* Bước 1: Xác định các thao tác và logic thực hiện
các thao tác của kĩ năng dạy học
Dựa vào các thành phần cấu trúc của KNDH, tiến
hành xác định hệ thống thao tác và logic thực hiện
các thao tác đó. Các thao tác này được coi là các tiêu
chí thực hiện của KN, là nhiệm vụ cụ thể của KNDH
mà người dạy cần thực hiện trong quá trình rèn luyện.
Tùy thuộc vào từng KNDH khác nhau mà số lượng
các thao tác có thể dao động từ 5-10 thao tác. Tuy
nhiên, số lượng thao tác cho mỗi KN không nên quá
lớn, gây nên sự phức tạp trong quá trình rèn luyện.
* Bước 2: Xác định các yêu cầu sư phạm cần đạt
được của từng thao tác
Việc thực hiện thao tác của KNDH có thành công
hay không còn phụ thuộc vào mức độ đáp ứng các yêu
cầu sư phạm của thao tác đó (hay còn gọi là chỉ số hành
vi của thao tác). Mỗi thao tác có thể có ít hoặc nhiều yêu
cầu sư phạm khác nhau, phụ thuộc vào đặc điểm, tính
chất của từng thao tác. Các yêu cầu sư phạm cần phải
đảm bảo có thể đo lường hoặc quan sát được, nó là bằng
chứng về những việc mà người dạy có thể làm để thể
hiện KN khi thực thi hành động dạy học cụ thể. Cách
viết các yêu cầu sư phạm cần đáp ứng một số vấn đề cơ
bản như: rõ ràng, cô đọng, dễ hiểu; không chứa thuật
ngữ chuyên ngành khó hiểu, không chứa từ địa phương,
viết tắt phải có chỉ dẫn cụ thể; thường bắt đầu bằng
động từ.
Để cụ thể hóa các yêu cầu sư phạm, giảng viên cần
có chỉ dẫn cụ thể cách thức làm thế nào để thực hiện yêu
cầu sư phạm đó nếu cần thiết.
* Bước 3: Xây dựng tiêu chí chất lượng của
KNDH môn Sinh học
Việc xác định tiêu chí chất lượng được tiến hành
nhằm phân biệt mức độ chất lượng khác nhau của hành
động thực hiện KNDH cụ thể. Tiêu chí chất lượng được
xây dựng theo thang phát triển tăng dần. Đối với các cơ
sở đào tạo GV theo học chế tín chỉ, việc sử dụng thang
5 mức độ với điểm quy đổi tương ứng theo quy định của
học chế tín chỉ sẽ tạo thuận lợi trog việc đánh giá kết
quả rèn luyện của SV. Từ mô tả chung này, tiến hành
xây dựng tiêu chí chất lượng của mỗi mức độ đạt được
đối với từng KNDH cụ thể. Việc đánh giá theo thang
mức độ và điểm số này nhằm mục đích tạo thuận lợi
trong việc sử dụng kết quả đánh giá KN đạt được của
SV trong quá trình rèn luyện như là điểm thành phần
của học phần PPDH Sinh học hoặc Thực hành PPDH
Sinh học.
* Bước 4: Xây dựng rubric hướng dẫn đánh giá
KNDH môn Sinh học
Để đánh giá KNDH dựa trên tiêu chí, rubric được
coi là một công cụ quan trọng. Rubric là bảng mô tả chi
tiết có tính hệ thống (theo tiêu chí và mức độ) những kết
quả (về kiến thức, kĩ năng, thái độ) mà người học nên\
làm và cần phải làm để đạt được mục tiêu cuối cùng khi
thực hiện một nhiệm vụ cụ thể. Việc đánh giá thông qua
rubric sẽ chỉ ra được mức độ thể hiện kiến thức, kĩ năng
của mỗi cá nhân; mô tả được thành quả rèn luyện; xác
định được vị trí của cá nhân đó trên đường phát triển kĩ
năng. Đồng thời điểm số - kết quả của sự đánh giá được
giải thích bằng một hệ thống các tiêu chí, chỉ báo cụ thể
cho từng mức độ đạt được. Từ ưu điểm này, rubric là
một công cụ hữu ích được sử dụng trong cả quá trình
đánh giá, đánh giá đồng đẳng và tự đánh giá.
