Hoàn thiện chính sách thương mại xuất khẩu dưới góc độ tiếp cận các chỉ tiêu tài chính trong lộ trình Việt Nam gia nhập AFTA

Hoàn thiện chính sách thương mại xuất khẩu dưới góc độ tiếp cận các chỉ tiêu tài chính trong lộ trình Việt Nam gia nhập AFTALời mở đầu Thế giới đã và đang diễn ra những biến đổi to lớn và sâu sắc. Các quốc gia trên thế giới phụ thuộc lẫn nhau trong mối quan hệ kinh tế, không có quốc gia nào phát triển mà không mở rộng mối quan hệ kinh tế đối ngoại, đặc biệt là ngoại thương. Xu hướng khu vực hoá và toàn cầu hoá càng thể hiện một cách rõ nét chẳng hạn như sự lớn mạnh của các tổ chức kinh tế khu vực và thế giới: WTO, EU, ASEAN, APEC . với những thành tựu và khả năng ứng dụng của công nghệ thông tin trên thế giới diễn ra hết sức sôi động và phát triển như vũ bão. Sự phát triển của khoa học công nghệ đã đẩy nhanh quá trình quốc tế hoá đời sống kinh tế thế giới. Chính vì vậy, ngày nay hợp tác quốc tế đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với sự phát triển đi lên của mỗi quốc gia. Toàn cầu hoá và hội nhập là xu hướng được khởi xướng từ các nước phát triển, nhưng cho đến nay nó đã và đang cuốn tất cả các nước, kể cả những nước chậm phát triển nhất, vào quỹ đạo của mình như một tất yếu. Nó đang thiết định những nguyên tắc mới cho “cuộc chơi” trên thế giới, chung cho tất cả các nước mà không phân biệt lớn hay nhỏ, phát triển hay kém phát triển. Đối với Việt Nam, với bước chuyển sang hệ thống kinh tế thị trường có điều tiết vĩ mô theo định hướng xuất khẩu, xu hướng này cũng đang tác động rất mạnh, có ảnh hưởng to lớn và toàn diện đến tất cả các khía cạnh của đời sống kinh tế–chính trị–xã hội. Hiện nay, càng tiến sâu vào quá trình hội nhập quốc tế, chúng ta càng cảm nhận rõ hơn những mặt tích cực lẫn tiêu cực của tác động này. Chính điều này là cơ sở đòi hỏi chúng ta phải xây dựng một chính sách thương mại phù hợp với xu hướng này tạo điều kiện cho sự phát triển KT-XH trong tình hình mới. Thực tiễn cho thấy trong những năm vừa qua việc Việt Nam gia nhập ASEAN (07/1995) đánh dấu một bước khởi đầu trong tiến trình hội nhập với các tổ chức kinh tế trên thế giới. Là thành viên của ASEAN, Việt Nam đã cam kết thực hiện CEPT/AFTA. Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) đặt ra cho Việt Nam những cơ hội như tăng khả năng thâm nhập vào thị trường mới từ đó làm tăng kim ngạch xuất khẩu, tăng nguồn thu ngoại tệ, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đất nước và những thách thức mới do việc hội nhập đòi hỏi phải tuân thủ các nguyên tắc và luật chơi điều tiết thương mại quốc tế mà điều cơ bản là phải mở cửa thị trường hơn nữa cho sự cạnh tranh công bằng và bình đẳng của hàng hoá và dịch vụ nước ngoài với nguyên tắc có đi có lại, trong khi hệ thống chính sách kinh tế–thương mại chưa hoàn chỉnh, sức cạnh tranh của hàng hoá và dịch vụ Việt Nam còn kém và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam còn thấp. Cạnh đó yêu cầu của hội nhập buộc Việt Nam phải cắt giảm thuế quan sẽ là một nhân tố làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước nó yêu cầu phải thay đổi cơ cấu nguồn thu ngân sách nhà nước để tăng thu ngân sách nhà nước, đảm bảo cân đối giữa thu và chi NSNN trong tình hình mới. Do vậy việc có một chính sách thương mại hợp lí đáp ứng đầy đủ được những yêu cầu của hội nhập kinh tế là rất cần thiết. Xuất phát từ những nhận thức nói trên với nhiệm vụ và thực tế của đợt thực tập trong năm cuối bậc Đại học chúng tôi chọn đề tài “Hoàn thiện chính sách thương mại xuất khẩu dưới góc độ tiếp cận các chỉ tiêu tài chính trong lộ trình Việt Nam gia nhập AFTA” cho luận văn tốt nghiệp của mình. Với mục đích hệ thống hoá một số vấn đề lí luận cơ bản về chính sách thương mại xuất nhập khẩu từ góc độ các chỉ tiêu tài chính vĩ mô trong điều kiện hội nhập. Và từ sự phân tích thực trạng của chính sách thương mại xuất khẩu của Việt Nam trong lộ trình hội nhập AFTA, sẽ là cơ sở đánh giá các mặt ưu nhược điểm trong chính sách thương mại xuất khẩu của Việt Nam. Qua đó đề xuất một số biện pháp đổi mới, hoàn thiện chính sách thương mại xuất khẩu trong thời gian tới nhằm thúc đẩy xuất khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp của Việt Nam đảm bảo cho họ có thể cạnh tranh trên thị trường trong nước và ngoài nước từ đó làm tăng thu ngân sách cho nhà nước và cải thiện đời sống kinh tế xã hội trong nước. Đối tượng, pham vi nghiên cứu của đề tài là một số công cụ và quá trình thực hiện của chính sách thương mại trong lĩnh vực xuất khẩu hiện nay của Đảng và nhà nước ta, cùng với những quy định của hiệp định chung về thuế quan CEPT-AFTA đối với thương mại hàng hoá trong lộ trình Việt Nam hội nhập hoàn toàn vào AFTA. Đây là một đề tài phức tạp đòi hỏi giải quyết đồng bộ nhiều yếu tố, lĩnh vực khác nhau vận dụng nhiều kiện thức từ nhiều môn học như chiến lược và chính sách thương mại, kinh tế thương mại cùng nhiều môn học chuyên ngành khác. Mặc dù đã cố gắng để có thể bao hàm các nội dung và yêu cầu đặt ra, nhưng do gặp nhiều khó khăn nhất định về điều kiện thu thập thông tin, thời gian cũng như năng lực nghiên cứu nên không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các cán bộ công tác tại Bộ Tài Chính, các thầy cô, các nhà khoa học và các bạn để có thể hoàn chỉnh cho bài luận văn được tốt hơn. Đề tài này sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng trong quá trình nghiên cứu và quán triệt đẩy đủ đường lối và chủ trương của Đảng và nhà nước Việt Nam. Bên cạnh đó còn có các phương pháp cụ thể như nghiên cứu theo tài liệu, biểu hình hoá, sơ đồ hoá, phương pháp sử dụng các chỉ số trong phân tích, tổng hợp, so sánh. Đề tài này có kế thừa một số kết quả nghiên cứu trước đó. Kết cấu đề tài ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục luận văn của tôi được chia làm ba chương: Chương 1: Một số vấn đề lí luận cơ bản của hoàn thiện chính sách thương mại XNK từ góc độ tiếp cận các chỉ tiêu tài chính trong lộ trình hội nhập AFTA. Chương 2: Thực trạng CSTM xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu của Việt Nam trong quá trình hội nhập CEPT-AFTA. Chương 3: Phương hướng và biện pháp đổi mới, hoàn thiện chính sách thương mại xuất khẩu của Việt Nam trong quá trình hội nhập AFTA dưới góc độ các chỉ tiêu tài chính.

doc124 trang | Chia sẻ: thanhnguyen | Lượt xem: 1456 | Lượt tải: 1download
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Hoàn thiện chính sách thương mại xuất khẩu dưới góc độ tiếp cận các chỉ tiêu tài chính trong lộ trình Việt Nam gia nhập AFTA, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
