Tiểu thuyết tâm lí Việt Nam giai đoạn từ năm 1930 đến 1945

Từ đầu những năm 30, con người trong tiểu thuyết tâm lí chỉ được cấu trúc từ một mâu thuẫn đơn giản: mâu thuẫn giữa sự say mê ái tình, với đức tin tôn giáo trong Hơn bướm, mơ tiên, mâu thuẫn giữa ái tĩnh cao thượng với sự í ch kỉ cá nhân trong Gánh hàng hoa. Dến cuối những năm 30. trong Dời bạn, Bướm, trắng., con người đã được cấu trúc từ nhiều mâu thuẫn vô cùng phức tạp: tình yêu và bổn Ị)hận, chí hướng và hoàn cảnh, buông xuôi và hành dộng, ham sống và muốn chết, muốn chết và sợ chết, nhân hậu và tàn nhẫn, cá nhân ích kỉ và độ lương khoan dung. Từ dầu những năm 30, tâm lí con người chỉ dơn giản là một bình diện tâm lí gắn với một vài quan hộ và được thể hiện ra như những trạng thái tâm lí tĩnh tại. Dó là tâm lí tình cảm: cảm xúc yêu đương và mặc cảm tội lỗi trong Hơn bướm mơ tiên, niềm hạnh phúc trong tình yêu và sự dan đớn vì hoạn nạn trong Gánh hàng hoa. Song đến cuối những năm 30, với Dới bạn, Bướm, trắng., tâm lí con người ngày càng phong phú, gồm nhiều bình diện tâm lí phức tạp và được thể hiện ra như những quá trình tâm lí luôn vận dộng, biến dổi. Dó không dơn giản chỉ là những trạng thái tâm lí tình cảm được miêu tả một cách tĩnh tại như trước dây, mà là sự vận dộng dầy mâu thuẫn của các quá trình phức tạp của tình cảm và tií tưởng, vô thức và ý thức, tií duy và tướng tượng, v.v. Từ Lấy nhau vì. tình, Trúng số độc đắc. của Vũ TVọng Phụng, yếu tó môi trường, hoàn cảnh nhiều khi mới chỉ dóng vai trò như những tác nhân kích thích, những diều kiện bên ngoài, còn trong bản chất sâu xa, thực sự của nó, con người bị chi phối bởi những thuộc tính, phẩm chất có tính chất tự nhiên, bản năng. Dến sống mòn của Nam Cao, sự tồn tại của con người đươc hình dung dầy đủ và toàn diện hưu. Những thuộc tính sinh lí và trạng thái tâm lí tự nhiên, bản năng rất được nhà văn chú ý khai thác, nhưng chi phối con người lại là những yếu tó thuộc môi trường, hoàn cảnh. Con người được miêu tả như là hiện thân của cả một nhân cách cá nhân Ị)hức tạp, như là sản phẩm của sự tác dộng ba chiều sinh lí - tâm lí - xã hôi, và miêu tả tâm lí con người như những quá trình “biện chứng tâm hồn’’. Tương ứng với sự phát triển về nội dung là sự phát triển của các phương thức, phương tiện nghệ thuật thể hiện tâm lí.