Rubric đánh giá KNDH môn Sinh học được xây
dựng chứa đựng các nội dung về tiêu chí thực hiện của
từng KNDH, được mô tả thành các chỉ báo (chỉ số hành
vi) tương ứng với từng cấp độ. Mỗi mức độ được quy
đổi sang thang điểm tín chỉ tương ứng. Từ quy trình
trên, chứng tôi xây dựng được 5 rubric đánh giá mức độ
đạt được về kĩ năng kiểm tra bài cũ, kĩ năng sử dụng thí
nghiệm trong dạy học kiến thức mới, kĩ năng tổ chức
hoạt động thảo luận nhóm, kĩ năng sử dụng câu hỏi -
phản hồi.
* Bước 5: Thử nghiệm và hiệu chỉnh hệ thống
tiêu chí đánh giá
Để thử nghiệm và hiệu chỉnh hệ thống tiêu chí đánh
giá cần sử dụng phương pháp chuyên gia và phương
pháp thực nghiệm.
- Phương pháp chuyên gia: Sau khi xây dựng hệ
thống tiêu chí, tiến hành xin ý kiến chuyên gia (bao gồm
các giảng viên bộ môn Lí luận và phương pháp dạy học
Sinh học, giảng viên bộ môn Giáo dục học, chuyên viên
kiểm định và đo lường đánh giá giáo dục, GV phổ thông
giỏi). Toàn bộ thông tin liên quan đến việc xây dựng hệ
thống tiêu chí đánh giá sẽ được gửi đến chuyên gia kèm
theo bảng kiểm và biên bản góp ý.
- Phương pháp thử nghiệm: Trong quá trình rèn
luyện KNDH của SV, tiến hành quay phim toàn bộ quá
trình rèn luyện KNDH. Trong phạm vi lớp học, ngoài
SV rèn luyện, SV đóng vai HS, đồng thời giao nhiệm vụ
quan sát và đánh giá cho 5 SV khác. Nếu kết quả đánh
giá giữa 5 SV và nhóm nghiên cứu là tương đồng thì có
thể xem bộ công cụ đáng tin cậy. Nếu kết quả không
tương đồng, chúng tôi tiến hành phân tích, chỉnh sửa và
thử nghiệm lại.
Ví dụ minh họa: Xây dựng rubric đánh giá kĩ năng
tổ chức hoạt động thảo luận nhóm
6 trang |
Chia sẻ: hachi492 | Lượt xem: 1 | Lượt tải: 0
Bạn đang xem nội dung tài liệu Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá kĩ năng dạy học môn sinh học cho sinh viên các trường Sư phạm, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
UED Journal of Social Sciences, Humanities & Education – ISSN 1859 - 4603
TẠP CHÍ KHOA HỌC XÃ HỘI, NHÂN VĂN VÀ GIÁO DỤC
Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn & Giáo dục, Tập 8, số 4 (2018), 89-94 | 89
aTrường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng
bTrường THPT Hoàng Hoa Thám, Đà Nẵng
* Tác giả liên hệ
Trương Thị Thanh Mai
Email: tttmai@ued.udn.vn
Nhận bài:
07 – 09 – 2018
Chấp nhận đăng:
10 – 12 – 2018
XÂY DỰNG BỘ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KĨ NĂNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC
CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG SƯ PHẠM
Trương Thị Thanh Maia*, Lê Thị Maia, Trần Thị Thu Ngab
Tóm tắt: Kĩ năng dạy học (KNDH) là một thành phần quan trọng của năng lực dạy học, góp phần hiện
thực hóa năng lực dạy học. Việc đánh giá KNDH thường khá chủ quan, khó có thể áp dụng các công cụ
thông thường như câu hỏi, bài tập đánh giá. Muốn đánh giá KNDH cần phải có bộ công cụ đánh giá
chuyên biệt với các tiêu chí được mô tả cụ thể. Trong phạm vi nghiên cứu, chúng tôi đề xuất quy trình
xây dựng bộ tiêu chí và công cụ đánh giá KNDH môn Sinh học, chủ yếu tập trung vào các kĩ năng thuộc
nhóm “Tổ chức bài học trên lớp”. Đó là nguồn tư liệu để vận dụng xây dựng hệ thống tiêu chí và thiết kế
bộ công cụ đánh giá các KHDN khác.