khã kh¨n. KÕt qu¶ cho thÊy kh¶ n¨ng hoµn thµnh kÕ ho¹ch xuÊt khÈu n¨m (4,3 triÖu tÊn lµ kh«ng thÓ thùc hiÖn). Nguyªn nh©n lµ do nhu cÇu cña mét sè thÞ tr­êng nhËp khÈu g¹o chñ yÕu cña ta t¹i khu vùc Ch©u ¸ ®Òu gi¶m. §Æc biÖt thÞ tr­êng Indonesia lu«n t×m c¸c biÖn ph¸p h¹n chÕ nhËp khÈu (duy tr× thuÕ nhËp khÈu cao, ®Èy m¹nh s¶n xuÊt trong n­íc, nhËp khÈu cã ®iÒu kiÖn...) trong khi c¸c thÞ tr­êng kh¸c ch­a cã sù t¨ng ®ét biÕn nhu cÇu nhËp khÈu. MÆt hµng s¶n l­îng lóa g¹o niªn vô 2000-2001 t¹i mét sè n­íc xuÊt khÈu kh¸c nh­ Pakistan, Trung quèc, Th¸i Lan... ®Òu t¨ng, do hä liªn tôc thóc ®Èy xuÊt khÈu ®Ó gi¶m møc tån kho vµ c¹nh tranh kh¸ khèc liÖt víi g¹o xuÊt khÈu cña ta (MÆc dï ViÖt Nam vµ Th¸i Lan ®· cã ch­¬ng tr×nh hîp t¸c xuÊt khÈu g¹o ký ngµy 20/9/2000 nh»m tranh hiÖn t­îng gi¶m gi¸ mang tÝnh c¹nh tranh vµ gãp phÇn b×nh æn gi¸ g¹o. XuÊt khÈu g¹o thÕ giíi §¬n vÞ (ngh×n tÊn) Tªn n­íc 1998 1999 2000 2001 2002 Th¸i lan 6367 6679 6549 6700 6700 ViÖt nam 3776 4555 3370 3800 4300 Mü 3156 2648 2756 2650 2700 Trung quèc 3734 2708 2951 1800 2000 Ên ®é 4666 2752 1449 1000 1000 Mianma 94 57 159 450 350 §µi Loan 55 113 120 90 90 C¸c n­íc kh¸c 1033 653 785 1240 524 ThÕ giíi 27670 24925 22827 22380 22414 Nguån: Vô kÕ ho¹ch-Bé Th­¬ng m¹i G¹o ViÖt Nam theo thèng kª h¶i quan ®· ®­îc b¸n cho h¬n 30 n­íc b¹n hµng, kh¸c nhau, nh­ng chØ cã kho¶ng 7-8 b¹n hµng lµ mua víi sè l­îng lín vµ æn ®Þnh. Trong sè nµy cã 4 b¹n hµng Ch©u ¸ (Singapore, Philippines, Malayxia, Hång K«ng, 2 b¹n hµng Ch©u ¢u(Thuþ sÜ, Hµ Lan), mét b¹n hµng Trung §«ng (Ir¨c) vµ Mü. Cô thÓ theo biÓu d­íi ®©y : ThÞ tr­êng xuÊt khÈu g¹o §¬n vÞ tÝnh: 1000 tÊn STT ThÞ tr­êng 1999 2001 Tû träng n¨m 2001 Tû träng n¨m 1999 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Indonesia Philippins Singapore Thuþ sÜ I-r¾c Hµ lan Mü Malayxia Hång k«ng Iran Anh Thuþ ®iÓn Th¸i lan Nga Hµn quèc Tæng 14 5 3 1 6 2 4 7 8 12 9 11 13 24 10 947 493 424 393 308 157 153 137 118 111 60 55 42 39 37 3749 25,3 13,2 11,3 10,5 8,2 4,2 4,1 3,7 3,1 3 1,6 1,5 1,1 1 1 1,8 8,1 8,9 22,5 7,2 9,4 8,6 5,6 2,8 2,2 2,7 2,3 2,1 0,5 2,6 XuÊt khÈu g¹o cña c¶ n­íc hiÖn nay ®ang gÆp 2 vÊn ®Ò lín lµ thÞ tr­êng xuÊt khÈu vµ tæ chøc xuÊt khÈu. C¸c doanh nghiÖp cña ta nh×n chung ch­a cã nh÷ng hîp ®ång lín æn ®Þnh, vµ còng ch­a b¸n trùc tiÕp g¹o sang Ch©u Phi. C¸c c¬ quan qu¶n lý nhµ n­íc vÉn ®ang lóng tóng t×m c¸ch xö lý vÊn ®Ò h¹n ng¹ch vµ ®Çu mèi trong bèi c¶nh c¸c môc tiªu ®Æt ra m©u thuÉn nhau vµ s­c Ðp tù do ho¸ cña ADB, cña IMF vµ WB ngµy cµng gia t¨ng . Chóng ta cÇn ph¶i nç lùc h¬n n÷a trong viÖc t×m kiÕm nh÷ng tho¶ thuËn ë cÊp ChÝnh phñ. §Ó hç trî qu¸ tr×nh ®µm ph¸n vµ ký kÕt nh÷ng tho¶ thuËn nh­ vËy, n­íc xuÊt khÈu th­êng ph¶i cã nh÷ng tho¶ hiÖp nhÊt ®Þnh víi n­íc nhËp khÈu, thÝ dô nh­ cÊp tÝn dông xuÊt khÈu ( b¸n tr¶ chËm ) hoÆc chÊp nhËn mua l¹i mét l­îng hµng ho¸ nµo ®ã. VÊn ®Ò thø nhÊt (b¸n tr¶ chËm) ®· ®­îc chÝnh phñ ta bµn b¹c nhiÒu lÇn vµ gÇn ®©y ®· chÊp nhËn cho Bé Th­¬ng m¹i ®­îc ®µm ph¸n g¹o tr¶ chËm víi khèi l­îng tr­íc m¾t lµ 300 ngµn tÊn, thêi h¹n thanh to¸n sau 1 n¨m. QuyÕt ®Þnh nµy, ch¾c ch¾n sÏ më ra nh÷ng lèi míi cho viÖc tiªu thô g¹o cña ViÖt nam. 3) DÇu th«. ViÖt Nam khai th¸c tÊn dÇu ®Çu tiªn vµo n¨m 1986. Trong n¨m nµy s¶n l­îng khai th¸c míi ®¹t ®­îc 40 ngh×n tÊn, nh­ng tíi n¨m 1989 chóng ta ®· xuÊt ®­îc 1,5 triÖu tÊn dÇu th«. N¨m 1991 xuÊt ®­îc gÇn 4 triÖu tÊn vµ c¶ thêi ký 1991- 1995 ®· xuÊt h¬n 30 triÖu tÊn. Riªng n¨m 1998 xuÊt trªn 12 triÖu tÊn ®¹t kim ng¹ch 1,23 tû USD, t¨ng 23,7 % vÒ l­îng so víi n¨m 1997 nh­ng l¹i gi¶m h¬n 10 % vÒ kim ng¹ch do gi¸ thÞ tr­êng thÕ giíi gi¶m m¹nh. §Çu n¨m 2000 gi¸ dÇu th« Brent ®· lªn tíi 25 USD vµ thêi ®iÓm cao nhÊt lµ nh÷ng th¸ng ®Çu n¨m 2001 lªn tíi 39.7 USD/thïng khi hay tin OPEC sÏ tiÕp tôc gi¶m s¶n l­îng (trong khi ®ã dù tr÷ dÇu th« vµ s¶n phÈm ®Çu cña Hoa Kú gi¶m xuèng møc thÊp nhÊt sau 24 n¨m). Theo ®¸nh gi¸ cña tæ chøc n¨ng l­îng quèc tÕ (IEA), thùc chÊt 9 th¸ng ®Çu n¨m 2002 nguån cung dÇu th« thÕ giíi ®øng v÷ng do DPEC ®· 3 lÇn liªn tôc t¨ng h¹n ng¹ch s¶n xuÊt dÇu. Trªn thùc tÕ s¶n l­îng dÇu th« cña DPEC lu«n cao h¬n h¹n ng¹ch 200 ngµn – 450 ngµn thïng/ngµy. XuÊt khÈu dÇu th« cña c¸c n­íc ngoµi DPEC chñ yÕu lµ Na uy vµ Mexico còng t¨ng kho¶ng 200 ngµn thïng/ ngµy. S¶n l­îng dÇu th« cña Ir¨c, thùc hiÖn theo ch­¬ng tr×nh ®æi dÇu lÊy l­¬ng thùc, thùc phÈm cña LHQ còng ®¹t tíi 2,857 triÖu thïng/ngµy (t¨ng 0,6 –0,7 triÖu thïng/ngµy so víi ®Çu n¨m 2000). S¶n l­îng dÇu th« cña c¸c n­íc thuéc tæ chøc hîp t¸c vµ ph¸t triÓn kinh tÕ( OECD ) ­íc tÝnh ®¹t b×nh qu©n 21,63 triÖu thïng/ngµy, t¨ng 330.000 thïng/ngµy so víi n¨m 2001. ë ViÖt Nam trong 10 th¸ng ®Çu n¨m 2002 vµ c¶ n¨m 2001, nh×n chung ho¹t ®éng s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu dÇu th« diÔn biÕn kh¸ thuËn lîi nÕu kh«ng cã sù cè tÇu chë dÇu Ba V×, th× ho¹t ®éng kinh doanh cña chóng ta cßn kh¸ h¬n. HiÖn nay ViÖt Nam ®øng thø 4 trong ASEAN ( sau Indonexia, Malaysia vµ Brun©y ) vÒ s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu ®Çu khÝ. Gi¸ dÇu thÕ giíi t¨ng cao gãp phÇn t¨ng nhanh kim ng¹ch xuÊt khÈu cña ViÖt Nam. Gi¸ c¶ dÇu th« trªn thÞ tr­êng thÕ giíi chÞu nhiÒu t¸c ®éng cña nhiÒu yÕu tè hÕt søc phøc t¹p nh­ chÝnh trÞ, tiÒn tÖ, khÝ hËu v.v... Nh­ t×nh h×nh chiÕn tranh Ir¾c võa qua còng ®· lµm cho gi¸ c¶ cña dÇu trªn thÕ giíi biÕn ®éng. Tr­íc chiÕn tranh gi¸ t¨ng cao do t©m lÝ lo ng¹i chiÕn tranh nh­ng thùc tÕ khi chiÕn tranh næ ra do OPEC cam kÕt t¨ng l­îng dÇu khiÕn cho gi¸ dÇu trªn thÕ giíi gi¶m xuèng thÊp h¬n nhiÒu so víi løc tr­íc chiÕn tranh khiÕn hiÖn nay c¸c n­íc thuéc OPEC ph¶i c¾t gi¶m s¶n l­îng ®Ó cã thÓ lµm cho gi¸ t¨ng. N¨m 2002 ViÖt Nam xuÊt khÈu 17 triÖu tÊn. Dù ¸n x©y dùng nhµ m¸y läc dÇu sè 1 ®· ®­îc cÊp giÊy phÐp nh­ng trong bèi c¶nh ®Çu t­ quèc tÕ trÇm l¾ng nh­ hiÖn nay th× Ýt nhÊt ph¶i tíi n¨m 2004 míi cã thÓ hoµn thµnh. Nh­ vËy, trong n¨m 2003 (cã thÓ ®Õn tËn n¨m 2004 ) ta vÉn ph¶i xuÊt 100% l­îng dÇu th« khai th¸c ®­îc cho n­íc ngoµi. L­îng dÇu th« xuÊt khÈu v× thÕ sÏ cßn t¨ng cho tíi n¨m 2005 míi ch÷ng l¹i, sau ®ã gi¶m dÇn. Víi xu h­íng gi¸ t­¬ng ®èi æn ®Þnh cho thêi kú 2001-2005 nh­ dù b¸o cña Ng©n hµng ThÕ giíi vµo th¸ng 11/1998, trÞ gi¸ xuÊt khÈu dÇu vµ khÝ cã thÓ ®¹t tõ 3,5 ®Õn 3,7 tû USD vµo n¨m 2005. VÒ s¶n phÈm ho¸ dÇu xuÊt khÈu, trong thêi kú 2002-2005 dù kiÕn chØ cã LPG vµ Methanol víi kim ng¹ch kh«ng lín bëi phÇn lín ®­îc sö dông ®Ó ®¸p øng nhu cÇu trong n­íc. 4) Thuû h¶i s¶n. Kim ng¹ch XK thuû h¶i s¶n n¨m 1998 ®¹t 858 triÖu USD, t¨ng gÇn 10% so víi thùc hiÖn n¨m 1997. N¨m 2000, kim ng¹ch XK toµn ng¹ch ®¹t con sè 1,4 tû USD ( t¨ng 44,6% so víi n¨m 2999 ). C¸c nhãm s¶n phÈm chñ lùc ®Òu t¨ng tõ 48,3% lªn 50,7% trong tæng gi¸ trÞ xuÊt khÈu. TiÕp ®Õn lµ c¸ ®«ng l¹nh t¨ng 69,2% so víi cïng kú, ®­a tû träng c¸ ®«ng l¹nh XK lªn 12,9% trong tæng gi¸ trÞ thuû s¶n XK. MÆt hµng t«m hïm tuy tû träng trong tæng gi¸ trÞ XK kh«ng cao (chØ chiÕm 0,06% ) nh­ng thêi gian gÇn ®©y chÝnh s¸ch tèc ®é t¨ng m¹nh. Theo thèng kª cña Bé thuû s¶n c¶ n­íc khai th¸c h¬n 1,5 triÖu tÊn thuû s¶n c¸c lo¹i, gÊp ®«i s¶n l­îng cña n¨m 1986 (840 ngµn tÊn). Trong sè nµy, kho¶ng 400 ngµn tÊn ®· ®­îc ®­a vµo chÕ biÕn xuÊt khÈu. TØ träng chÕ biÕn xuÊt khÈu trªn tæng s¶n l­îng khai th¸c vµ nu«i trång ®· ®¹t 25%-28% t¨ng m¹nh so víi møc 5%-6% cña c¸c n¨m tr­íc. Kim ng¹ch xuÊt khÈu thuû s¶n v× thÕ còng t¨ng gÊp 7 lÇn so víi kim ng¹ch n¨m 1986 (109 triÖu USD), ®­a ViÖt nam vµo hµng thø 29 trªn thÕ giíi vµ thø 4 t¹i khu vùc ASEAN vÒ xuÊt khÈu thuû s¶n. Gi¸ nguyªn liÖu t¹i ViÖt nam ®­îc ®¸nh gi¸ vµo lo¹i cao nhÊt khu vùc. §©y lµ yÕu tè ®Çu tiªn cã thÓ ®­a ®Õn tèc ®é t¨ng tr­ëng chËm dÇn cña ngµnh thuû s¶n xuÊt khÈu. Tíi nay thuû s¶n cña ta ®· ®­îc b¸n vµo 49 n­íc vµ vïng l·nh thæ. Tuy nhiªn l­îng xuÊt khÈu ®­îc tËp trung 90% vµo10 b¹n hµng chñ chèt. Riªng NhËt b¶n ®· chiÕm tíi h¬n 40%. Cô thÓ nh­ sau: TØ träng xuÊt khÈu sang c¸c n­íc b¹n lín hµng cña ViÖt nam giai ®o¹n 1999-2001. B¹n hµng Tû träng 1999 Tû träng 2000 Tû träng 2001 NhËt b¶n 46,2 % 40,5 % 43,7 % Hång K«ng, §µi Loan, Hµn quèc. 20,6 % 16,9 % 1,2 % ASEAN 8,6 % 6,6 % 7,3 % Trung quèc 4,2 % 6,0 % 6,8 % Nguån: Thèng kª H¶i quan. Tuy ®· hÕt søc cè g¾ng chuyÓn dÞch c¬ cÊu thÞ tr­êng (tØ träng cña NhËt B¶n ®· ®­îc gi¶m 65% vµo nh÷ng n¨m ®Çu thËp kû 90 xuèng cßn 40% vµo n¨m 2000) nh­ng xuÊt khÈu thuû s¶n cña ta, nh­ b¶ng trªn cho thÊy vÉn cßn phô thuéc qu¸ nhiÒu vµo thÞ truêng Ch©u ¸ (chiÕm tØ träng tíi 70%). V× lÝ do ®ã, sù sôt gi¶m nhu cÇu tiªu thô cña thÞ tr­êng nµy trong n¨m 1998 ®· g©y ¶nh h­ëng lín tíi kim ng¹ch xuÊt khÈu thuû s¶n. NÕu kh«ng cã biÖn ph¸p ®Èy m¹nh tiÕn ®é chuyÓn dÞch c¬ cÊu thÞ tr­êng th× ®©y còng sÏ lµ mét trong nh÷ng yÕu tè cã kh¶ n¨ng k×m h·m tèc ®é t¨ng tr­ëng cña ngµnh thuû s¶n trong t­¬ng lai. VÒ chÕ biÕn, tÝnh ®Õn n¨m 2.000 c¶ n­íc cã kho¶ng 190 nhµ m¸y víi kh¶ n¨ng chÕ biÕn kho¶ng 200.000 tÊn s¶n phÈm xuÊt khÈu/n¨m. Nh­ng do c«ng nghÖ chÕ biÕn ®¬n gi¶n chñ yÕu lµ c«ng nghÖ ®«ng l¹nh vµ víi tû träng lao ®éng thñ c«ng lµ rÊt lín. C¸c yªu cÇu vÒ vÖ sinh thøc phÈm còng ch­a b¶m b¶o cho tíi nay míi chØ cã 18 nhµ m¸y ®ñ ®iÒu kiÖn chÕ biªn xuÊt kh©u hµng vµo thÞ tr­êng EU vµ h¬n 20 nhµ m¸y xuÊt khÈu ®­îc hµng sang Mü. §©y lµ ®iÓm yÕu trÇm träng cña ngµnh thuû s¶n bëi sau vßng ®µm ph¸n Uruguay víi sù ra ®êi cña WTO, c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ quan truyÒn thèng nh­ h¹n ng¹ch vµ giÊy phÐp trë nªn khã ¸p dông h¬n. H¬n n÷a gÇn nh­ toµn bé c¸c nhµ m¸y chÕ biªn thuû s¶n cña ta ®Òu ®ang dùa vµo nguån nguyªn liÖu khai th¸c tù nhiªn do nu«i trång ch­a ph¸t triÓn vµ h­a trë thµnh nguån cung cÊp æn ®Þnh. Nh÷ng khã kh¨n kh¸ch quan hiÖn nay ®èi víi mÆt hµng thuû h¶i s¶n lµ: -M«i tr­êng kinh doanh ch­a ®­îc thuËn lîi -ThiÕu vèn ®Çu t­ ph¸t triÓn s¶n xuÊt kinh doanh vµ thiÕu c¸c nguån ®¶m b¶o ®Çu t­ cho mét ngµnh kinh tÕ cã nhiÒu rñi ro vµ tû lÖ lîi nhuËn thÊp trong ®iÒu kiÖn c¬ së hËu cÇn vµ h¹ tÇng cßn qu¸ yÕu kÐm vµ l¹c hËu -Sè l­îng dÞch vô c«ng céng cßn thiÕu vµ chÊt l­îng ch­a cao. -ThiÕu nguån nguyªn liÖu ®¶m b¶o chÊt l­îng cho ho¹t ®éng chÕ biÕn. 5) Cao su XuÊt khÈu cao su n¨m 1999 (bao gåm c¶ cao su Campuchia t¹m nhËp t¸i xuÊt) ®¹t 191 ngµn tÊn, gi¶m 1,85 so víi l­îng ®· thùc hiÖn n¨m1998. Do gi¸ b×nh qu©n trung b×nh trong n¨m chØ ®¹t 66USD/tÊn, gi¶m tíi 32% so víi møc gi¸ trung b×nh cña n¨m 1998 nªn kim ng¹ch n¨m 1999 chØ ®¹t 127 triÖu USD, gi¶m 33,2% so víi 191 triÖu USD cña n¨m 1998. N¨m 2000 tuy gÆp nhiÒu khã kh¨n vÒ s¶n suÊt (do thiªn tai) vµ thÞ tr­êng tiªu thô (kh«ng æn ®Þnh), nh­ng nh×n chung xuÊt khÈu cao su cña ViÖt nam vÉn ®¹t kh¸. N¨m 2001, xuÊt khÈu ®­îc 300 ngµn tÊn cao su víi trÞ gi¸ ­íc ®¹t 236 triÖu USD, t¨ng 7,1% vÒ l­îng vµ 34,9% vÒ gi¸ trÞ so víi n¨m 2000. Sang n¨m 2002 cã thÓ ®¸nh gi¸ lµ thuËn lîi cho xuÊt khÈu cao su ViÖt nam vÌ gi¸, l­îng v× thÞ tr­êng. Do gi¸ cao su trªn thÞ tr­êng thÕ giíi trong n¨m 1999-2000 xuèng thÊp nªn c¸c nhµ s¶n xuÊt cao su lín khu vùc Ch©u ¸ chuyÓn h­íng sang trång c¸c lo¹i c©y kh¸c ®em l¹i lîi Ých kinh tÕ cao h¬n nªn s¶n l­îng cao su tù nhiªn trong n¨m 2002 gi¶m m¹nh (kho¶ng 10%). Dù kiÕn n¨m 2003 nhu cÇu cao su trªn thÕ giíi sÏ t¨ng theo ®· t¨ng tr­ëng kinh tÕ vµ cã nhiÒu kh¶ n¨ng ViÖt nam gia nhËp nhãm c¸c n­íc xuÊt khÈu cao su lín nhÊt thÕ giíi gåm Th¸i lan, Malaixia vµ Indonesia. Víi môc tiªu khèng chÕ nguån cung ®Ó ®Þnh gi¸ xuÊt khÈu cao su tèi thiÓu vµ phèi hîp mua cao su dù tr÷ khi l­îng cao su thÕ giíi qu¸ nhiÒu. HiÖn nay, cao su cña ta cã gi¸ thµnh s¶n xuÊt t­¬ng ®èi thÊp. Theo c¬ cÊu ®Çu vµo cña n¨m 2001, gi¸ thµnh nhËp kho kho¶ng 7,7 triÖu ®ång/tÊn, gi¸ thµnh xuÊt khÈu kho¶ng 8 triÖu ®ång/tÊn, t­¬ng ®­¬ng 579 USD. ChÊt l­îng cao su cho tíi nay còng kh«ng thua kÐm nhiÒu so víi cao su cña c¸c n­íc trong khu vùc nh­ng do h¹n chÕ vÒ sè l­îng vµ vÒ c¬ cÊu s¶n ph¶m nªn viÖc th©m nhËp thÞ tr­êng th­êng gÆp nhiÒu khã kh¨n h¬n Indonesia vµ Th¸i lan v× mÆc dï ®· t¨ng gÊp 4 lÇn sovíi n¨m 1990 nh­ng s¶n l­îng cao su cña ViÖt nam vÉn cßn rÊt nhá bÐ so víi c¸c n­íc trong khu vùc, nhÊt lµ so víi Th¸i lan vµ Malaysia (Th¸i lan xuÊt khÈu gÇn 2 triÖu tÊn cao su/n¨m, Malaysia gÇn 1 triÖu tÊn/n¨m). 6) Cµ phª C©y cµ phª cã mÆt ë ViÖt nam tõ l©u nh­ng chØ thùc sù ph¸t triÓn trong vßng 20 n¨m trë l¹i ®©y nhÊt lµ tõ nh÷ng n¨m ®Çu thËp kØ 90. N¨m 1995 ViÖt nam ®· v­ît qua Uganda vµ Indonesia ®Ó trë thµnh n­íc xuÊt khÈu cµ phª Robusta lín nhÊt thÕ giíi. NÕu tÝnh tÊt c¶ c¸c chñng lo¹i cµ phª th× ViÖt nam ®· v­ît Mªxic« ®Ó chiÕm vÞ trÝ 3, chØ sau Braxin vµ Colombia. Tû träng cña ViÖt nam trong th­¬ng m¹i cµ phª quèc tÕ hiÖn nay kho¶ng 7%. Do h¹n h¸n xuÊt khÈu cµ phª n¨m2000 chØ ®¹t kho¶ng 382 ngµn tÊn, gi¶m 18 ngµn tÊn so víi kÕ ho¹ch ®Ò ra tõ ®Çu n¨m vµ gi¶m kho¶ng 2% so víi l­îng ®· thùc hiÖn n¨m 1999. Tuy nhiªn do gi¸ xuÊt nhÈu b×nh qu©n t¨ng gÇn 300 USD/ t©n so víi n¨m 1999 nªn kim ng¹ch c¶ n­íc t¨ng tíi 20% vµ ®¹t 594 triÖu USD, møc cao nhÊt tõ tr­íc ®Õn nay. N¨m 2001 xuÊt khÈu cµ phª cña ViÖt nam gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n nh­ng chñ yÕu lµ do gi¸ xuèng thÊp (chØ b»ng xÊp xØ 6-% gi¸ n¨m 1999) nªn c¸c doanh nghiÖp xuÊt khÈu chÞu tæn thÊt kh¸ nÆng nÒ. L­îng xuÊt khÈu t¨ng tíi 63,5% ®¹t 536.000 tÊn trÞ gi¸ 409 triÖu nh­ng chØ b»ng 97,4% kim ng¹ch xuÊt khÈu n¨m 2001. 7) Rau qu¶ Rau qu¶ lµ mét trong sè c¸c mÆt hµng xuÊt khÈu chÝnh cña ViÖt nam cã møc t¨ng tr­ëng kh¸ nhanh trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. XuÊt khÈu rau qu¶ n¨m 1998 chØ ®¹t 153 triÖu USD, gi¶m kho¶ng 22% so víi 168 triÖu USD cña n¨m 1997. Tr­íc n¨m 1992 thÞ tr­êng xuÊt khÈu rau qu¶ chÝnh cña ViÖt nam lµ Liªn x« (trªn 905, cã n¨m lµ 98% nhg­ n¨m 1990). Nh­ng hiÖn nay rau qu¶ ViÖt nam ®­îc xuÊt sang h¬n 50 n­íc trªn thÕ giíi trong ®ã tËp trung chñ yÕu vµo thÞ tr­êng Trung Quèc, §µi Loan, Hµn quèc, NhËt B¶n, Hång k«ng... Tõ n¨m 1999 trë l¹i ®©y Trung quèc lu«n lµ thÞ tr­êng xuÊt khÈu lín nhÊt cña rau qu¶ ViÖt nam vµ th­êng chiÕm tØ träng 40% kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng n¨m (§µi loan:17%, nhËt B¶n 12,5%, Mü 7,5% vµ nga 4%). V× vËy thÞ tr­êng Trung quèc ph¶i lu«n ®­îc coi träng, coi ®ã lµ thÞ tr­êng mang tÝnh chiÕn l­îc æn ®Þnh l©u dµi ®èi víi ngµnh rau qu¶ ViÖt nam. Nhµ n­íc cÇn ph¶i cã chÝnh s¸ch th­ëng theo kim ng¹ch ®èi víi xuÊt khÈu rau qu¶ nãi chung vµ gi¶i quyÕt triÖt ®Ó nh÷ng v­íng m¾c trong bu«n b¸n “biªn mËu” nh­ vÊn ®Ò cöa khÈu, ph­¬ng thøc thanh to¸n...kÓ c¶ xem xÐt cho phÐp nhËp khÈu mét sè mÆt hµng qu¶n lÝ b»ng giÊy phÐp tõ Trung quèc XuÊt khÈu rau qu¶ n¨m 1999 ®· phôc håi trë l¹i so víi n¨m 1998, kim ng¹ch c¶ n¨m ®¹t 170-175 triÖu USD t¨ng tõ 35- 40% so víi kim ng¹ch cña n¨m 1998. N¨m 2000 c¸c doanh nghiÖp c¶ nø¬c xuÊt khÈu ®­îc 213 triÖu USD. N¨m 2001: 330 triÖu USD t¨ng 54% so víi n¨m 2000. N¨m 2002 ®¹t 360 triÖu t¨ng 9% so víi n¨m 2001. Phô lôc 2: Nh÷ng ®iÓm t­¬ng ®ång vµ kh¸c biÖt gi÷a c¬ cÊu hµng ho¸ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam víi c¸c n­íc thµnh viªn AFTA. 1) Nh÷ng ®iÓm t­¬ng ®ång trong c¬ cÊu hµng ho¸ xuÊt khÈu cña c¸c n­íc ASEAN Tr­íc hÕt, c¸c mÆt hµng xuÊt khÈu chñ lùc cña c¸c n­íc ASEAN vµ ViÖt Nam lµ s¶n phÈm n«ng, l©m, ng­ nghiÖp, c«ng nghiÖp khai kho¸ng vµ dÇu khÝ. C¸c mÆt hµng n«ng s¶n lµ nh÷ng mÆt hµng truyÒn thèng quan träng cña hÇu hÕt c¸c n­íc ASEAN vµ ViÖt Nam. VÒ mÆt hµng cao su, c¸c n­íc ASEAN lµ nh÷ng n­íc xuÊt khÈu chñ yÕu cña thÕ giíi vÒ cao su thiªn nhiªn, trong ®ã Th¸i lan dÉn ®Çu thÕ giíi, Indonesia xÕp thø hai, Malaisia xÕp thø ba, ViÖt Nam xÕp thø n¨m. Cµ phª