr«i næi ngoµi thÞ trêng, ng¨n chÆn hiÖn tîng ch¶y m¸u ngo¹i tÖ, ®« la ho¸... Cã biÖn ph¸p xö lý nghiªm kh¾c nh÷ng trêng hîp vi ph¹m chÕ ®é qu¶n lý ngo¹i hèi, t¹o t©m lý yªn t©m cho nh÷ng ®¬n vÞ nghiªm tóc thùc hiÖn chÕ ®é qu¶n lý ngo¹i hèi.
T×m mäi biÖn ph¸p ®¸p øng ®Çy ®ñ nhu cÇu ngo¹i tÖ hîp lý, trong mäi trêng hîp.
Chó ý t×m tßi c¸c gi¶i ph¸p t¹o sù tiÖn Ých ®Ó khuyÕn khÝch vµ kh¬i t¨ng nguån kiÒu hèi.
KÕt luËn
Qua nghiªn cøu vµ ph©n tÝch, bµi viÕt ®· nªu bËt ®îc nh÷ng kh¸i niÖm c¬ b¶n vÒ tû gi¸ hèi ®o¸i vµ thÞ trêng ngo¹i hèi. Tõ c¸i nh×n tæng quan vÒ tû gi¸ díi gãc ®é lý luËn, bµi viÕt ®· liªn hÖ víi thùc tÕ lùa chän vµ ¸p dông chÕ ®é tû gi¸ ë mét sè níc trªn thÕ giíi vµ rót ra bµi häc ®èi víi ViÖt Nam. ViÖc ¸p dông chÕ ®é tû gi¸ hèi ®o¸i th¶ næi cã sù ®iÒu tiÕt vµ qu¶n lý cña Nhµ níc trong giai ®o¹n hiÖn nay ë níc ta lµ hîp lý, nã phï hîp víi tiÕn tr×nh ®æi míi mµ §¶ng vµ Nhµ níc ®· lùa chän. Tuy nhiªn, bªn c¹nh nh÷ng mÆt tÝch cùc, chÕ ®é tû gi¸ hiÖn nay kh«ng ph¶i kh«ng cßn nh÷ng bÊt cËp. ViÖc thùc hiÖn mét sè gi¶i ph¸p kiÕn nghÞ mµ bµi viÕt ®Ò cËp lµ cÇn thiÕt, gãp phÇn hoµn thiÖn chÝnh s¸ch tû gi¸ hiÖn nay, gióp nã ho¹t ®éng mét c¸ch linh ho¹t, nhÞp nhµng vµ hiÖu qu¶. Xung quanh tû gi¸ hèi ®o¸i cßn nhiÒu vÊn ®Ò gîi më nh: “ChÝnh s¸ch tû gi¸ víi môc tiªu æn ®Þnh kinh tÕ, kiÒm chÕ l¹m ph¸t”; “ChÝnh s¸ch tû gi¸ víi môc tiªu híng ngo¹i” hoÆc “§iÒu chØnh chÝnh s¸ch tû gi¸ c¶i thiÖn c¸n c©n th¬ng m¹i”... Hy väng r»ng nh÷ng vÊn ®Ò ®ã sÏ ®îc ®i s©u nghiªn cøu ë nh÷ng bµi viÕt sau.
Môc lôc
Lêi më ®Çu 1
PhÇn I: Tæng quan vÒ tû gi¸ 2
1. Kh¸i niÖm vÒ tû gi¸ vµ thÞ trêng ngo¹i hèi 2
2. Vai trß cña tû gi¸ 2
3. Nh÷ng nh©n tè t¸c ®éng tíi tû gi¸ 2
4. Sù can thiÖp ®iÒu hµnh tû gi¸ 3
5. C¸c chÕ ®é tû gi¸ trong lÞch sö 5
PhÇn II: LÞch sö ¸p dông tû gi¸ ë ViÖt Nam 6
1. Bèi c¶nh ¸p dông chÕ ®é tû gi¸ 6
2. ChÕ ®é tû gi¸ hèi ®o¸i ë ViÖt Nam hiÖn nay 9
C¸c gi¶i ph¸p xóc tiÕn vµ ®a chÕ ®é tû gi¸ ë ViÖt Nam ho¹t ®éng
cã hiÖu qu¶ 10
1. T¨ng lîng dù tr÷ ngo¹i tÖ cho ng©n hµng Nhµ níc 10
2. Xö lý tèt mèi quan hÖ gi÷a l·i xuÊt vµ tû gi¸ 11
3. C¬ chÕ qu¶n lý ngo¹i hèi cÇn ®îc hoµn chØnh 11
KÕt luËn 12