Từ khóa: kĩ năng dạy học; tiêu chí; công cụ đánh giá; Sinh học.
1. Đặt vấn đề
Việc rèn luyện kĩ năng dạy học (KNDH) cho sinh
viên (SV) đóng vai trò quyết định chất lượng đào tạo giáo
viên (GV) ở các trường sư phạm nhằm đáp ứng Chuẩn
nghề nghiệp GV trung học. Để hình thành và phát triển
KNDH cho SV, cần nghiên cứu những cơ sở lí luận và
thực tiễn của việc xây dựng thang đo. Từ đó, đề xuất hệ
thống nguyên tắc sư phạm chỉ đạo quá trình xây dựng bộ
tiêu chí đánh giá KNDH giúp cung cấp thông tin phản hồi
khách quan, kịp thời về mức độ đạt được các KNDH của
SV. Sự phản hồi này giúp giảng viên điều chỉnh và SV có
thể tự điều chỉnh quá trình rèn luyện các KNDH.
2. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá kĩ năng dạy học
2.1. Nguyên tắc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá
kĩ năng dạy học
Trên cơ sở phân tích chuẩn nghề nghiệp của GV
phổ thông, chuẩn đầu ra của một số cơ sở đào tạo giáo
viên Sinh học, phân tích cơ sở lí luận về KNDH, về quy
trình thiết kế và các yêu cầu cơ bản của hệ thống tiêu
chí đánh giá năng lực và KN, việc xây dựng bộ tiêu chí
đánh giá KNDH cần đảm bảo các nguyên tắc sau:
(1) Đảm bảo tính phù hợp: Các tiêu chí đánh giá,
chỉ báo, mức độ đạt được của KN phải phù hợp với
mục tiêu đào tạo, chuẩn đầu ra.
(2) Đảm bảo độ tin cậy: Kết quả đánh giá KNDH
của SV ổn định, chính xác, không bị phụ thuộc vào tính
chủ quan của người đánh giá. Kết quả đánh giá phải
thống nhất khi được lặp đi lặp lại nhiều lần.
(3) Đảm bảo tính thực tiễn và khả thi: Việc xây dựng
bộ tiêu chí đánh giá phải xuất phát từ thực tiễn rèn luyện
KNDH cho SV và phải có giá trị thực tiễn, sử dụng được
trong việc đánh giá KNDH của SV đại học ngành Sư
phạm Sinh học tại các cơ sở đào tạo GV hiện nay.
(4) Đảm bảo tính cụ thể và độc lập: Mỗi tiêu chí
đánh giá KN phải được mô tả một cách cụ thể cho từng
mức độ đạt được. Các tiêu chí đánh giá phải tương đối
độc lập nhau, không được trùng lên nhau. Tuy nhiên,
các chỉ báo của các mức độ đạt được từng tiêu chí có thể
gối lên nhau.
(5) Đảm bảo tính phổ biến: Có thể sử dụng để đánh
giá KNDH của tất cả SV ngành Sư phạm Sinh học tại
các cơ sở đào tạo GV của cả nước, không có sự thiên vị
cho giới, dân tộc, vùng miền, cơ sở đào tạo
2.2. Quy trình xây dựng bộ tiêu chí đánh giá kĩ
năng dạy học
Trương Thị Thanh Mai, Lê Thị Mai, Trần Thị Thu Nga
90
Bộ tiêu chí đánh giá KNDH môn Sinh học của SV
được xây dựng dựa trên việc sử dụng hai phương pháp
chủ yếu là phương pháp chuyên gia và phương pháp
thực nghiệm sư phạm. Phương pháp chuyên gia được sử
dụng trước và sau khi xây dựng bộ tiêu chí nhằm lấy ý
kiến của các nhà nghiên cứu thuộc các lĩnh vực chuyên
môn liên quan và các giảng viên, GV có kinh nghiệm
nhằm xác định các thao tác, logic thực hiện thao tác, yêu
cầu sư phạm của thao tác, từ đó xây dựng bộ tiêu chí
đánh giá. Sau khi được xây dựng, được bộ tiêu chí cần
được thực nghiệm sư phạm để phân tích các thông số
định lượng có liên quan nhằm điều chỉnh và hoàn thiện.