lµ mÆt hµng xuÊt khÈu cña tÊt c¶ c¸c n­íc ASEAN. Indonesia ®øng vÞ trÝ thø ba trªn thÕ giíi vÒ xuÊt khÈu cµ phª, ViÖt Nam n¨m 1998 ®¹t gi¸ trÞ xuÊt khÈu 560 triÖu USD. Dõa còng lµ mÆt hµng xuÊt khÈu cña tÊt c¶ c¸c n­íc, ®Æc biÖt lµ Philipin lµ n­íc cã s¶n l­îng dÇu dõa, cïi dõa, c¬m dõa chiÕm 1/2 s¶n l­îng thÕ giíi. G¹o Th¸i Lan xÕp thø nhÊt, ViÖt Nam xÕp thø ba trong sè c¸c n­íc xuÊt khÈu g¹o trªn thÕ giíi. C¸c mÆt hµng thuû s¶n lµ mÆt hµng xuÊt khÈu cã ­u thÕ trªn thÞ tr­êng thÕ giíi cho tÊt c¶ c¸c n­íc ASEAN. Trong ®ã Th¸i Lan ®¹t gi¸ trÞ xuÊt khÈu 3404 triÖu USD, Indonesia ®¹t 1419 triÖu USD, ViÖt Nam n¨m 1998 ®¹t trªn 100 triÖu USD. C¸c mÆt hµng l©m s¶n: gç Xóc vµ gè D¸n lµ c¸c s¶n phÈm xuÊt khÈu cña tÊt c¶ c¸c n­íc. N¨m 1996, Malaysia dÉn ®Çu thÕ giíi vÒ xuÊt khÈu, Indonesia ®øng thø hai sau Malaysia ( ®¹t trªn 1 tû USD), ViÖt Nam vµ Philipin xuÊt khÈu trªn 1 tû USD. C¸c mÆt hµng khai kho¸ng; dÇu th« lµ nguån thu nhËp xuÊt khÈu quan träng cña hÇu hÕt c¸c n­íc vµ nã chiÕm tû träng cao trong kim ng¹ch xuÊt khÈu cña hÇu hÕt c¸c n­íc ®ã. C¸c lo¹i quÆng ( s¾t, ®ång, thiÕc, niken..) lµ mÆt hµng xuÊt khÈu cña nhiÒu n­íc. Indonesia lµ mét trong m­êi n­íc xuÊt khÈu chÝnh cña thÕ giíi vÒ quÆng ®ång. Thø hai, tû träng hµng c«ng nghiÖp chÕ biÕn vµ chÕ t¹o ngµy cµng t¨ng, c¸c mÆt hµng nguyªn liÖu th« ngµy cµng gi¶m trong c¬ cÊu hµng ho¸ xuÊt nhËp khÈu cña c¸c n­íc vµ ViÖt Nam. Cµng ngµy c¸c n­íc cµng ®a d¹ng ho¸ c¸c mÆt hµng xuÊt khÈu. Gi¸ c¶ hµng ho¸ trªn thÕ giíi vËn ®éng theo quy luËt gi¸ c¸nh kÐo gi÷a mÆt hµng nguyªn liÖu th« víi gi¸ c¸c mÆt hµng c«ng nghiÖp. V× vËy c¸c n­íc ASEAN ®· chän chiÕn l­îc "ph¸t triÓn c«ng nghiÖp h­íng vÒ xuÊt khÈu" ®Ó t¨ng nhanh kim ng¹ch xuÊt khÈu cña m×nh. Qu¸ tr×nh biÕn ®æi c¬ cÊu kinh tÕ cña c¸c n­íc ®· lµm thay ®æi s©u s¾c c¬ cÊu hµng ho¸ xuÊt khÈu. Qu¸ tr×nh ®a d¹ng ho¸ c¸c mÆt hµng xuÊt khÈu cña c¸c n­íc ASEAN b¾t ®Çu tõ viÖc më réng c¸c mÆt hµng chÕ biÕn n«ng, l©m, ng­ nghiÖp, c¸c s¶n phÈm khai kho¸ng dÖt may dùa vµo nguån tµi nguyªn dåi dµo vµ lùc l­îng lao ®éng s¾n cã cña tõng n­íc. §ång thêi nh÷ng n­íc nµy ®· kh«ng ngõng ph¸t trÓn c¸c ngµnh c«ng nghiÖp cã hµm l­îng c«ng nghÖ vµ kü thuËt cao ®Ó t¹o ra nh÷ng s¶n xuÊt khÈu nh­ nh÷ng mÆt hµng ®iÖn tö, c¬ khÝ chÝnh x¸c, thiÕt bÞ viÔn th«ng, vËt liÖu x©y dùng, ph­¬ng tiÖn vËn t¶i. Trong lÜnh vùc nµy, Singapo næi lªn lµ n­íc dÉn ®Çu vÒ ®iÖn tö, thiÕt bÞ viÔn th«ng vµ ph­¬ng tiÖn vËn t¶i. 2) Nh÷ng ®iÓm kh¸c biÖt gi÷a c¬ cÊu hµng ho¸ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam víi c¸c n­íc thµnh viªn ASEAN: Do nh÷ng ®Æc thï vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn, khÝ hËu, ®Êt ®ai còng nh­ kh¸c nhau vÒ tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ nªn c¬ cÊu hµng ho¸ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam cã kh¸c nhiÒu so víi c¸c n­íc ASEAN kh¸c. Thø nhÊt, vÒ c¬ cÊu mÆt hµng vµ thÞ tr­êng xuÊt khÈu: Indonesia: S¶n phÈm xuÊt khÈu chñ yÕu cña Indonesia bao gåm 149 mÆt hµng vÒ thùc phÈm, dÖt ho¸ vµ vËt liÖu x©y dùng. HiÖn nay, Indonesia ®ang ­u tiªn ®Çu t­ cho t¸m ngµnh: hµng kh«ng d©n dông, vËn t¶i biÓn, ®­êng bé, ®Çu t­ viÔn th«ng, n¨ng l­îng, an ninh quèc phßng, n«ng nghiÖp vµ m«i tr­êng. C¸c mÆt hµng ViÖt Nam cã kh¶ n¨ng xuÊt khÈu mµ Indonesia cã nhu cÇu nhËp khÈu th­êng xuyªn lµ l¹c, ®Ëu xanh, ®Ëu t­¬ng, ng« vµ c¸c mÆt hµng mü nghÖ. C¸c mÆt hµng hai n­íc cïng xuÊt khÈu nh­ng ViÖt Nam ch­a cã ®ñ thÞ tr­êng tiªu thô cÇn ph¶i xuÊt sang Indonesia ®Ó t¸i xuÊt lµ d©u th«, chÌ, cµ phª, h¹t ®iÒu, s¾n , g¹o. Malaysia: ViÖt nam xuÊt sang Malaysia: g¹o, l¹c, ®Ëu, c¸c lo¹i h¶i s¶n, ®¸ x©y dùng trong ®ã, g¹o lµ s¶n phÈm cã thÓ xuÊt khÈu sang thÞ tr­êng nµy víi mét khèi l­îng lín. Mçi n¨m Malaysia cÇn nhËp 500.000 tÊn g¹o. ViÖt Nam cßn xuÊt cao su, thiÕc sang Malaysia ®Ó hä t¸i xuÊt. Philippin: C¸c mÆt hµng ViÖt Nam cã thÓ xuÊt khÈu sang n­íc nµy gåm cã: g¹o, than ®¸, c¸c lo¹i ®Ëu, l¹c, dõa, chuèi. Trong ®ã hai mÆt hµng lµ dõa vµ chuèi ViÖt Nam cÇn häc hái kinh nghiÖm Philipin ®Ó s¶n xuÊt vµ chÕ biÕn xuÊt khÈu. Th¸i Lan: Do gÇn gòi vÒ mÆt ®Þa lý, khÝ hËu, tµi nguyªn thiªn nhiªn nªn trªn thÞ tr­êng thÕ giíi s¶n phÈm xuÊt khÈu cña hai n­íc kh¸ t­¬ng ®ång, nhiÒu khi lµ ®èi thñ c¹nh tranh cña nhau. Song còng cã nhiÒu mÆt hµng ViÖt Nam xuÊt sang Th¸i Lan nh­ gç, s¾t thÐp, da nguyªn liÖu, thiÕc, ®¸ quý. Singapore: C¬ cÊu bu«n b¸n cña hai n­íc ViÖt Nam vµ Singapore cã tÝnh chÊt bæ sung cho nhau nªn c¸c mÆt hµng xuÊt cña ta ®Òu cã thÓ b¸n sang Singapore. H¬n n÷a, Singapore lµ thÞ tr­êng chuyÓn khÈu lín nhÊt cña khu vùc §ng Nam ¸¸ vµ c¶ ch©u ¸, ®ang tiªu thô rÊt lín s¶n phÈm cña ViÖt Nam trong ®ã cã dÇu th« chiÕm 2/3 tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu sang thÞ tr­êng nµy. Trong ASEAN, cã n­íc Brunei lµ n­íc cã tèc ®é t¨ng tr­ëng vµ thu nhËp b×nh qu©n kh¸ cao mµ chñ yÕu cã ®­îc tõ thu nhËp dÇu má, nh­ng hÇu nh­ ch­a cã quan hÖ th­¬ng m¹i víi ViÖt Nam. Do vËy, trong t­¬ng lai khi c¸c quy chÕ AFTA ®­îc sö dông th× Brunei lµ thÞ tr­êng nhËp khÈu lín mµ ViÖt Nam nªn chó träng khai th¸c. Ba thµnh viªn míi gia nhËp lµ Lµo, Myanma (2000) vµ Campuchia (2002) thùc tÕ cã tr×nh ®é ph¸t triÓn thÊp h¬n ta mét chót. Lµo lµ n­íc th­êng xuyªn tiÕn hµnh nhËp khÈu tõ ViÖt Nam nhiÒu lo¹i mÆt hµng mµ chñ yÕu lµ n«ng, thñy s¶n. Kim ng¹ch bu«n b¸n gi÷a ViÖt Nam vµ ba n­íc thµnh viªn nµy cßn qu¸ nhá bÐ. Song ViÖt Nam ®· xem xÐt tÝnh ®Õn vµ coi ®©y lµ nh÷ng thÞ tr­êng tiÒm n¨ng trong t­¬ng lai gÇn. Thø hai, sù kh¸c nhau vÒ tû träng c¸c mÆt hµng c«ng nghiÖp trong c¬ cÊu xuÊt khÈu gi÷a ViÖt Nam víi c¸c n­ãc ASEAN. C¸c n­íc ASEAN ®· thùc hiÖn chiÕn l­îc "ph¸t triÓn c«ng nghiÖp h­íng vÒ xuÊt khÈu" ®­îc h¬n m­¬i hai n¨m nªn nhiÒu n­íc ®· ®¹t tr×nh ®é c«ng nghÖ cao. Tû träng c¸c mÆt hµng c«ng nghiÖp cña c¸c n­íc ASEAN nh­ sau: - Indonesia: 63% - Malaysia: 83% - Philipin: 76% - Th¸i Lan: 74% - Singapore: 87% NhiÒu n­íc ®· chuyÓn tõ ngµnh sö dông nhiÒu lao ®éng sang c¸c ngµnh c«ng nghiÖp cÇn nhiÒu vèn, c«ng nghÖ cao nh­: Singapore, Malaysia, Th¸i Lan. C¸c mÆt hµng c«ng nghÖ nh­ ®iÖn tö, m¸y mãc, thiÕt bÞ vËn t¶i, viÔn th«ng cµng chiÕm tû träng cao trong xuÊt khÈu cña c¸c n­íc nµy. Trong khi ®ã, tû lÖ c¸c mÆt hµng c«ng nghiÖp trong tæng sè c¸c mÆt hµng xuÊt khÈu cña ViÖt Nam míi ®¹t 28% trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. C¸c mÆt hµng c«ng nghiÖp xuÊt khÈu cña ta chñ yÕu lµ c¸c s¶n phÈm chÕ biÕn n«ng l©m, ng­ nghiÖp, dÖt may, cßn c¸c mÆt hµng c«ng nghiÖp chÕ t¹o c«ng nghÖ ch­a ®¸ng kÓ. Thø ba, c¸c mÆt hµng chñ lùc cña c¸c n­íc ASEAN cã gi¸ trÞ kim ng¹ch xuÊt khÈu lín h¬n nhiÒu so víi ViÖt Nam. Phô lôc 3: C¬ cÊu hµng ho¸ vµ dÞch vô xuÊt khÈu 1. C¬ cÊu hµng ho¸ xuÊt khÈu: 1.1 Víi nhãm nguyªn nhiªn liÖu: HiÖn nay nhãm nµy, víi 2 mÆt hµng chÝnh lµ dÇu th« vµ than ®¸, ®ang chiÕm kho¶ng trªn 20% kim ng¹ch XK cña n­íc ta. Sau khi nhµ m¸y läc dÇu Dung QuÊt ®i vµo ho¹t ®éng, l­îng dÇu th« XK sÏ gi¶m dÇn. Dù kiÕn v¸o n¨m 2005 l­îng dÇu th« XK chØ cßn kho¶ng gÇn 12 triÖu tÊn (hiÖn nay lµ 16 triÖu tÊn).Tíi n¨m 2010 cã hai ph­¬ng ¸n, tuú thuéc vµo l­îng khai th¸c: NÕu khai th¸c 14-16 triÖu tÊn th× sÏ sö dông trong n­íc kho¶ng 12 triÖu tÊn, XK 2-4 triÖu tÊn. NÕu khai th¸c 20 triÖu tÊn th× cã kh¶ n¨ng XK kho¶ng 8 triÖu tÊn. Dï theo ph­¬ng ¸n nµo th× kim ng¹ch dÇu th« còng sÏ gi¶m ®¸ng kÓ vµo n¨m 2010 (theo ph­¬ng ¸n 1 th× tû träng dÇu th« trong