Dựa trên quy trình xây dựng tiêu chí đánh giá năng
lực được mô tả trong tài liệu hội thảo “Xây dựng
chương trình giáo dục phổ thông theo định hướng phát
triển năng lực HS” của Bộ Giáo dục và Đào tạo [2],
chúng tôi đề xuất quy trình xây dựng bộ tiêu chí đánh
giá KNDH của SV gồm 5 bước được mô tả trong sơ đồ
ở Hình 1.
Hình 1. Quy trình xây dựng bộ tiêu chí đánh giá KNDH
môn Sinh học
* Bước 1: Xác định các thao tác và logic thực hiện
các thao tác của kĩ năng dạy học
Dựa vào các thành phần cấu trúc của KNDH, tiến
hành xác định hệ thống thao tác và logic thực hiện
các thao tác đó. Các thao tác này được coi là các tiêu
chí thực hiện của KN, là nhiệm vụ cụ thể của KNDH
mà người dạy cần thực hiện trong quá trình rèn luyện.
Tùy thuộc vào từng KNDH khác nhau mà số lượng
các thao tác có thể dao động từ 5-10 thao tác. Tuy
nhiên, số lượng thao tác cho mỗi KN không nên quá
lớn, gây nên sự phức tạp trong quá trình rèn luyện.
* Bước 2: Xác định các yêu cầu sư phạm cần đạt
được của từng thao tác
Việc thực hiện thao tác của KNDH có thành công
hay không còn phụ thuộc vào mức độ đáp ứng các yêu
cầu sư phạm của thao tác đó (hay còn gọi là chỉ số hành
vi của thao tác). Mỗi thao tác có thể có ít hoặc nhiều yêu
cầu sư phạm khác nhau, phụ thuộc vào đặc điểm, tính
chất của từng thao tác. Các yêu cầu sư phạm cần phải
đảm bảo có thể đo lường hoặc quan sát được, nó là bằng
chứng về những việc mà người dạy có thể làm để thể
hiện KN khi thực thi hành động dạy học cụ thể. Cách
viết các yêu cầu sư phạm cần đáp ứng một số vấn đề cơ
bản như: rõ ràng, cô đọng, dễ hiểu; không chứa thuật
ngữ chuyên ngành khó hiểu, không chứa từ địa phương,
viết tắt phải có chỉ dẫn cụ thể; thường bắt đầu bằng
động từ.
Để cụ thể hóa các yêu cầu sư phạm, giảng viên cần
có chỉ dẫn cụ thể cách thức làm thế nào để thực hiện yêu
cầu sư phạm đó nếu cần thiết.
* Bước 3: Xây dựng tiêu chí chất lượng của
KNDH môn Sinh học
Việc xác định tiêu chí chất lượng được tiến hành
nhằm phân biệt mức độ chất lượng khác nhau của hành
động thực hiện KNDH cụ thể. Tiêu chí chất lượng được
xây dựng theo thang phát triển tăng dần. Đối với các cơ
sở đào tạo GV theo học chế tín chỉ, việc sử dụng thang
5 mức độ với điểm quy đổi tương ứng theo quy định của
học chế tín chỉ sẽ tạo thuận lợi trog việc đánh giá kết
quả rèn luyện của SV. Từ mô tả chung này, tiến hành
xây dựng tiêu chí chất lượng của mỗi mức độ đạt được
đối với từng KNDH cụ thể. Việc đánh giá theo thang
mức độ và điểm số này nhằm mục đích tạo thuận lợi
trong việc sử dụng kết quả đánh giá KN đạt được của
SV trong quá trình rèn luyện như là điểm thành phần
của học phần PPDH Sinh học hoặc Thực hành PPDH
Sinh học.
* Bước 4: Xây dựng rubric hướng dẫn đánh giá
KNDH môn Sinh học
Để đánh giá KNDH dựa trên tiêu chí, rubric được
coi là một công cụ quan trọng. Rubric là bảng mô tả chi
tiết có tính hệ thống (theo tiêu chí và mức độ) những kết
quả (về kiến thức, kĩ năng, thái độ) mà người học nên
ISSN 1859 - 4603 - Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn & Giáo dục, Tập 8, số 4 (2018), 89-94
91
làm và cần phải làm để đạt được mục tiêu cuối cùng khi
thực hiện một nhiệm vụ cụ thể. Việc đánh giá thông qua
rubric sẽ chỉ ra được mức độ thể hiện kiến thức, kĩ năng
của mỗi cá nhân; mô tả được thành quả rèn luyện; xác
định được vị trí của cá nhân đó trên đường phát triển kĩ
năng. Đồng thời điểm số - kết quả của sự đánh giá được
giải thích bằng một hệ thống các tiêu chí, chỉ báo cụ thể
cho từng mức độ đạt được. Từ ưu điểm này, rubric là
một công cụ hữu ích được sử dụng trong cả quá trình
đánh giá, đánh giá đồng đẳng và tự đánh giá.
Rubric đánh giá KNDH môn Sinh học được xây
dựng chứa đựng các nội dung về tiêu chí thực hiện của
từng KNDH, được mô tả thành các chỉ báo (chỉ số hành
vi) tương ứng với từng cấp độ. Mỗi mức độ được quy
đổi sang thang điểm tín chỉ tương ứng. Từ quy trình
trên, chứng tôi xây dựng được 5 rubric đánh giá mức độ
đạt được về kĩ năng kiểm tra bài cũ, kĩ năng sử dụng thí
nghiệm trong dạy học kiến thức mới, kĩ năng tổ chức
hoạt động thảo luận nhóm, kĩ năng sử dụng câu hỏi -
phản hồi.
* Bước 5: Thử nghiệm và hiệu chỉnh hệ thống
tiêu chí đánh giá
Để thử nghiệm và hiệu chỉnh hệ thống tiêu chí đánh
giá cần sử dụng phương pháp chuyên gia và phương
pháp thực nghiệm.
- Phương pháp chuyên gia: Sau khi xây dựng hệ
thống tiêu chí, tiến hành xin ý kiến chuyên gia (bao gồm
các giảng viên bộ môn Lí luận và phương pháp dạy học
Sinh học, giảng viên bộ môn Giáo dục học, chuyên viên
kiểm định và đo lường đánh giá giáo dục, GV phổ thông
giỏi). Toàn bộ thông tin liên quan đến việc xây dựng hệ
thống tiêu chí đánh giá sẽ được gửi đến chuyên gia kèm
theo bảng kiểm và biên bản góp ý.
- Phương pháp thử nghiệm: Trong quá trình rèn
luyện KNDH của SV, tiến hành quay phim toàn bộ quá
trình rèn luyện KNDH. Trong phạm vi lớp học, ngoài
SV rèn luyện, SV đóng vai HS, đồng thời giao nhiệm vụ
quan sát và đánh giá cho 5 SV khác. Nếu kết quả đánh
giá giữa 5 SV và nhóm nghiên cứu là tương đồng thì có
thể xem bộ công cụ đáng tin cậy. Nếu kết quả không
tương đồng, chúng tôi tiến hành phân tích, chỉnh sửa và
thử nghiệm lại.