gi¸ trÞ XK dù kiÕn sÏ chØ cßn d­íi 1% so víi 22% hiÖn nay; theo ph­¬ng ¸n 2 th× tû lÖ ®ã sÏ cßn kho¶ng 3%). ThÞ tr­êng XK chÝnh vÉn lµ óc, Singapore, NhËt B¶n vµ Trung Quèc, cã thÓ thªm Hoa Kú. ViÖc gi¶m XK dÇu th« sÏ ®i ®«i víi viÖc gi¶m NK s¶n phÈm x¨ng, dÇu tõ n­íc ngoµi. Dù kiÕn ®Õn n¨m 2010 s¶n xuÊt trong n­íc sÏ ®¸p øng ®­îc gÇn 80% nhu cÇu vÒ s¶n phÈm dÇu vµ khÝ, tøc lµ kho¶ng 13 triÖu tÊn s¶n phÈm/n¨m, trÞ gi¸ trªn 3 tû USD. NK x¨ng dÇu vµo n¨m 2010 chØ cßn kho¶ng 4 triÖu tÊn, gi¶m 50% so víi 8 triÖu tÊn hiÖn nay; nÕu tÝnh theo thêi gian hiÖn nay th× sÏ gi¶m kho¶ng 850-900 triÖu USD. Kh¶ n¨ng XK c¸c lo¹i kho¸ng s¶n kh¸c ®Ó bï vµo thiÕu hôt cña dÇu th« lµ rÊt h¹n chÕ. Cho ®Õn n¨m 2010, quÆng Apatit khai th¸c ra chØ cã thÓ ®¸p øng mét phÇn nhu cÇu s¶n xuÊt ph©n bãn, ch­a cã kh¶ n¨ng tham gia NK. Kh¶ n¨ng s¶n xuÊt vµ XK alumin sÏ tuú thuéc vµo viÖc triÓn khai dù ¸n (nÕu cã th× chØ tõ sau 2005). Qu¨ng s¾t khã cã kh¶ n¨ng XK víi sè l­îng lín bëi nhu cÇu trong n­íc sÏ t¨ng m¹nh, kh¶ n¨ng khai th¸c quÆng Th¹ch Khª cßn ch­a râ nÐt. §Êt hiÕm tuy ch­a cã nh­ng tr÷ l­îng th­¬ng m¹i kh«ng nhiÒu, viÖc XK rÊt khã kh¨n do c«ng nghÖ chÕ biÕn phøc t¹p, cung cÇu thÕ giíi ®· æn ®Þnh. C¸c lo¹i quÆng kh¸c tr÷ l­îng ®Òu kh«ng ®¸ng kÓ. Nh­ vËy, tíi n¨m 2005, nhãm nguyªn nhiªn liÖu cã kh¶ n¨ng chØ cßn ®ãng gãp ®­îc kho¶ng 9% kim ng¹ch XK (2,5 tû USD) so víi trªn 20% hiÖn nay; ®Õn n¨m 2010, tû träng cña nhãm nµy sÏ gi¶m xuèng ch­a ®Çy 1% (d­íi 500 triÖu USD) hoÆc 3,5% (kho¶ng 1,75 tû USD), tuú theo ph­¬ng ¸n khai th¸c dÇu th«. V× vËy, viÖc t×m ra mÆt hµng míi ®Ó thay thÕ lµ mét th¸ch thøc lín ®èi víi viÖc gia t¨ng XK. 1.2 Víi nhãm hµng n«ng, l©m, thuû s¶n: HiÖn nay nhãm nµy ®ang chiÕm gÇn 25% kim ng¹ch XK víi nh÷ng mÆt hµng chñ yÕu lµ g¹o, cµ phª, cao su, chÌ, rau qu¶, thuû s¶n, h¹t tiªu vµ nh©n ®iÒu (trõ mÆt hµng chÌ, tÊt c¶ c¸c mÆt hµng kh¸c ®Òu ®¹t kim ng¹ch trªn 100 triÖu USD/n¨m). Do s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ph¶i chÞu nh÷ng h¹n chÕ mang tÝnh c¬ cÊu (nh­ diÖn tÝch cã h¹n, kh¶ n¨ng khai th¸c vµ ®¸nh b¾t cã h¹n…) vµ thêi tiÕt nªn theo dù th¶o. ChiÕn l­îc chung, tèc ®é t¨ng tr­ëng cña nhãm nµy sÏ chØ ë møc 4%/n¨m trong toµn kú 2001-2010. Bªn c¹nh ®ã, nhu cÇu cña thÞ tr­êng thÕ giíi còng cã h¹n, gi¸ c¶ l¹i kh«ng æn ®Þnh. V× vËy, dï kim ng¹ch tuyÖt ®èi vÉn t¨ng nh­ng tû träng cña nhãm sÏ gi¶m dÇn xuèng cßn 22% (t­¬ng ®­¬ng 5,85 tû USD) vµo n¨m 2005 vµ 17,2% (t­¬ng ®­¬ng 8-8,6 tû USD) vµo n¨m 2010. H¹t nh©n t¨ng tr­ëng cña nhãm sÏ lµ thuû s¶n bëi tiÒm n¨ng khai th¸c vµ nu«i trång cßn nhiÒu, nhu cÇu thÞ tr­êng thÕ giíi t¨ng kh¸ æn ®Þnh, thuÕ suÊt thÊp. N¨m 1985 XK thuû s¶n thÕ giíi míi ®¹t 17,2 tû USD, tíi n¨m 1995 ®· ®¹t 52 tû USD, tøc lµ t¨ng b×nh qu©n mçi n¨m trªn 13%. §iÒu nay liªn quan tíi xu thÕ tiªu dïng cña thÕ giíi lµ gi¶m tiªu thô thÞt, t¨ng tiªu thô thuû s¶n. Víi s¶n l­îng dù kiÕn ®¹t 3,7 triÖu tÊn, kim ng¹ch XK thuû s¶n cña ta sÏ ®¹t 2,5 tû USD vµo n¨m 2005 vµ 3,2-3,5 tû USD vµo n¨m 2010, chiÕm 40% tæng kim ng¹ch cña nhãm n«ng l©m h¶i s¶n. ThÞ tr­êng chÝnh sÏ lµ NhËt B¶n, EU, Hoa Kú, Trung Quèc… §Ó ®¶m b¶o tèc ®é t¨ng tr­ëng æn ®Þnh cho mÆt hµng nµy, cÇn tiÕp tôc chó träng ®Çu t­ ®Ó ph¸t triÓn ®¸nh b¾t xa bê vµ nu«i trång, chuyÓn tõ qu¶ng canh sang th©m canh, ph¸t triÓn nh÷ng mÆt hµng cã kim ng¹ch cao nh­ t«m, nhuyÔn thÓ. Bªn c¹nh thuû s¶n lµ c¸c mÆt hµng chñ lùc nh­ g¹o, nh©n ®iÒu vµ c¸c rau qu¶ kh¸c, thÞt…còng ®­îc quan t©m. Ngoµi ra, mét lo¹t s¶n phÈm cßn cã thÓ ph¸t triÓn ®Ó thay thÕ NK hoÆc gãp phÇn XK nh­ c©y hä ®Ëu, c©y cã dÇu, t¬ t»m, b«ng… §èi víi toµn bé nhãm n«ng thuû s¶n rÊt cÇn chó träng kh©u c¶i t¹o gièng c©y trång vËt nu«i, chÕ biÕn, b¶o qu¶n, vÖ sinh thùc phÈm, chuyªn chë, ®ãng gãi, ph©n phèi ®Ó cã thÓ ®­a th¼ng tíi kh©u tiªu dïng, tõ ®ã n©ng cao gi¸ trÞ gia t¨ng. Nh×n chung: kim ng¹ch cña nhãm nguyªn nhiªn liÖu vµ n«ng l©m h¶i s¶n tæng céng sÏ ®¹t tõ 10-10,35 tû USD vµo n¨m 2010, chiÕm kho¶ng 20-21% kim ng¹ch XK so víi trªn 40% hiÖn nay theo h­íng gia t¨ng chÊt l­îng vµ gi¸ trÞ gia t¨ng. PhÇn cßn l¹i lµ c¸c mÆt hµng chÕ biÕn vµ chÕ t¹o. §©y lµ bµi to¸n chñ yÕu cho ho¹t ®éng XNK trong thêi gian 10 n¨m tíi. 1.3 Víi s¶n phÈm chÕ biÕn vµ chÕ t¹o: HiÖn nay kim ng¹ch cña nhãm nµy ®· ®¹t trªn 4 tû USD, tøc lµ trªn 30% kim ng¹ch XK. Môc tiªu phÊn ®Êu vµo n¨m 2010 lµ 20-21 tû USD, t¨ng h¬n 5 lÇn so víi hiÖn nay vµ chiÕm kho¶ng 40% kim ng¹ch XK. H¹t nh©n cña nhãm cho tíi n¨m 2010, vÉn lµ hai mÆt hµng dÖt may vµ giÇy dÐp. Lµ nh÷ng lÜnh vùc cã thÓ thu hót nhiÒu lao ®éng. Kim ng¹ch cña mçi mÆt hµng ph¶i ®¹t kho¶ng 7-7,5 tû USD. Nh­ vËy, dÖt may sÏ ph¶i t¨ng b×nh qu©n 14%/n¨m, giÇy dÐp t¨ng b×nh qu©n 15-16%/n¨m. Nay ®· ký ®­îc hiÖp ®Þnh Th­¬ng m¹i ViÖt Nam- Hoa Kú th× môc tiªu t¨ng tr­ëng trªn lµ kh¶ thi. Tuy nhiªn, vÉn cÇn tiÕp tôc më thªm thÞ tr­êng Trung §«ng vµ §«ng ¢u. Sau c¸c tho¶ thuËn ®¹t ®­îc víi Hoa Kú vµ EU, Trung Quèc sÏ trë thµnh thµnh viªn cña WTO; kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng ho¸ Trung quèc, trong ®ã cã dÖt may vµ giÇy dÐp, vèn ®· rÊt m¹nh, sÏ ®­îc n©ng lªn do ®­îc h­ëng nh÷ng ­u ®·i míi trªn thi tr­êng réng lín nh­ Hoa Kú vµ EU, g©y khã kh¨n kh«ng nhá cho hµng ho¸ cña ta. §Ó kh¾c phôc khã kh¨n, ®Èy m¹nh XK, h­íng ph¸t triÓn c¬ b¶n cña hai ngµnh dÖt may vµ giÇy dÐp trong 10 n¨m tíi lµ gia t¨ng nç lùc th©m nhËp c¸c thÞ tr­êng míi, ®Æc biÖt lµ thÞ tr­êng Mü, Trung §«ng vµ Ch©u §¹i D­¬ng; æn ®Þnh vµ t¨ng thÞ phÇn trªn c¸c thÞ tr­êng quen thuéc nh­ EU, NhËt B¶n ®Æc biÖt lµ NhËt B¶n bëi ®©y lµ thÞ tr­êng phi quota; chuyÓn dÇn tõ h×nh thøc gia c«ng lµ chÝnh sang néi ®Þa ho¸ trªn c¬ së t¨ng c­êng ®Çu t­ s¶n xuÊt nguyªn phô liÖu ®Çu vµo, t¹o nh·n hiÖu cã uy tÝn; chuyÓn m¹nh sang b¸n FOB; thu hót m¹nh ®Çu t­ n­íc ngoµi, nhÊt lµ ®Çu t­ tõ EU, Mü, NhËt B¶n, Hµn Quèc, §µI Loan… ®Ó t¨ng c­êng n¨ng lùc th©m nhËp trë l¹i c¸c thÞ tr­êng nµy vµ ®i vµo c¸c thÞ tr­êng kh¸c. ChÝnh s¸ch th­¬ng m¹i cña Nhµ n­íc, mµ cô thÓ lµ chÝnh s¸ch thuÕ, chÝnh s¸ch thÞ tr­êng, cÇn hç trî ®¾c lùc cho tiÕn tr×nh nµy. Do môc tiªu kim ng¹ch cña toµn nhãm chÕ biÕn, chÕ t¹o vµo n¨m 2010 lµ trªn 20 tû USD nªn ngoµi dÖt mayvµ giÇy dÐp cÇn nç lùc tiÕp cËn thÞ tr­êng quèc tÕ, dù b¸o nhu cÇu cña ng­êi tiªu dïng ®Ó tõ ®ã cè g¾ng t¹o ra nh÷ng ngµnh hµng míi. 1.4 S¶n phÈm hµm l­îng c«ng nghÖ vµ chÊt x¸m cao: §©y lµ ngµnh hµng míi xuÊt hiÖn nh­ng ®· mang l¹i kim ng¹ch XK kh¸ lín, h¬n 1 tû USD vµo n¨m 2002. H¹t nh©n lµ hµng ®iÖn tö vµ tin häc. Víi xu thÕ ph©n c«ng lao ®éng theo chiÒu s©u trªn thÕ giíi hiÖn nay, ta hoµn toµn cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn h¬n n÷a nh÷ng mÆt hµng nµy, tr­íc m¾t lµ gia c«ng råi tiÕn tíi néi ho¸ dÇn. VÊn ®Ò cèt lâi lµ cã c¬ chÕ chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch, ph¸t triÓn nguån nh©n lùc. Môc tiªu kim ng¹ch XK ®Æt ra cho ngµnh lµ 2,5 tû USD vµo n¨m 2005 (riªng phÇn mÒm Bé Khoa häc C«ng nghÖ vµ M«i tr­êng dù kiÕn lµ 350-500 triÖu USD) vµ 6-7 tû USD vµo n¨m 2010 (riªng phÇn mÒm lµ 1 tû USD). VÒ thÞ tr­êng th× nh»m vµo c¸c n­íc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn (phÇn mÒm) vµ c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn (phÇn cøng). CÇn coi ®©y lµ kh©u ®ét ph¸ trong 5 n¨m cuèi cña thêi kú 2001-2010. 2. C¬ cÊu dÞch vô xuÊt khÈu 2.1 XuÊt khÈu lao ®éng: Trong nhiÒu n¨m qua XK lao ®éng lµ ngµnh thu ngo¹i tÖ quan träng. B×nh qu©n giai ®o¹n 1996-2000, mçi n¨m n­íc ta ®­a ra n­íc ngoµi kho¶ng 2 v¹n lao ®éng víi thêi h¹n hîp ®ång tõ 3-5 n¨m, riªng n¨m 2000 dù kiÕn lµ 3 v¹n lao ®éng. HiÖn nay sè ng­êi ViÖt Nam ®ang lao ®éng t¹i n­íc ngoµi vµo kho¶ng 9 v¹n ng­êi. Víi thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ng­êi kho¶ng 5 ngµn USD/n¨m. Theo Bé Lao ®éng Th­¬ng binh vµ X· héi th× môc tiªu phÊn ®Êu n¨m 2005 lµ XK 150-200 ngµn lao ®éng vµ ®Õn n¨m 2010 lµ 1 triÖu lao ®éng. NÕu thùc hiÖn ®­îc môc tiªu nµy, kim ng¹ch dù kiÕn sÏ ®¹t kho¶ng 1,5 tû USD vµo n¨m 2005 vµ 4,5-6 tû USD vµo n¨m 2010. 2.2 Du lÞch: Du lÞch lµ mét ngµnh dich vô cã ý nghÜa kinh tÕ x· héi quan träng. Trong nh÷ng n¨m qua, ngµnh du lÞch ®· ®¹t ®­îc nhiÒu b­íc tiÕn ®¸ng ghi nhËn. Tuy nhiªn tiÒm n¨ng cña ngµnh cßn rÊt lín nÕu biÕt khai th¸c vµ ph¸t huy tèt nh÷ng thÕ m¹nh s½n cã. Theo Tæng côc Du lÞch, n¨m 2002 sÏ cã kho¶ng 2,5 triÖu kh¸ch du lÞch quèc tÕ tíi ViÖt Nam víi doanh thu ngo¹i tÖ kho¶ng 700 triÖu USD. Theo chiÕn l­îc ph¸t triÓn cña ngµnh th× tíi n¨m 2005 sÏ phÊn ®Êu thu hót ®­îc 3 triÖu kh¸ch quèc tÕ víi doanh thu xÊp xØ 1 tû USD, n¨m 2010 thu hót 4,5 triÖu kh¸ch ®¹t 1,6 tû USD. 2.3 VËn t¶i BiÓn vµ dÞch vô c¶ng, giao nhËn: HiÖn ®a sè c¸c DN cña ta lùa chän ®iÒu kiÖn giao hµng lµ CIF hoÆc C&F ®èi víi hµng NK vµ FOB ®èi víi hµng XK. Do vËy hµng n¨m ta ph¶i chi mét l­îng ngo¹i tÖ kh¸ lín ®Ó NK dÞch vô vËn t¶i cña n­íc ngoµi, ®ång thêi l¹i ®Ó tuét mÊt c¬ héi thu ngo¹i tÖ khi XK. Nguyªn nh©n kh¸ch quan mét phÇn lµ do tËp qu¸n cña DN khi ký kÕt hîp ®ång, nh­ng nguyªn nh©n chÝnh vÉn lµ n­íc ta ch­a cã mét ®éi tµu ®ñ m¹nh, ho¹t ®éng réng trªn nhiÒu tuyÕn vµ c­íc phÝ ch­a c¹nh tranh. V× vËy trong thêi gian tíi cÇn t¨ng c­êng ®Èu t­ ph¸t triÓn hÖ thèng c¶ng biÓn, ®i ®«i víi viÖc gia t¨ng ®éi tµu, tËn dông thÕ m¹nh vÒ vÞ trÝ ®Þa lý, h¹ gi¸ thµnh vËn chuyÓn ®Ó n©ng cao kim ng¹ch XK. Gi¶m kim ng¹ch NK tiÕt kiÖm ngo¹i tÖ cho ®Êt n­íc. NÕu c­íc phÝ vËn t¶i chØ chiÕm 1% trong tæng kim ng¹ch hµng ho¸ ViÖt Nam XK vµ ngµnh dÞch vô vËn t¶i n­íc ta ®¶m ®­¬ng ®­îc th× kim ng¹ch XK cña ngµnh vËn t¶i biÓn ®· lµ trªn d­íi 250 triÖu USD n¨m 2005 vµ 500 triÖu USD n¨m 2010. C¸c ngµnh dÞch vô kh¸c (ng©n hµng, vËn t¶i hµng kh«ng, b­u chÝnh viÔn th«ng, x©y dùng, Y tÕ, Gi¸o dôc…). HiÖn nay, do c¸c Bé, ngµnh cßn ®ang thu thËp sè liÖu vÒ XNK dÞch vô liªn quan tíi ngµnh m×nh nªn Bé Th­¬ng m¹i ch­a tæng hîp ®­îc sè liÖu chÝnh x¸c. Tuy nhiªn, cã thÓ s¬ bé ­íc tÝnh kim ng¹ch XK cña nhãm nµy sÏ ®¹t xÊp xØ 1 tû USD n¨m 2000 trong ®ã chiÕm tû träng lín lµ dÞch vô ng©n hµng (thanh to¸n quèc tÕ, chuyÓn tiÒn, kiÒu hèi), b­u chÝnh viÔn th«ng vµ vËn t¶i hµng kh«ng. Dù kiÕn kim ng¹ch cña nhãm nµy sÏ t¨ng kho¶ng 10%/n¨m thêi kú 2001-2010, ®¹t 1,6 tû USD n¨m 2005 vµ 2,6 tû USD n¨m 2010. Cã thÓ h×nh dung ngµnh dÞch vô ph¸t triÓn nhiÒu nhÊt vµo thêi kú 2001-2010 sÏ lµ xuÊt khÈu lao ®éng, du lÞch, b­u chÝnh viÔn th«ng, vËn t¶i vµ ng©n hµng. §Þnh h­íng ph¸t triÓn c¸c ngµnh cô thÓ ®­îc tãm t¾t qua b¶ng d­íi ®©y: Ngµnh dÞch vô Kim ng¹ch 2005 (triÖu USD) Kim ng¹ch 2010 (triÖu USD) XK lao ®éng. Du lÞch. Mét sè ngµnh kh¸c (ng©n hµng, b­u chÝnh viÔn th«ng, vËn t¶i…). Tæng kim ng¹ch XKDV. 1.500 1.000 1.600 4.100 4.500 1.600 2.000-2.500 8.100-8.600 Tãm l¹i: tíi n¨m 2010, kim ng¹ch vµ c¬ cÊu XK ®­îc dù kiÕn nh­ sau: Nhãm hµng Kim ng¹ch 2010 (triÖu USD) Tû träng (%) 2000 2010 Nguyªn nhiªn liÖu N«ng s¶n, h¶i s¶n ChÕ biÕn, chÕ t¹o C«ng nghÖ cao Hµng kh¸c Tæng kim ngach hµng ho¸ Tæng kim ng¹ch dÞch vô 1.750 8.000-8.600 20.000-21.000 7.000 12.500 48.000-50.000 8.100-8.600 20,1 23,3 31,4 5,4 19,8 3-3,5 16-17 40-45 12-14 23-25 100 Phô Lôc 4: §¸nh gi¸ chung vÒ hÖ thèng thuÕ quan hiÖn nay cña ta: Thø nhÊt, chÝnh s¸ch thuÕ nhËp khÈu cña ViÖt Nam ®­îc x©y dùng trªn nguyªn t¾c b¶o hé s¶n xuÊt trong n­íc. NÕu ngµnh s¶n xuÊt nµo thuéc diÖn b¶o hé, trong n­íc s¶n xuÊt ®­îc th× thuÕ quan ®èi víi s¶n phÈm cña ngµnh ®ã sÏ ®­îc n©ng lªn. §©y còng chÝnh lµ quy ®Þnh cña WTO vÒ c«ng cô b¶o hé duy nhÊt th«ng qua thuÕ quan. Tuy nhiªn, hiÖn nay do ta cßn thiÕu c¨n cø ph©n tÝch kinh tÕ nªn hiÖn nay chóng ta ®ang gÆp khã kh¨n trong viÖc x¸c ®Þnh møc thuÕ suÊt nªn dÔ g©y ra hiÖn t­îng b¶o hé trµn lan, kh«ng mang tÝnh chän läc. Møc ®é b¶o hé kh«ng ®­îc ph©n ®Þnh theo nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt dùa trªn lîi thÕ c¹nh tranh, nh÷ng ngµnh Nhµ n­íc tËp trung ®Çu t­ ®Ó ph¸t triÓn. §ång thêi, ta còng ch­a cã chiÕn l­îc ph¸t triÓn c¸c ngµnh kinh tÕ, nh÷ng ngµnh s¶n xuÊt cã tiÒm n¨ng trong t­¬ng lai nªn rÊt khã cho ta trong viÖc lùa chän ngµnh b¶o hé vµ cÊp ®é b¶o hé. Ngoµi ra, theo quy ®Þnh cña AFTA vµ WTO còng nh­ c¸c tæ chøc kh¸c th× thuÕ quan ®­îc quy ®Þnh lµ c«ng cô duy nhÊt ®Ó b¶o hé, ®ång thêi ph¶i lo¹i bá c¸c trë ng¹i phi thuÕ kh¸c. §Æc biÖt kh«ng ®­îc dïng c¸c biÖn ph¸p phi thuÕ nh»m môc ®Ých b¶o hé. So s¸nh víi thùc tr¹ng cña ta th× thuÕ quan chØ lµ mét trong nh÷ng bé phËn cÊu thµnh chÝnh s¸ch b¶o hé cña ViÖt Nam. §èi víi nhiÒu mÆt hµng, c«ng cô ®Ó b¶o hé ®­îc sö dông l¹i lµ biÖn ph¸p phi thuÕ. §Æc biÖt trong chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i cña ViÖt Nam hiÖn nay th× ®èi víi mét sè lo¹i hµng ho¸, thuÕ nhËp khÈu ®Ó tiªu dïng ®­îc b¶o hé kh«ng ®¸ng kÓ, mµ viÖc b¶o hé chñ yÕu ®­îc thùc hiÖn th«ng qua c¸c biÖn ph¸p phi quan thuÕ kh¸c ®Æc biÖt lµ c¸c biÖn ph¸p h¹n chÕ vÒ sè l­îng. §iÒu nµy thÓ hiÖn râ nhÊt ®èi víi nh÷ng mÆt hµng thuéc lo¹i hµng ho¸ n»m trong diÖn c©n ®èi lín cña nhµ n­íc nh­ ph©n bãn, thÐp x©y dùng, giÊy, ®­êng, kÝnh x©y dùng....Nh÷ng mÆt hµng nµy lµ ®Çu vµo cña nhiÒu ngµnh kinh tÕ kh«ng thÓ ®Ó møc thuÕ nhËp khÈu qu¸ cao. Trong thêi gian tíi cÇn tËp trung ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch b¶o hé nµy cã chän läc h¬n, theo nh­ ®óng ®Þnh h­íng x©y dùng chÝnh s¸ch héi nhËp ®· ®Ò ra. Thø hai vÒ c¬ cÊu thuÕ quan: BiÓu thuÕ nhËp khÈu ­u ®·i hiÖn hµnh cña ViÖt nam (thùc hiÖn tõ 1/1/1999) gåm: + 97 ch­¬ng vµ 6247 mÆt hµng (chi tiÕt ®Õn cÊp ®é 8 ch÷ sè) + 13 møc thuÕ suÊt c¬ b¶n + Ngoµi ra, cßn cã c¸c møc thuÕ ¸p dông cho c¸c mÆt hµng ghi t¹i c¸c môc “riªng” cña BiÓu thuÕ (6 møc thuÕ suÊt nµy dù kiÕn sÏ ®­îc bá dÇn). + Møc thuÕ nhËp khÈu trung b×nh ®¬n gi¶n cña BiÓu thuÕ cho tÊt c¶ c¸c mÆt hµng lµ 15,9%, cho c¸c mÆt hµng cã thuÕ tõ 1% trë lªn lµ 23,6%. Nh×n chung, hiÖn nay biÓu thuÕ cña ta vÉn cßn nhiÒu møc thuÕ suÊt. §Æc biÖt, trong tõng nhãm mÆt hµng còng ¸p dông nhiÒu møc thuÕ suÊt. Tuy vËy, xÐt vÒ møc thuÕ trung b×nh vµ thuÕ suÊt cô thÓ th× thuÕ suÊt cña ta hiÖn nay vÉn rÊt thÊp, ch­a thÓ hiÖn ®óng møc ®é b¶o hé. Nguyªn nh©n lµ do c¸c mÆt hµng ®­îc b¶o hé cã thuÕ suÊt thÊp th­êng lµ ®Çu vµo cña c¸c ngµnh s¶n xuÊt chñ lùc nªn nÕu n©ng thuÕ suÊt lªn còng sÏ g©y nhiÒu khã kh¨n cho c¸c ngµnh s¶n xuÊt nµy. ChÝnh v× lý do nµy mµ xÐt mét c¸ch tæng thÓ th× thuÕ nhËp khÈu trung b×nh cña ta hiÖn nay vÉn cßn thÊp h¬n nhiÒu so víi møc thuÕ trung b×nh cña nh÷ng n­íc ®ang ph¸t triÓn kh¸c. Thø ba, hiÖn nay ta ®· x©y dùng ®­îc biÓu thuÕ míi cËp nhËt theo HS 8 ch÷ sè ®Ó b¾t ®Çu ¸p dông tõ 1/1/1999. Ngoµi ra cßn quy ®Þnh bæ sung thªm mét lo¹i thuÕ míi: thuÕ nhËp khÈu bæ sung mµ thùc chÊt lµ thuÕ ®èi kh¸ng hay thuÕ chèng b¸n ph¸ gi¸. §©y lµ quy ®Þnh b­íc ®Çu ®Ó t¹o lËp sù râ rµng cho viÖc ¸p dông chÝnh s¸ch thuÕ nhËp khÈu cña ViÖt Nam vµ t¹o ra mét m«i tr­êng kinh doanh thuËn lîi vµ an toµn cho c¸c doanh nghiÖp vµo