Ví dụ minh họa: Xây dựng rubric đánh giá kĩ năng
tổ chức hoạt động thảo luận nhóm
Bước 1: Xác định các thao tác và logic thực hiện
các thao tác của kĩ năng tổ chức hoạt động thảo luận
nhóm. Kĩ năng này được tiến hành theo 6 thao tác cơ bản:
(1) Giới thiệu chủ đề, nội dung hoạt động; (2) Chia
nhóm; (3) Giao nhiệm vụ và quy định thời gian; (4)
Hướng dẫn, theo dõi quá trình HS thực hiện nhiệm vụ;
(5) Tổ chức cho HS báo cáo kết quả thảo luận; (6) Phân
tích, tổng kết, rút ra bài học
Bước 2: Xác định các yêu cầu sư phạm cần đạt
được của từng thao tác
Thứ tự Thao tác Yêu cầu sư phạm
1
Giới thiệu chủ
đề, nội dung hoạt
động
- Giới thiệu chủ đề của hoạt động thảo luận rõ ràng
- Lựa chọn nội dung để thảo luận và kĩ thuật trình bày kết quả thảo luận phù
hợp (Nội dung cần sự kết hợp của nhiều HS; sử dụng vốn kiến thức, hiểu biết,
kinh nghiệm đã có của HS; phát triển KN và năng lực cho HS; Có thể dùng
các kĩ thuật khác nhau như quả cầu tuyết, khăn trải bàn tùy vào vấn đề thảo
luận).
- Đáp ứng mục tiêu dạy học Sinh học.
2 Chia nhóm
- Chia nhóm nhanh, hợp lí (Chia nhóm theo bàn, theo tổ; chia theo cách
đánh số thứ tự; nhóm màu sắc, nhóm sở thích).
- Kích cỡ nhóm phù hợp (2-4 HS cho vấn đề nhỏ, thời gian ít; 4-6 HS cho
vấn đề lớn, thời gian nhiều).
3
Giao nhiệm vụ
và quy định thời
gian hoạt động
nhóm.
- Nêu nhiệm vụ, quy tắc hoạt động nhóm rõ ràng, mạch lạc;
- Chuẩn bị đầy đủ phương tiện hỗ trợ cho việc thực hiện nhiệm vụ của
hoạt động (chuẩn bị sẵn câu hỏi, tình huống, phiếu học tập dùng cho hoạt động
nhóm trên giấy hoặc viết trên bảng, phiếu học tập);
Trương Thị Thanh Mai, Lê Thị Mai, Trần Thị Thu Nga
92
Thứ tự Thao tác Yêu cầu sư phạm
- Quy định thời gian hoạt động nhóm hợp lí, cân đối, linh hoạt.
4
Hướng dẫn, theo
dõi quá trình HS
thực hiện nhiệm
vụ
- GV duy trì môi trường làm việc nhóm một cách thân thiện (Giải quyết
hợp lí các mâu thuẫn trong nội bộ nhóm);
- Quan sát, hỗ trợ kịp thời (Gần hết thời gian nên nhắc nhở HS, nếu HS
cần, có thể gia hạn thêm thời gian);
- Không làm gián đoạn quá trình thảo luận nếu không thật sự cần thiết;
- Phát hiện được nhóm làm tốt, nhóm làm chưa tốt, ý kiến hay hoặc ý kiến
cần khai thác của từng nhóm.
5
Tổ chức cho HS
báo cáo kết quả
thảo luận
- Tạo điều kiện cho các nhóm trình bày, bổ sung ý kiến.
- Không cắt ngang phần trình bày của các nhóm mà không có lí do chính
đáng.
- GV chú ý lắng nghe kết quả làm việc của nhóm.
6
Phân tích, tổng
kết, rút ra bài
học
- Đánh giá hoạt động nhóm; khen thưởng, phạt hợp lí.
- Tóm tắt ý chính một cách rõ ràng, mạch lạc; không chê bai, phủ nhận kết
quả làm việc của nhóm.
- Đảm bảo tính chính xác về mặt kiến thức Sinh học.
Bước 3, 4: Xây dựng tiêu chí chất lượng và rubric hướng dẫn đánh giá KNDH môn Sinh học
Mức độ Quy đổi Chỉ báo
1 (Kém biểu
hiện)
F
(dưới 4.0 đ)
- Thực hiện không đầy đủ và không hiệu quả các thao tác của KN tổ chức
hoạt động thảo luận nhóm, còn nhầm lẫn tiến trình thực hiện các thao tác;
- Không đảm bảo các yêu cầu sư phạm của KN như:
+ Lựa chọn nội dung và kĩ thuật trình bày kết quả hoạt động chưa phù hợp;
+ Còn lúng túng khi nêu nhiệm vụ, quy tắc hoạt động nhóm; kích cỡ nhóm
chưa hợp lí;
+ Thời gian hoạt động cứng nhắc;
+ GV không theo dõi, hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời trong thời gian HS tiến hành
hoạt động;
+ Không tạo điều kiện tối đa cho các nhóm trình bày kết quả;
+ Không tóm tắt kết quả hoạt động nhóm.