thêi ®iÓm thÞ tr­êng ViÖt Nam ®· më cöa vµ héi nhËp. C¸c quy ®Þnh nµy ®· ®¸nh dÊu ®­îc mét b­íc tiÕn trong viÖc x©y dùng chÝnh s¸ch phôc vô héi nhËp quèc tÕ. Trong t­¬ng lai, khi thÞ tr­êng ®· ®­îc më cöa vµ ®­îc tù do ho¸ hoµn toµn. ThuÕ quan sÏ gi¶m dÇn ®Õn 0% vµ sÏ kh«ng cßn tån t¹i. Trong hoµn c¶nh ®ã, nh÷ng quy ®Þnh phßng ngõa bÊt tr¾c nh­ trªn sÏ lµ mét c«ng cô h÷u hiÖu ®Ó b¶o vÖ c¸c ngµnh s¶n xuÊt trong n­íc tr­íc nh÷ng sù cè ®¸ng tiÕc, kh«ng c«ng b»ng diÔn ra trªn thÞ tr­êng. Tuy nhiªn quy ®Þnh nµy vÉn cßn qu¸ ®¬n gi¶n vÒ thñ tôc ®iÒu tra, ®¸nh gi¸, møc thuÕ v.v. cã thÓ dÉn ®Õn t×nh tr¹ng dÔ tuú tiÖn vËn dông vµ g©y ph¶n t¸c dông. Thø t­, qua ph©n tÝch cho thÊy thùc tr¹ng c¹nh tranh cña c¸c ngµnh s¶n xuÊt trong n­íc ®Òu cßn rÊt non trÎ, c¸c doanh nghiÖp cña ta ®Òu cßn ®ang cã nh÷ng khã kh¨n, ®Æc biÖt lµ vèn vµ c«ng nghÖ s¶n xuÊt kinh doanh. Do ®ã chóng ta ®· ph¶i lùa chän mét ph­¬ng ¸n gi¶i quyÕt mang tÝnh chÊt qu¸ ®é, t¹m thêi lµ quy ®Þnh ®iÒu kho¶n miÔn, gi¶m dÉn ®Õn mét sè ®iÓm v­íng víi quy chÕ ®èi xö quèc gia tån t¹i trong hai luËt thuÕ (ThuÕ tiªu thô ®Æc biÖt vµ VAT). HiÖn ta ch­a cã luËt ph¸p ®iÒu chØnh chung vÒ nguyªn t¾c ®·i ngé quèc gia nh­ng c¸c luËt thuÕ trong n­íc vÉn ®ang ®­îc ®iÓu chØnh vµ x©y dùng theo h­íng tu©n thñ nguyªn t¾c ®·i ngé quèc gia. Sù ph©n biÖt gi÷a hµng ho¸ trong n­íc vµ hµng nhËp khÈu cßn tån t¹i nh­ sau: + Ph©n biÖt thuèc l¸ ®iÕu cã ®Çu läc s¶n xuÊt b»ng nguyªn liÖu nhËp khÈu vµ thuèc l¸ s¶n xuÊt chñ yÕu b»ng nguyªn liÖu trong n­íc. + Ph©n biÖt «t« nhËp khÈu vµ «t« s¶n xuÊt trong n­íc. Qua c¸c c¶i c¸ch trong hÖ thèng thuÕ võa qua, ViÖt Nam ®· xo¸ bá phÇn nµo nh÷ng quy ®Þnh hiÖn hµnh trong chÝnh s¸ch thuÕ ®ang cã sù ph©n biÖt gi÷a hµng ho¸ nhËp khÈu vµ hµng s¶n xuÊt trong n­íc. Tuy vËy, ®©y vÉn ®ang lµ mét vÊn ®Ò nan gi¶i trong viÖc ®iÒu chØnh chÝnh s¸ch h­íng tíi héi nhËp. VÒ nguyªn t¾c, quy chÕ ®èi xö quèc gia vµ tèi huÖ quèc ®ßi hái ph¶i t¹o nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh doanh b×nh ®¼ng ®èi víi tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp trong n­íc vµ n­íc ngoµi. §iÒu nµy bao hµm viÖc lo¹i bá chÕ ®é hai gi¸ còng nh­ nh÷ng kh¸c biÖt vÒ ­u ®·i thuÕ ®èi víi doanh nghiÖp trong n­íc so víi nh÷ng doanh nghiÖp n­íc ngoµi ®ang thùc hiÖn t¹i ViÖt Nam. Thø n¨m, ®èi víi vÊn ®Ò x¸c ®Þnh trÞ gi¸ h¶i quan th× hiÖn nay ViÖt Nam x¸c ®Þnh trÞ gi¸ tÝnh thuÕ h¶i quan theo hai c¸ch lµ: + TÝnh thuÕ theo gi¸ hîp ®ång: quy ®Þnh r»ng “C¸c mÆt hµng cã gi¸ ghi trªn hîp ®ång cao h¬n gi¸ quy ®Þnh t¹i B¶ng gi¸ tèi thiÓu hoÆc c¸c mÆt hµng ch­a ®­îc quy ®Þnh gi¸ tèi thiÓu th× gi¸ tÝnh thuÕ lµ gi¸ ghi trªn hîp ®ång hoÆc gi¸ tù kª khai (nÕu kh«ng cã hîp ®ång hoÆc kh«ng cã ho¸ ®¬n mua hµng).” §©y ®ång thêi còng lµ quy ®Þnh cña WTO trong vÊn ®Ò x¸c ®Þnh trÞ gi¸ tÝnh thuÕ. + X¸c ®Þnh theo gi¸ tèi thiÓu: ®­îc ¸p dông ®èi víi nh÷ng mÆt hµng kh«ng thuéc danh môc mÆt hµng Nhµ n­íc qu¶n lý gi¸ tÝnh thuÕ, kh«ng ®ñ ®iÒu kiÖn ¸p gi¸ tÝnh thuÕ theo hîp ®ång hoÆc cã ®ñ c¸c ®iÒu kiÖn ®Ó ¸p gi¸ theo hîp ®ång nh­ng gi¸ ghi trªn hîp ®ång b»ng hoÆc thÊp h¬n 80% gi¸ tèi thiÓu quy ®Þnh t¹i b¶ng gi¸ tèi thiÓu cña Tæng côc H¶i quan. HiÖn t¹i vÉn cßn 21 nhãm mÆt hµng ph¶i x¸c ®Þnh gi¸ tÝnh thuÕ theo c¬ chÕ gi¸ tèi thiÓu. §©y lµ mét quy ®Þnh tr¸i víi quy ®Þnh WTO vµ tËp qu¸n quèc tÕ nãi chung. HiÖn ViÖt Nam ®ang t¨ng c­êng hç trî cho c¬ quan h¶i quan vÒ c¸c ph­¬ng tiÖn kü thuËt còng nh­ n©ng cao n¨ng lùc cña c¸n bé h¶i quan ®Ó cã thÓ sím ¸p dông c¬ chÕ tÝnh thuÕ nhËp khÈu theo gi¸ trÞ giao dÞch. Thø s¸u, vÊn ®Ò minh b¹ch ho¸ chÝnh s¸ch th× hiÖn nay c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt cña ta vÉn ®­îc c«ng bè trªn C«ng b¸o. Trong mét sè tr­êng hîp, c¸c c¬ quan nhµ n­íc cã quyÒn cho phÐp hay tõ chèi cho biÕt c¸c b¨n b¶n ph¸p luËt nµy. C¸c v¨n b¶n quy ph¹m ph¸p luËt do c¸c c¬ quan cña ChÝnh phñ ban hµnh ®­îc ®¨ng trªn C«ng b¸o trong vßng 15 ngµy kÓ tõ ngµy c«ng bè, ký vµ yÕt thÞ ®­a tin trªn c¸c ph­¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i chóng. ViÖc cho phÐp mét sè quyÒn ®Ó b¶o mËt th«ng tin khi cÇn thiÕt ®«i khi kh«ng ®­îc nªn l¹m dông qu¸ g©y nªn t×nh tr¹ng b­ng bÝt th«ng tin còng nh­ kh«ng kÞp thêi ban hµnh c¸c th«ng t­, vµ c¸c v¨n b¶n h­íng dÉn kÞp thêi khi v¨n b¶n ®· ban hµnh g©y t×nh tr¹ng hoang mang, rèi lo¹n ®èi víi c¸c ®èi t­îng trong ph¹m vi ®iÒu chØnh cña v¨n b¶n. §©y lµ nh÷ng bÊt cËp sÏ cÇn ®­îc ®iÒu chØnh sím.Tãm l¹i, th«ng qua mét sè söa ®æi trong hÖ thèng thuÕ võa qua, ViÖt Nam ®· cã mét sè ®iÒu chØnh, ®æi míi theo h­íng phï hîp víi c¸c yªu cÇu héi nhËp vÒ mÆt chÝnh s¸ch. Môc lôc Ch­¬ng 1: Mét sè vÊn ®Ò lÝ luËn c¬ b¶n cña hoµn thiÖn chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK tõ gãc ®é tiÕp cËn c¸c chØ tiªu tµi chÝnh trong lé tr×nh héi nhËp AFTA. 1 1.1 ChÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK trong héi nhËp kinh tÕ khu vùc vµ thÕ giíi hiÖn nay. 1 1.1.1 Kh¸i niÖm vÒ chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i, th­¬ng m¹i XNK vµ vai trß qu¶n lý kinh tÕ cña nhµ n­íc. 1 1.1.2 Mét sè c«ng cô chñ yÕu ®iÒu tiÕt ho¹t ®éng cña chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK. 2 1.1.2.1 ChÝnh s¸ch thÞ tr­êng vµ chÝnh s¸ch mÆt hµng. 3 a) ChÝnh s¸ch thÞ tr­êng ®©y. 3 b) ChÝnh s¸ch mÆt hµng. 3 1.1.2.2 ChÝnh s¸ch thuÕ xuÊt nhËp khÈu 4 1.1.2.3 ChÝnh s¸ch phi thuÕ quan 6 1.1.2.4 ChÝnh s¸ch qu¶n lý ngo¹i tÖ vµ tû gi¸ hèi ®o¸i. 8 1.1.2.5 ChÝnh s¸ch c¸n c©n th­¬ng m¹i vµ c¸n c©n thanh to¸n. 9 1.2 Lé tr×nh héi nhËp AFTA vµ nh÷ng yªu cÇu hoµn thiÖn chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK cña n­íc ta . 10 1.2.1 Kh¸i qu¸t vÒ ASEAN vµ khu vùc mËu dÞch tù do AFTA. 10 1.2.1.1 Kh¸i qu¸t vÒ ASEAN. 10 1.2.1.2 Qu¸ tr×nh thµnh lËp vµ c¸c quy ®Þnh chung vÒ AFTA. 13 a. Qu¸ tr×nh thµnh lËp vµ ho¹t ®éng cña AFTA. 13 b. C¸c quy ®Þnh chung vÒ AFTA. 14 1.2.1.3 C¬ cÊu tæ chøc cña AFTA. 16 1.2.2 Lé tr×nh tham gia cña ViÖt Nam vµo ASEAN-AFTA. 18 1.2.3 Nh÷ng yªu cÇu vµ nguyªn t¾c qu¶n lÝ nhµ n­íc ®èi víi CSTM xuÊt nhËp khÈu cña n­íc ta trong lé tr×nh thùc hiÖn AFTA. 19 1.2.3.1 Nh÷ng yªu cÇu ®èi víi CSTM xuÊt nhËp khÈu cña n­íc ta . 19 1.2.3.2 Nguyªn t¾c qu¶n lÝ nhµ n­íc ®èi víi ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu 19 1.3 Mét sè chØ tiªu ph¶n ¸nh hiÖu qu¶ triÓn khai chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK d­íi t¸c ®éng cña héi nhËp. 20 1.3.1 Kh¸i niÖm vµ b¶n chÊt hiÖu qu¶ kinh tÕ cña ho¹t ®éng XNK. 20 1.3.2 Ph©n lo¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cña ho¹t ®éng XNK. 23 1.3.2.1 HiÖu qu¶ kinh tÕ c¸ biÖt vµ hiÖu qu¶ KT-XH. 23 1.3.2.2 HiÖu qu¶ cña chi phÝ bé phËn vµ tËp hîp. 23 1.3.2.3 HiÖu qu¶ tuyÖt ®èi vµ hiÖu qu¶ so s¸nh. 24 1.3.3 HÖ thèng c¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ cña chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i xuÊt nhËp khÈu. 24 1.3.3.1 Tiªu chuÈn ®¸nh gi¸ chÊt l­îng cña hiÖu qu¶. 24 1.3.3.2 HÖ thèng c¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸. 24 a) ChØ tiªu tæng hîp. 24 b) C¸c chØ tiªu biÓu hiÖn hiÖu qu¶ cô thÓ ho¹t ®éng XNK. 25 1.3.4 Ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh hiÖu qu¶ kinh tÕ cña ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu. 26 1.3.4.1 X¸c ®Þnh c¸c chØ tiªu hiÖu qu¶ tµi chÝnh trong ho¹t ®éng XNK. 26 a) TÝnh ®óng tÝnh ®ñ gi¸ thµnh xuÊt khÈu. 26 b) C¸c chØ tiªu hiÖu qu¶ tµi chÝnh trong ho¹t ®éng XNK. 26 1.3.4.2 X¸c ®Þnh hiÖu qu¶ tµi chÝnh cña ho¹t ®éng XNK trong ®iÒu kiÖn cã tÝn dông. 28 1.3.4.3 X¸c ®Þnh hiÖu qu¶ kinh tÕ x· héi cña ho¹t ®éng XNK. 28 a) Sù kh¸c biÖt gi÷a hiÖu qu¶ kinh tÕ víi hiÖu qu¶ tµi chÝnh. 28 b) C¸c ph­¬ng ph¸p x¸c ®Þnh hiÖu qu¶ KT-XH. 29 Ch­¬ng 2: Thùc tr¹ng CSTM XNK vµ ho¹t ®éng XNK cña ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp CEPT-AFTA. 30 2.1 Thùc tr¹ng chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK cña ViÖt nam d­íi gãc ®é c¸c chØ tiªu ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ CSTM XNK trong lé tr×nh tham gia AFTA. 30 2.1.1. Kh¸i qu¸t chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK cña ViÖt Nam trong ®iÒu kiÖn héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ. 30 2.1.2 ChÝnh s¸ch th­¬ng m¹i cña ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp AFTA. 34 2.2 Thùc tr¹ng mét sè c«ng cô cña chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK cña ViÖt Nam trong héi nhËp AFTA d­íi gãc ®é tµi chÝnh. 39 2.2.1 C«ng cô chÝnh s¸ch tØ gi¸ hèi ®o¸i. 39 2.2.2 C«ng cô chÝnh s¸ch thuÕ xuÊt nhËp khÈu. 41 2.2.3 VÒ c«ng cô c¸n c©n thanh to¸n vµ c¸n c©n th­¬ng m¹i. 47 2.2.4 C«ng cô chÝnh s¸ch phi thuÕ quan cña ViÖt Nam tõ 1990 ®Õn nay. 49 2.2.4.1 GiÊy phÐp XNK. 49 2.2.4.2 Thñ tôc h¶i quan-XNK hµng ho¸. 50 2.2.4.3 H¹n ng¹ch xuÊt nhËp khÈu. 51 2.2.4.4 Qu¶n lý ngo¹i tÖ. 51 2.3 Thùc tr¹ng t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK cña ViÖt Nam tíi ho¹t ®éng xuÊt khÈu c¸c mÆt hµng chñ yÕu sang c¸c n­íc trong khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA). 52 2.3.1 Thùc tr¹ng ho¹t ®éng Th­¬ng m¹i XNK cña ViÖt Nam tõ n¨m 1991 ®Õn nay. 52 2.3.1.1 VÒ quy m« vµ tèc ®é t¨ng tr­ëng xuÊt khÈu. 52 2.3.1.2 VÒ c¬ cÊu hµng ho¸ xuÊt khÈu 54 a) C¬ cÊu hµng xuÊt khÈu theo c¸ch tÝnh cña Tæng côc thèng kª. 54 b) C¬ cÊu hµng xuÊt khÈu tÝnh theo chuÈn SITC(Standard International Trade Classification). 54 c) C¬ cÊu hµng xuÊt khÈu nh×n tõ phÝa s¶n phÈm s¬ chÕ. 54 2.3.1.3 VÒ c¬ cÊu thÞ tr­êng xuÊt khÈu. 54 2.3.2 Thùc tr¹ng ho¹t ®éng xuÊt khÈu cña c¸c mÆt hµng chñ yÕu cña ViÖt Nam sang c¸c n­íc trong khu vùc AFTA. 56 2.4 C¸c nhËn xÐt rót ra th«ng qua ph©n tÝch chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK cña ViÖt Nam trong lé tr×nh héi nhËp AFTA d­íi gãc ®é c¸c chØ tiªu tµi chÝnh vÜ m«. 56 2.4.1 §¸nh gi¸ quan hÖ th­¬ng m¹i gi÷a ViÖt nam víi c¸c n­íc tham gia khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN (AFTA) trong nh÷ng n¨m võa qua. 57 2.4.2 Nh÷ng ®iÓm t­¬ng ®ång vµ kh¸c biÖt gi÷a c¬ cÊu hµng ho¸ xuÊt khÈu cña ViÖt Nam víi c¸c n­íc thµnh viªn AFTA. 59 2.4.3 NhËn xÐt c¸c ­u vµ nh­îc ®iÓm cña chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK vµ c¸c chÝnh s¸ch cã liªn quan cña ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp AFTA d­íi gãc ®é c¸c chØ tiªu tµi chÝnh vÜ m«. 59 2.4.3.1 VÒ mÆt ­u ®iÓm cña chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK. 59 2.4.3.2 Nh÷ng nh­îc ®iÓm cña chÝnh s¸ch vµ vÊn ®Ò thùc tiÔn ®ang ®Æt ra. 61 a. ChÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK. 61 b. VÒ c«ng cô thuÕ quan. 62 c. Hµng rµo phi thuÕ quan 63 d. ChÝnh s¸ch thÞ tr­êng vµ chÝnh s¸ch mÆt hµng 64 2.4.3.3 Nh÷ng th¸ch thøc vµ c¬ héi cña ViÖt Nam khi tham gia AFTA 64 a) C¬ héi. 64 b) Th¸ch thøc. 65 Ch­¬ng 3: Ph­¬ng h­íng vµ biÖn ph¸p ®æi míi, hoµn thiÖn chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XuÊt nhËp khÈu cña ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp ASEAN d­íi gãc ®é c¸c chØ tiªu tµi chÝnh. 66 3.1 C¸c chØ tiªu c¬ b¶n cña chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK giai ®o¹n 2001-2010. 66 3.1.1 VÒ quy m« vµ tèc ®é t¨ng tr­ëng. 66 3.1.2 C¬ cÊu hµng ho¸ XNK vµ c¬ cÊu dÞch vô 67 3.1.2.1 C¬ cÊu hµng ho¸ XK. 67 3.1.2.2 C¬ cÊu dÞch vô XK. 67 3.1.3 VÒ thÞ tr­êng XNK. 67 3.2 Quan ®iÓm vÒ hoµn thiÖn chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK cña ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh tham gia khu vùc mËu dÞch tù do ASEAN(AFTA). 70 3.2.1 Quan ®iÓm 1: ViÖc ®æi míi vµ hoµn thiÖn chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i quèc tÕ ph¶i phï hîp víi tiÕn tr×nh héi nhËp ASEAN-AFTA. 70 3.2.2 Quan ®iÓm 2: chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i quèc tÕ nh»m thùc hiÖn chñ tr­¬ng cña §¶ng vµ nhµ n­íc. 70 3.2.3 Quan ®iÓm 3: Tù do ho¸ th­¬ng m¹i quèc tÕ vµ b¶o hé cã chän läc: 71 3.2.4 Quan ®iÓm 4: X©y dùng ®ång bé hÖ thèng chÝnh s¸ch qu¶n lý th­¬ng m¹i quèc tÕ. 71 3.2.5 Quan ®iÓm 5: tiÕp tôc kiªn tr× chñ tr­¬ng dµnh ­u tiªn cao cho XK. 72 3.3 Ph­¬ng h­íng hoµn thiÖn chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK cña ViÖt Nam trong lé tr×nh héi nhËp AFTA-ASEAN d­íi gãc ®é c¸c chØ tiªu tµi chÝnh. 72 3.3.1 Ph­¬ng h­íng hoµn thiÖn c«ng cô chÝnh s¸ch thuÕ XNK. 73 3.3.2 Ph­¬ng h­íng hoµn thiÖn c«ng cô chÝnh s¸ch mÆt hµng vµ chÝnh s¸ch thÞ tr­êng. 76 3.3.2.1 §èi víi chÝnh s¸ch mÆt hµng. 76 3.3.2.2. §èi víi chÝnh s¸ch thÞ tr­êng. 77 3.3.3 Ph­¬ng h­íng hoµn thiÖn c«ng cô c¸n c©n thanh to¸n quèc tÕ vµ c¸n c©n th­¬ng m¹i. 79 3.3.3.1 C¸n c©n thanh to¸n quèc tÕ. 79 3.3.3.2 C¸n c©n th­¬ng m¹i. 80 3.3.4 Ph­¬ng h­íng hoµn thiÖn c«ng cô chÝnh s¸ch tµi trî vµ b¶o hiÓm xuÊt khÈu. 81 3.3.5 Ph­¬ng h­íng hoµn thiÖn c«ng cô chÝnh s¸ch hîp t¸c ®Çu t­ xuÊt khÈu. 82 3.3.5.1. Hoµn thiÖn chÝnh s¸ch ®Çu t­. 82 3.3.5.2 Hoµn thiÖn chÝnh s¸ch vÒ thñ tôc hµnh chÝnh. 83 3.3.6 Hoµn thiÖn c«ng cô chÝnh s¸ch vèn, tµi chÝnh tiÒn tÖ vµ tØ gi¸ hèi ®o¸i. 83 3.3.6.1 ChÝnh s¸ch vèn. 83 3.3.6.2 VÒ ng©n s¸ch nhµ n­íc. 83 3.3.6.3 ChÝnh s¸ch tµi chÝnh tiÒn tÖ vµ tØ gi¸ hèi ®o¸i. 85 3.4 BiÖn ph¸p thùc hiÖn viÖc hoµn thiÖn chÝnh s¸ch XNK cña ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh héi nhËp ASEAN. 85 3.4.1 C¸c gi¶i ph¸p tæng thÓ thùc hiÖn cam kÕt trong qu¸ tr×nh héi nhËp cña ViÖt Nam. 85 3.4.2 T¨ng c­êng x©y dùng vµ thùc thi chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i quèc tÕ cña nhµ n­íc. 86 3.4.2.1.ChÝnh s¸ch héi nhËp ASEAN ph¶i n»m trong chÝnh s¸ch kinh tÕ chung. 86 3.4.2.2 C¸c ®iÒu kiÖn ®Ó thùc hiÖn chÝnh s¸ch. 87 3.4.3 T¨ng c­êng qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt vÜ m« cña nhµ n­íc trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i quèc tÕ. 88 3.4.3.1 T¨ng c­êng chøc n¨ng qu¶n lý kinh tÕ cu¶ c¸c bé c¸c ngµnh. 88 3.4.3.2 Chñ ®éng ®iÒu tiÕt sù ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh c¸c lÜnh vùc. 88 3.4.4 §éng viªn vµ khuyÕn khÝch c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam tham gia héi nhËp ASEAN b»ng c¸c biÖn ph¸p tµi chÝnh tÝn dông. 89 3.4.5 §Èy m¹nh ho¹t ®éng Marketing ë n­íc ngoµi. 90 3.4.6 §µo t¹o båi d­ìng n©ng cao tr×nh ®é c¸n bé ®Ó ®¸p øng yªu cÇu héi nhËp. 91 3.5 Mét sè kiÕn nghÞ gióp n©ng cao hiÖu qu¶ cña viÖc triÓn khai thùc hiÖn chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i vµ n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt nam trong héi nhËp AFTA-ASEAN. 92 3.5.1 Nh÷ng kiÖn nghÞ ®èi víi viÖc chØ ®¹o ®iÒu hµnh thùc hiÖn c¸c cam kÕt theo CEPT-AFTA trong chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i cña ViÖt Nam trong thêi gian tíi. 92 3.5.2 Nh÷ng kiÕn nghÞ ®èi víi viÖc gióp n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam tõ ®ã gióp n¨ng cao hiÖu qu¶ thùc hiÖn cña chÝnh s¸ch th­¬ng m¹i XNK. 93

Các file đính kèm theo tài liệu này:

  • doc11766.DOC
Tài liệu liên quan