2 (Ban đầu có
KN nhưng
chưa hiệu
quả)
D
(4.0 - 5.4 đ)
- Thực hiện đủ các thao tác cơ bản của KN hoạt động nhóm nhưng hiệu
quả chưa cao (Đảm bảo có thao tác 3,4,5; có thể thiếu thao tác 1);
- Lựa chọn nội dung, kĩ thuật trình bày kết quả hoạt động nhóm tương đối
phù hợp;
- Nêu nhiệm vụ tương đối cụ thể nhưng quên quy định thời gian; kích cỡ nhóm
chưa hợp lí;
- Sử dụng quỹ thời gian còn cứng nhắc; thiếu linh hoạt;
- GV chưa thật sự tập trung theo dõi, hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời (còn làm
việc riêng);
- Cho 1 hoặc 2 nhóm trình bày kết quả nhưng không tạo điều kiện cho các
nhóm khác bổ sung ý kiến, nhận xét;
- Tóm tắt kết quả hoạt động nhóm nhưng chưa chính xác về mặt kiến thức
Sinh học, chưa đánh giá quá trình hoạt động của các nhóm và thưởng phạt hợp
ISSN 1859 - 4603 - Tạp chí Khoa học Xã hội, Nhân văn & Giáo dục, Tập 8, số 4 (2018), 89-94
93
Mức độ Quy đổi Chỉ báo
lí.
3 (Chưa
chuyên
nghiệp)
C
(5.5 - 6.9 đ)
- Thực hiện được các thao tác cơ bản của KN hoạt động nhóm (Đảm bảo
có thao tác 3,4,5) nhưng hiệu quả chưa cao;
- Lựa chọn nội dung và kĩ thuật trình bày kết quả thảo luận tương đối phù
hợp;
- Nêu nhiệm vụ, cách thức, thời gian hoạt động nhóm tương đối cụ thể;
cách thức chia nhóm, kích cỡ nhóm chưa hợp lí;
- Sử dụng quỹ thời gian hợp lí; có nhắc nhở HS về thời gian;
- GV có theo dõi, quan sát HS thảo luận nhưng chưa hướng dẫn, hỗ trợ kịp
thời, thường chỉ tập trung vào 1,2 nhóm;
- Cho 1 hoặc 2 nhóm trình bày kết quả nhưng không tạo điều kiện cho các
nhóm khác bổ sung ý kiến, nhận xét;
- Tóm tắt kết quả hoạt động nhóm chính xác về mặt kiến thức Sinh học,
chưa đánh giá quá trình và thưởng phạt hợp lí.
4 (Làm chuẩn
xác)
B
(7.0 - 8.4 đ)
- Thực hiện đủ và hiệu quả các thao tác của quy trình hoạt động nhóm.
- Lựa chọn nội dung và kĩ thuật trình bày kết quả phù hợp;
- Sử dụng quỹ thời gian hợp lí;
- Nêu nhiệm vụ, cách thức, thời gian hoạt động nhóm cụ thể; cách thức
chia nhóm, kích cỡ nhóm hợp lí;
- GV theo dõi, hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời trong quá trình thảo luận;
- Cho 1 hoặc 2 nhóm trình bày kết quả và tạo điều kiện cho các nhóm khác bổ
sung ý kiến, nhận xét; duy trì môi trường làm việc thân thiện, tôn trọng và công
nhận thành quả của HS.
- Tóm tắt kết quả thảo luận chính xác về mặt kiến thức Sinh học, chưa
đánh giá quá trình hoạt động nhóm và thưởng phạt hợp lí.
5 (Thuần
thục)
A
(8.5 - 10 đ)
- Thực hiện đầy đủ, đúng logic và rất hiệu quả các thao tác của KN tổ chức
hoạt động thảo luận nhóm;
- Lựa chọn nội dung và kĩ thuật trình bày kết quả thảo luận phù hợp;
- Nêu nhiệm vụ, cách thức, thời gian hoạt động nhóm cụ thể; chia nhóm
với kích cỡ, thành phần hợp lí;
- GV theo dõi, hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời trong quá trình HS thảo luận;
- Sử dụng quỹ thời gian linh hoạt;
- Tạo điều kiện tối đa cho các nhóm cho các nhóm trình bày kết quả và bổ
sung ý kiến, nhận xét; duy trì môi trường làm việc thân thiện, tôn trọng và công
nhận thành quả của HS;
- Tóm tắt kết quả thảo luận chính xác về mặt kiến thức Sinh học và đánh
giá quá trình, thưởng phạt hợp lí.
Bước 5: Thử nghiệm và hiệu chỉnh hệ thống tiêu chí đánh giá: Thử nghiệm rubric trong thực tế giảng
Trương Thị Thanh Mai, Lê Thị Mai, Trần Thị Thu Nga
94
dạy và tiến hành điều chỉnh nếu cần.
3. Kết luận
Kết quả nghiên cứu của về việc xây dựng tiêu chí
đánh giá KNDH thuộc nhóm kĩ năng tổ chức bài học
trên lớp (bao gồm kĩ năng kiểm tra bài cũ, kĩ năng sử
dụng thí nghiệm trong dạy học kiến thức mới, kĩ năng tổ
chức hoạt động thảo luận nhóm, kĩ năng sử dụng câu
hỏi - phản hồi) có thể được vận dụng để xây dựng tiêu
chí đánh giá các KNDH khác. Từ đó, tạo nên bộ công
cụ đánh giá KNDH hoàn chỉnh giúp cho giảng viên và
giáo viên tham gia hướng dẫn thực tập sư phạm đánh
giá khách quan, chính xác mức độ đạt được các KNDH
của SV cũng như giúp SV tự đánh giá và đánh giá đồng
đẳng trong suốt quá trình rèn luyện KNDH, kể cả khi
SV đã tốt nghiệp và thực thi nghề nghiệp.
Tài liệu tham khảo
[1] Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (2003). Lí
luận dạy học Sinh học - phần đại cương. NXB Giáo
dục, Hà Nội.
[2] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014). Tài liệu hội thảo
Xây dựng chương trình giáo dục phổ thông theo
định hướng phát triển năng lực học sinh. Tài liệu
lưu hành nội bộ, Hà Nội, tr.44-53.
[3] Vũ Quốc Chung và nnk (2011). Tài liệu hướng dẫn
tăng cường năng lực sư phạm cho Giảng viên các
trường đào tạo giáo viên Trung học phổ thông và
Trung cấp chuyên nghiệp. NXB Giáo dục, Hà Nội.
[4] Allen D. W. (1967). Microteaching - A
description. Stanford Teacher Education Program,
ERIC.19.
[5] Trần Thị Thanh Thủy (2013). Rèn luyện kĩ năng
dạy học cho sinh viên sư phạm Địa lí bằng phương
pháp dạy học vi mô. Luận án Tiến sĩ giáo dục học,
Trường ĐHSP Hà Nội.
A SET OF CRITERIA FOR EVALUATING BIOLOGY TEACHING SKILL
FOR STUDENTS IN UNIVERSITY OF EDUCATION
Abstract: Teaching skill is ones of the important components of teaching competence and help to realize the teaching ability.
The evaluation of teaching skills is often quite subjective, so it is difficult to apply common tools such as questions, assessment
exercises. To evaluate teaching skills, a specific assessment tool should be provided with the criteria described. Within the framework
of the study, we propose a process to develop a set of criteria and tools for assessing Biological teaching skills in some of "Classroom
Organization Skills". They are materials to develop a system of criteria and design a toolkit for assessing other teaching skills.
Key words: teaching skill; criteria; assessment tool; Biology.
Các file đính kèm theo tài liệu này:
xay_dung_bo_tieu_chi_danh_gia_ki_nang_day_hoc_mon_sinh_hoc_c.pdf